home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / rust behoefte / leren genieten

Genieten is een gemoedstoestand: kun jij genieten?

Genieten is een gevoel, een ervaring of een beleving. Het duidt op een aangename gewaarwording, op een geneugte of op plezier. Genieten wijst erop dat je iets als prettig ervaart. Je laat het je wel smaken of je verlustigt je erin. Genieten voorziet vaak in de behoefte aan rust en ontspanning. Toch is genieten voor sommige mensen moeilijk. Je kunt het verleren, afleren of misschien heb je het nooit werkelijk gekend. Toch draagt genieten in hoge mate bij aan ons lichamelijk en geestelijk welzijn.

Genieten vraagt dat je werkelijk aanwezig bent bij wat je ervaart. Het bestaat alleen in het hier en nu. Wie met zijn hoofd voortdurend bezig is met gisteren of morgen, kan moeilijk voelen wat er op dit moment gebeurt. Dit artikel schreef ik in de serie over de behoefte aan rust en ontspanning.

Waarom kun je alleen genieten in het hier en nu?

Genieten kan alleen plaatsvinden in het moment waarin je leeft. Je kunt terugdenken aan iets waarvan je hebt genoten en je kunt verlangen naar iets wat nog komt, maar het werkelijke genieten gebeurt altijd nu. Wanneer je met jouw hoofd voortdurend bezig bent met wat gisteren anders had gemoeten of wat morgen nog moet gebeuren, ben je niet volledig aanwezig bij wat je op dit moment ziet, hoort, ruikt, proeft of voelt.

Daarom vraagt genieten dat je leert leven in het hier en nu. Dat betekent niet dat je nooit meer nadenkt over het verleden of de toekomst. Het betekent dat je jouw aandacht ook kunt terugbrengen naar wat zich nu aandient. Misschien drink je koffie met jouw partner, hoor je vogels in de tuin of voel je de zon op jouw gezicht. Wanneer je daar werkelijk bij bent, kan het genieten ontstaan.

Hoe geniet je van de kleine dingen?

Genieten kun je van de kleine dingen, zoals dat vaak wordt uitgedrukt. Je kunt genieten van een kopje koffie met jouw partner in de tuin of op het balkon. Je kunt genieten wanneer je de hond ziet spelen in het bos of de kinderen in de speeltuin. Je kunt genieten van een mooi gesprek met de ander waarin je zoveel wederzijdse herkenning vindt.

Het kleine is niet minder waardevol dan het grote. Juist kleine ervaringen zijn vaak dichtbij, dagelijks beschikbaar en niet afhankelijk van veel geld, planning of bijzondere omstandigheden. Wie alleen oog heeft voor het spectaculaire, mist gemakkelijk wat er iedere dag al aanwezig is.

Kun je ook genieten van grote ervaringen?

Natuurlijk kun je ook genieten van grote dingen. Die reis die je ooit met jouw broer maakte naar Nieuw-Zeeland of Australië. Die majestueuze waterval die je samen hebt bewonderd. Dat was nog eens genieten. Grote ervaringen kunnen diepe indruk maken en lang in jouw herinnering blijven.

Het probleem zit niet in grote ervaringen. Het wordt pas een probleem wanneer alleen het grote nog goed genoeg is en het gewone zijn waarde verliest. Een reis naar Australië kan bijzonder zijn, maar een wandeling in de buurt kan ook werkelijk ontspanning, verwondering en plezier geven.

Wat betekent het wanneer iets een genot was?

Wanneer je zegt dat iets een genot was, wijs je op een werkelijke ervaring. Dat kan fysiek zijn, maar ook mentaal of emotioneel. Je kunt genieten van een mooie film, een boek of een kop koffie, maar ook wanneer je wordt geknuffeld, bemind of werkelijk gezien. Genieten wijst op levenslust, ontspanning en rust.

Je zit dan niet alleen in jouw hoofd. Je voelt het ook. Er is verbinding tussen wat je denkt, voelt en lichamelijk ervaart. Je hoeft het moment niet groter te maken of uit te leggen. Het was prettig en je hebt het ontvangen zoals het kwam.

Genieten we echt of laten we vooral zien dat we genieten?

Op Facebook zie ik weleens als reactie op een foto staan: genieten! We genieten wat af in Nederland. Niet omdat het moet, maar omdat het kan, staat er dan vaak ook onder. Want ja, je moet wel genieten. Maar genieten we dan wel echt of faken we dat we genieten omdat we blijkbaar moeten genieten?

Ik denk dat er veel aan likjesbevrediging wordt gedaan, waardoor onjuiste beeldvorming wordt verspreid via sociale media. Je laat zien waar je bent, wat je eet en hoe mooi jouw leven is, maar dat zegt nog niets over wat je werkelijk ervaart. Genieten hoeft niet zichtbaar te zijn voor een ander en hoeft ook niet bevestigd te worden met reacties of likes. Het is een innerlijke ervaring, geen bewijsstuk.

Waarom vinden sommige mensen genieten moeilijk?

Toch hoor ik vaak dat mensen niet meer kunnen genieten. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. In ieder geval lijkt de verbinding tussen hoofd, hart en lichaam dan onvoldoende aanwezig. Je bent misschien wel op een mooie plek of doet iets wat prettig zou kunnen zijn, maar je kunt het niet werkelijk toelaten of ervaren.

• Je kunt in een depressie verkeren, licht of zwaar.
• Je kunt oververmoeid zijn en je lusteloos en moe voelen.
• Het leven kan zoveel energie kosten dat het meer op overleven lijkt dan op leven.
• Je kunt onvoldoende afstand nemen van jouw werk.
• Je maakt je voortdurend zorgen over morgen en volgende week.
• Je leeft niet in het hier en nu.
• Je leeft vooral in jouw hoofd.
• Je gunt jezelf geen tijd om te genieten.
• Je denkt dat genieten later komt, terwijl het nu zou kunnen.
• Je hebt een groot aantal verplichtingen waaraan je volgens jezelf moet voldoen.
• Je hebt voortdurend haast.
• Je hebt het gevoel dat het nooit genoeg is.

Wanneer jouw hoofd voortdurend bezig is met wat nog moet, blijft er weinig ruimte over om iets werkelijk te ontvangen. Ook vermoeidheid, spanning en zorgen kunnen het vermogen om te genieten afvlakken. Dat is niet altijd met een eenvoudige oefening op te lossen. Soms vraagt het vooral om herstel, vertraging of passende hulp.

Waarom is rust toelaten soms moeilijker dan inspanning leveren?

Veel mensen hebben geleerd om te werken, presteren, zorgen en doorgaan. Inspanning voelt nuttig en geeft het gevoel dat je iets bijdraagt. Rust toelaten kan daarentegen schuldgevoel oproepen. Je denkt misschien dat je lui bent, dat je eerst nog iets moet afronden of dat anderen meer van jou verwachten.

Toch hoort rust bij een gezond leven. Je hoeft ontspanning niet eerst te verdienen. Wie alleen maar kan inspannen en niet meer kan ontvangen, raakt op den duur uitgeput. Autonomie betekent dat je voelt wanneer jouw lichaam en hoofd rust nodig hebben en dat je die behoefte ook serieus neemt.

Rust toelaten vraagt soms meer moed dan doorgaan. Je moet stoppen, controle loslaten en verdragen dat niet alles af is. Juist in die ruimte kan het genieten terugkomen. Je hoeft dan even niets te produceren, op te lossen of te bewijzen.

Waarom kunnen sommige mensen alleen nog van buitensporige dingen genieten?

Soms kunnen mensen alleen nog maar genieten van buitensporige zaken. Op vakantie gaan op de Veluwe is feitelijk niet goed genoeg. Ze moeten naar het buitenland, want anders is het niet compleet. Voor een ander is Parijs zelfs te dichtbij en moet het Cuba worden. Niet dat ik daar iets op tegen heb, maar het gaat erom dat het gewone blijkbaar niet meer voldoende is.

Soms kunnen mensen alleen genieten wanneer het een stralende, zonovergoten dag is. Ook daar is op zichzelf niets op tegen. Waar het om gaat, is dat we onszelf enorm kunnen belemmeren door steeds voorwaarden aan genieten te stellen. Het moet ver weg zijn, duur zijn, bijzonder zijn, perfect zijn of door anderen bewonderd worden.

Daardoor verschuift de aandacht van ervaren naar vergelijken. Je vraagt niet meer: geniet ik hiervan? Je vraagt: is dit bijzonder genoeg? Wie steeds grotere voorwaarden stelt, maakt het voor zichzelf steeds moeilijker om vreugde te beleven aan wat dichtbij en eenvoudig is.

Wat heeft nooit genoeg hebben met genieten te maken?

Wie het gevoel heeft dat het nooit genoeg is, kan moeilijk werkelijk genieten. Terwijl je iets beleeft, ben je alweer bezig met wat beter, groter of mooier zou kunnen. Het huidige moment wordt dan slechts een tussenstation op weg naar het volgende.

Genieten vraagt juist dat je een ervaring voor dat moment als voldoende kunt ontvangen. Niet omdat jouw hele leven perfect is, maar omdat je even kunt zeggen: dit is prettig, dit doet mij goed en hier hoef ik nu niets aan toe te voegen.

Hoe helpt ontspanning om weer te genieten?

Genieten en ontspanning hangen nauw met elkaar samen. Wanneer jouw lichaam gespannen is en jouw hoofd voortdurend alert blijft, is het moeilijk om ontvankelijk te zijn voor plezier en rust. Ontspanning helpt om de aandacht te verbreden en weer waar te nemen wat aangenaam is.

Dat betekent niet dat je alleen kunt genieten wanneer je niets doet. Je kunt ook ontspannen tijdens wandelen, koken, tuinieren, muziek maken of een prettig gesprek. Ontspanning betekent dat de druk afneemt en dat je niet voortdurend iets hoeft te bereiken.

Kun je genieten van jouw werk?

Genieten van jouw werk betekent dat je er werkplezier en voldoening uit haalt. Dat wil niet zeggen dat ieder onderdeel van jouw werk leuk is of dat inspanning ontbreekt. Je kunt genieten van een goed gesprek, van het inzetten van jouw talent, van samenwerking of van iets wat je tot stand hebt gebracht.

Het helpt om het woord moeten soms te vervangen door mogen. Niet om verplichtingen te ontkennen, maar om te voelen dat werk ook betekenis, ontwikkeling en verbinding kan geven. Wanneer werk alleen maar druk, haast en uitputting oproept, verdwijnt het vermogen om er nog iets goeds in te ervaren.

Hoe bewaak je de balans tussen werk en privé?

Wie onvoldoende afstand neemt van het werk, houdt weinig ruimte over om te herstellen en te genieten. De grens tussen werk en privé kan vervagen, waardoor jouw hoofd ook buiten werktijd blijft doorgaan. Je bent lichamelijk thuis, maar mentaal nog steeds aan het werk.

Een gezonde balans tussen werk en privé vraagt dat je bewust overgangen maakt. Je rondt af, sluit iets af en geeft jouw aandacht daarna aan andere delen van jouw leven. Rust en ontspanning ontstaan niet altijd vanzelf. Soms moet je er ruimte voor organiseren en een grens trekken.

Hoe kunnen orde en structuur bijdragen aan genieten?

Een zekere mate van orde en structuur kan helpen om rust te creëren. Wanneer alles voortdurend door elkaar loopt en je steeds achter de feiten aanrent, blijft jouw hoofd alert. Een planning, duidelijke afspraken en vaste rustmomenten kunnen voorkomen dat ontspanning steeds wordt uitgesteld.

Structuur is daarbij geen doel op zichzelf. Het moet jou ondersteunen en niet verstikken. Te veel controle en planning kunnen spontaniteit juist in de weg staan. Het gaat om voldoende overzicht om aanwezig te kunnen zijn bij wat je doet.

Hoe leer je opnieuw genieten?

Genieten leer je niet door jezelf de opdracht te geven dat je nu moet genieten. Je kunt wel omstandigheden creëren waarin je ontvankelijker wordt. Vertraag, leg jouw telefoon weg, neem waar wat je ziet en voelt en merk op wat jou goeddoet. Kies iets kleins en blijf daar met jouw aandacht bij.

Vraag jezelf niet voortdurend af of je genoeg geniet. Daarmee maak je er opnieuw een prestatie van. Sta jezelf liever toe om te ervaren wat er is. Soms ontstaat plezier, soms rust en soms merk je dat je moe of verdrietig bent. Ook dat hoort bij werkelijk aanwezig zijn.

Waarom kun je een genietmoment niet vasthouden?

Genieten is wat anders dan jezelf uitleven of losbarsten in euforie. Het is een zachte uitademing van binnenuit. Probeer het niet vast te houden of vast te pakken. Zodra je dat doet, ben je alweer bezig met het volgende moment en met de angst dat het fijne gevoel verdwijnt.

Laat het komen en laat het gaan. Vertrouw erop dat zulke momenten terugkomen wanneer inspanning en ontspanning met elkaar in balans zijn. Genieten hoeft niet voortdurend aanwezig te zijn om waardevol te zijn. Juist omdat het komt en gaat, vraagt het dat je het herkent wanneer het zich aandient.

Veelgestelde vragen over genieten

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over genieten, rust, aanwezigheid en het toelaten van prettige ervaringen.

Kun je leren genieten?

Ja. Je kunt leren om meer aanwezig te zijn, jouw aandacht bij het moment te houden en beter waar te nemen wat jou werkelijk goeddoet. Genieten zelf kun je niet afdwingen.

Waarom kan ik nergens meer van genieten?

Dat kan samenhangen met oververmoeidheid, langdurige stress, somberheid, zorgen of voortdurend in jouw hoofd leven. Wanneer het lang aanhoudt of jouw dagelijks functioneren beperkt, is het verstandig om passende hulp te zoeken.

Kun je alleen genieten wanneer je ontspannen bent?

Niet volledig. Je kunt ook genieten van inspanning, werk of een uitdaging. Wel helpt enige innerlijke ruimte om te kunnen ervaren wat prettig en waardevol is.

Waarom geniet ik vooral van grote dingen?

Je kunt gewend raken aan sterke prikkels of hoge verwachtingen. Daardoor lijken kleine en gewone ervaringen minder bijzonder. Door opnieuw aandacht te geven aan wat dichtbij is, kun je jouw ontvankelijkheid vergroten.

Waarom kun je genieten niet vasthouden?

Omdat genieten een tijdelijke gemoedstoestand is. Het komt en gaat. Wanneer je het probeert vast te houden, verschuift jouw aandacht van ervaren naar controleren.