Gevoelens en emoties
Gevoelens en emoties wijzen je de weg in jouw leven. Ze brengen je bij jouw behoeften en verlangens, maar ook bij jouw grenzen. Toch vinden we gevoelens en emoties vaak lastig. In onze cultuur hebben we de mentaliteit van ‘aanpakken’ en ‘niet zeuren maar poetsen’. We leren om door te gaan, ons verstand te gebruiken en oplossingen te bedenken. Maar luisteren naar wat we werkelijk voelen? Dat vinden veel mensen ingewikkelder. Deze pagina hoort bij voelen en gevoelens, omdat alleen herkennen wat je voelt niet voldoende is. Je moet gevoelens ook leren begrijpen en beoordelen, kunnen uiten en delen, soms leren relativeren en onderzoeken wat er gebeurt wanneer je je beperkt, belemmerd of machteloos voelt.
Welke functie hebben gevoelens en emoties?
Gevoelens hebben een functie. Zoals de maag, de lever en de nieren een functie hebben in het lichamelijk bestel, zo belangrijk zijn gevoelens in jouw leven. Je kunt er niet zonder. Gevoelens wijzen je de weg en zijn een afspiegeling van jouw werkelijke behoeften.
Gevoelens zijn daarom geen lastige bijzaak die je zo snel mogelijk moet wegdrukken. Ze laten zien wat jou raakt, wat je nodig hebt, waar je blij van wordt en waar jouw grens wordt overschreden. Wie gevoelens leert herkennen en begrijpen, krijgt meer zicht op zichzelf.
Wat zijn de vier basisemoties?
Vaak wordt gesproken over de vier basisemoties, ook wel de vier B’s genoemd:
- Boosheid.
- Bedroefdheid of verdriet.
- Bang zijn of angst.
- Blijdschap.
Gevoelens begrijpen en beoordelen
De relatie tussen behoeften en gevoelens kan ik duiden met een eenvoudig voorbeeld. Het gevoel van trek of honger geeft aan dat jouw lichaam behoefte heeft aan eten. Het gevoel van dorst geeft aan dat je behoefte hebt aan drinken. Het voortdurend wegdrukken van deze signalen betekent dat je over jouw eigen grenzen gaat. Daar begint het al. In feite kun je op deze manier al jouw gevoelens onderzoeken. Ze vertellen iets over jouw behoeften en over jouw grenzen:
- Voel je je geïrriteerd? Dat kan aangeven dat iemand over jouw grens heen gaat of dat je zelf jouw grenzen overschrijdt.
- Voel je afgunst? Blijkbaar zie je iets bij een ander waar je zelf ook behoefte aan hebt.
- Voel je je miskend? Dat kan wijzen op jouw behoefte aan waardering.
- Voel je je afgewezen? Dan wordt jouw behoefte aan waardering, erkenning of verbinding geraakt.
Zijn gevoelens positief of negatief?
In ons taalgebruik maken we vaak onderscheid tussen positieve en negatieve gevoelens. Blijdschap, opluchting, vertrouwen en tevredenheid worden als prettig ervaren. Angst, boosheid, verdriet en frustratie ervaren we doorgaans als vervelend of negatief. Toch betekent een onaangenaam gevoel niet automatisch dat het gevoel verkeerd is. Boosheid kan aangeven dat jouw grens is overschreden. Verdriet kan laten zien dat je iemand of iets mist. Angst kan je waarschuwen voor gevaar of onzekerheid. Teleurstelling vertelt dat je iets anders had gehoopt of verwacht. Wanneer je gevoelens meteen afwijst, veroordeelt of als zwak beschouwt, luister je niet meer naar wat ze jou proberen te vertellen. Lees daarom ook wat er gebeurt wanneer je jouw gevoelens negatief beoordeelt.
Gevoelens uiten en delen
Gevoelens uiten of delen is belangrijk. Het zorgt voor een doorstroming of doorbloeding van jouw innerlijk. Veel mensen menen dat gevoelens delen altijd met praten te maken heeft. Maar praten over jouw gevoelens is slechts één manier om jouw gevoelens met een ander te delen of jouw gemoedstoestand te uiten.
Hoe deel je gevoelens zonder woorden?
Gevoelens non-verbaal delen kan op tal van manieren:
- Je loopt met jouw partner op het strand en bent ontroerd door de schoonheid van zee, strand en wind. Je pakt de hand van jouw partner iets steviger vast en merkt dat zij hetzelfde gevoel heeft.
- Je luistert samen met jouw moeder naar een muziekstuk. Die ene zin doet jullie allebei denken aan vader die vijf jaar geleden is overleden. Je pakt haar hand. Woorden zijn niet nodig.
- Jouw zoon komt thuis met het nieuws dat hij is geslaagd. Er wordt gelachen, gesprongen en gek gedaan. Jullie delen samen de vreugde.
Hoe maak je gevoelens bespreekbaar?
Je kunt vertellen hoe je je voelt of hoe jouw gemoedstoestand is. De kunst is om het bij jezelf te houden. Je bent de eigenaar van jouw gevoelens. Je zegt bijvoorbeeld niet: ‘Jij maakt mij boos’, maar: ‘Ik merk dat ik boos word door wat er gebeurt.’
Op de pagina over gevoelens uiten en delen lees je meer over praten, luisteren, non-verbale signalen en het creëren van verbinding.
Is huilen een vorm van gevoelens uiten?
Huilen is een vorm van het uiten van emoties. Tranen stromen over jouw wangen. We hebben er tal van woorden voor, zoals schreien, janken, gieren of grienen. Maar het is een gevoel dat wordt geuit. Dat kan verdriet zijn, maar ook machteloosheid of onmacht. Jouw gevoel van pijn kun je uiten door te huilen. Maar we huilen ook wanneer we ontroerd of blij zijn of wanneer grote vreugde ons doorstroomt. Lees meer over de betekenis van huilen en emoties uiten.
Is lachen ook een emotionele uiting?
Evenals huilen is lachen een emotionele uiting. Je schiet doorgaans in de lach bij plezierige, aangename, grappige of vermakelijke situaties. Mensen lachen wanneer ze blij, opgelucht of verrukt zijn, een meevaller hebben of iets grappig vinden.
Zelfbescherming en relativering
Gevoelens kunnen zo heftig, pijnlijk of overweldigend zijn dat je ze tijdelijk afsluit. Dat hoeft geen onwil te zijn. Het kan een manier zijn om jezelf te beschermen tegen verdriet, afwijzing, teleurstelling of emotionele overbelasting.
Wanneer bescherm je jezelf tegen gevoelens?
Zelfbescherming kan nodig zijn wanneer iets te groot is om direct te bevatten. Je trekt je terug, houdt anderen op afstand of doet alsof iets je niet raakt. Dat kan je tijdelijk helpen om overeind te blijven. Maar wanneer zelfbescherming een vast patroon wordt, raak je ook verwijderd van jouw behoeften en van de mensen om je heen. Lees meer over emotionele zelfbescherming en de redenen waarom mensen hun gevoel afsluiten.
Helpen zelfspot en zelfironie om gevoelens te relativeren?
Relativeren betekent niet dat je jouw gevoelens belachelijk maakt of wegwuift. Het betekent dat je enige afstand kunt nemen zonder te ontkennen wat je voelt. Zelfspot en zelfironie kunnen daarbij helpen. Je kijkt met mildheid naar jezelf en ziet dat niet iedere fout, spanning of ongemakkelijke situatie het einde van de wereld is. Gezonde zelfspot en zelfironie geven lucht. Ze helpen je om jezelf niet voortdurend zo zwaar te nemen. Maar zelfspot mag geen verkapte vorm van zelfafwijzing worden.
Beperkt, belemmerd of zonder invloed
Sommige gevoelens ontstaan omdat je ervaart dat je weinig ruimte, vrijheid of invloed hebt. Je wilt iets doen, veranderen of uitspreken, maar je voelt dat je wordt tegengehouden. Dat kan door een ander komen, door omstandigheden of door jouw eigen angst, onzekerheid en overtuigingen.
Voel je je beknot in jouw vrijheid?
Je voelt je beknot wanneer je ervaart dat jouw vrijheid wordt ingeperkt. Misschien bepaalt een ander wat je wel of niet mag doen. Of je past je zo sterk aan dat er weinig ruimte overblijft voor jouw eigen keuzes en behoeften. Lees meer over het gevoel dat je wordt beknot in jouw vrijheid.
Voel je je geremd of belemmerd?
Je kunt weten wat je wilt en toch niet in beweging komen. Angst voor afwijzing, onzekerheid, schaamte of de verwachtingen van anderen kunnen je remmen. Je houdt jezelf in, terwijl je eigenlijk iets wilt zeggen, doen of veranderen. Op de pagina over je geremd en belemmerd voelen lees je waardoor jouw beweging kan worden tegengehouden.
Voel je je gevangen of opgesloten?
Je gevangen voelen kan ontstaan wanneer je geen uitweg meer ziet. Je zit vast in een relatie, werkkring, situatie of patroon. Misschien is er feitelijk nog wel ruimte, maar ervaar je die ruimte niet meer. Lees meer over het gevoel dat je gevangen of opgesloten bent.
Wat betekent machteloosheid?
Machteloosheid ontstaat wanneer je iets belangrijk vindt, maar niet weet hoe je invloed kunt uitoefenen. Je ziet wat er gebeurt, wilt ingrijpen of veranderen, maar ervaart dat je niets kunt doen. Dat kan boosheid, verdriet, frustratie en wanhoop oproepen. Lees meer over je hulpeloos en machteloos voelen.
Hoe past ondankbaarheid binnen deze gevoelens?
Ondankbaarheid lijkt op het eerste gezicht misschien niet direct bij beknotting, belemmering of machteloosheid te horen. Toch kan het gevoel ontstaan wanneer je vooral ervaart wat ontbreekt, wat jou niet is gegeven of waarin je je tekortgedaan voelt. Je hebt weinig oog voor wat er wel is, omdat teleurstelling, onvrede of gemis op de voorgrond staan. Lees meer over ondankbaarheid en het gevoel tekortgedaan te zijn.
Welke ontwikkeldoelen passen bij omgaan met gevoelens?
Een belangrijk ontwikkeldoel kan zijn om jouw gevoelens toe te staan en te ervaren. Je leert om niet meteen te oordelen, weg te drukken of op te lossen wat je voelt.
Daarnaast kan het helpen om de relatie tussen jouw behoeften en gevoelens te onderzoeken. Zo ontdek je wat een emotie jou vertelt over wat je mist, nodig hebt of belangrijk vindt.
Ook kan het nodig zijn om jouw eigen grenzen beter te herkennen en aan te geven. Gevoelens zoals irritatie, boosheid, angst en machteloosheid kunnen laten zien dat jouw ruimte of vrijheid onder druk staat.
Veelgestelde vragen over omgaan met gevoelens
Omgaan met gevoelens roept vragen op over begrijpen, beoordelen, uiten, relativeren en het moment waarop je je door een gevoel laat leiden. Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen.
Waarom hebben gevoelens een functie?
Gevoelens geven informatie over jouw behoeften, verlangens, waarden en grenzen. Ze laten zien wat jou raakt en wat belangrijk voor je is.
Zijn negatieve gevoelens verkeerd?
Nee. Onaangename gevoelens kunnen waardevolle informatie bevatten. Boosheid, angst, verdriet en teleurstelling zijn niet prettig, maar kunnen wel richting geven.
Moet je ieder gevoel uitspreken?
Nee. Je mag zelf kiezen wat je deelt, wanneer je dat doet en met wie. Het is wel belangrijk dat je voor jezelf leert erkennen wat je voelt.
Is relativeren hetzelfde als gevoelens wegdrukken?
Nee. Relativeren betekent dat je met enige afstand naar jouw gevoel kunt kijken. Wegdrukken betekent dat je het gevoel niet wilt erkennen of ervaren.
Wat helpt wanneer je je machteloos voelt?
Onderzoek waarop je wel en geen invloed hebt. Benoem wat je voelt, bespreek wat je nodig hebt en kijk welke kleine stap nog wel mogelijk is.
Wat betekent omgaan met gevoelens voor jouw persoonlijke ontwikkeling?
Omgaan met gevoelens betekent dat je leert luisteren naar wat jouw emoties vertellen zonder ze te veroordelen of er volledig door te worden meegesleept.
Je leert gevoelens begrijpen, uiten, delen en relativeren. Ook onderzoek je wat je nodig hebt wanneer je je beperkt, belemmerd of machteloos voelt.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 12-06-2016
Update: 4 augustus 2026.
