home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / voelen gevoelens / bevroren

Bevriezing: een bevroren gevoel, voel jij je versteend?

Bevriezing is een natuurlijke reactie op stress, angst of een heftige gebeurtenis. In de serie artikelen over angst en bang zijn heb ik bevriezing geplaatst omdat jouw systeem bij dreiging niet alleen kan vechten of vluchten, maar ook volledig kan stilvallen. De angst of schrik is dan zo groot dat handelen, spreken en soms zelfs voelen tijdelijk niet meer lukt. Dat kan gebeuren na die daverende klap van een naar bericht dat jij hoorde. Je versteent als het ware, je voelt je koud worden en het is alsof alles aan jou voorbijgaat. Bevriezing is een vorm van wegduiken. Jezelf niet meer zien of horen. Maar het blokkeert je ook.

Hoe communiceer je vanuit een bevroren gevoel?

Vanuit een bevroren gevoel communiceer je ook kil en koud. Jouw mimiek wordt ondoorgrondelijker. Anderen kunnen moeilijk aan jou zien dat iets jou raakt. Zelfs jouw stem kan vlakker klinken. De stem is immers de spiegel van de ziel.

In jouw woordgebruik ben je soms scherp. Wellicht zelfs cynisch, kil, koud of sarcastisch. In jouw reactie verstijf je ook. Je communiceert in de verwijtende sfeer. Je beschuldigt.

Een verwijt is immers een bevroren verlangen. Daar zit een wens, droom of verlangen achter. Maar die wens vertel je niet. Jij zegt niet: ‘Zou jij mij eens willen vastpakken?’ Nee, jij zegt: ‘Je pakt me ook nooit vast.’

In feite zet je een masker op. Je verbergt wat je voelt. Daarom noem ik het maskercommunicatie.

Waarom word je passief wanneer je bevriest?

In een bevroren gemoedstoestand ben je passief. Je komt niet in actie. Je laat het over je heen komen. Je bent gelaten en passief. Je weet ook niet wat je moet doen. Dat betekent niet automatisch dat je niet wilt handelen. De spanning kan zo groot zijn dat jouw lichaam en gedachten tijdelijk blokkeren. Achteraf weet je soms precies wat je had willen zeggen of doen, maar op het moment zelf kwam er niets.

Welke gevolgen kan een bevroren gevoel hebben?

Een gevolg is dat je het contact met anderen mist. Ze begrijpen jou niet. Dat is ook logisch, want voor hen ben jij flegmatiek en ondoorgrondelijk. Wanneer jij het contact met jezelf mist, mist een ander ook het contact met jou. Wanneer jij jezelf niet meer begrijpt, ontvang je ook vaak geen begrip van anderen. Kortom, je gaat je alleen voelen en eenzaam. Je zondert je af en kwijnt weg. Je doet de dekens over jouw hoofd en kruipt diep weg. Je voelt je bitter. En bitterheid is het kenmerk van bevroren tranen.

Waarom is bevriezing een vorm van zelfbescherming?

Bevriezing is zelfbescherming. Het is jou te heftig en te groot. Je kunt de klap niet aan. Jouw systeem sluit gevoelens, contact en beweging tijdelijk af om je te beschermen tegen wat op dat moment niet te verdragen lijkt.

Maar het is wel van belang om te weten dat dit een tijdelijke reactie moet zijn. Je moet ontdooien. Je beschermt jezelf niet blijvend door weg te kruipen. Je beschermt jezelf door te beleven en de pijn te doorleven.

Hoe kun je weer ontdooien?

Verlang jij er ook zo naar om te ontdooien? Om als het ware herenigd te worden met jezelf? Wist je dat tranen het smeltwater van de ziel zijn? En als de tranen gaan stromen, ontdooi je. De koude smelt weg.

Het doet ook pijn, dat zeker. Als ik vroeger bevroren vingers had, deed het pijn wanneer ze ontdooiden. Dat is ook bij jou zo. Je gaat vanbinnen de gloed en de warmte weer ervaren.

Wat helpt een bevroren mens om te ontdooien?

Iemand stelde pas de vraag: ‘Hoe kan het dat iemand gaat ontdooien?’ Ik zei: ‘Als de zon op een bevroren raam schijnt, wat gebeurt er dan?’ Daar kan geen mens tegenop. Een bevroren mens heeft liefde en warmte nodig. Dat komt binnen.

Weet je wat niet binnenkomt? Koude en kille opmerkingen. Kritische feedback. Verwijten en kritiek. Dat werkt niet. Gooi dat maar in de kachel. Laat de kritiek versmelten tot begrip.

Welke angstreacties hangen samen met bevriezing?

Bevriezing kan samengaan met andere automatische reacties op angst. Bij paniek ontstaat juist veel beweging. Je wilt weg, zoekt koortsachtig naar een uitweg en hebt het gevoel dat je onmiddellijk moet handelen.

Wanneer je probeert om mogelijke dreiging en onzekerheid vooraf zoveel mogelijk te voorkomen, kun je risicomijdend gedrag ontwikkelen. Je ontwijkt situaties waarin je bang bent dat je de controle verliest of met onverwachte gevolgen wordt geconfronteerd.

Bij bevriezing gebeurt iets anders. Je vecht niet en je vlucht niet, maar je valt stil. Paniek, risicomijding en bevriezing zijn verschillende reacties, maar hebben gemeen dat de situatie op dat moment groter voelt dan jouw vermogen om ermee om te gaan.

Veelgestelde vragen over bevriezing en een bevroren gevoel

Een bevroren gevoel kan ook vragen oproepen over jouw lichaam, emoties en herstel. Hieronder vind je vijf aanvullende vragen.

Kun je bevriezen zonder dat je zichtbaar bang bent?

Ja. Bevriezing kan er aan de buitenkant rustig of beheerst uitzien. Vanbinnen kun je echter veel angst, spanning of verwarring ervaren. Anderen zien soms alleen dat je stil, afstandelijk of emotieloos overkomt.

Waarom weet je achteraf wel wat je had willen zeggen?

Op het moment zelf kan de spanning jouw vermogen om te denken, spreken en handelen blokkeren. Wanneer de spanning later afneemt, ontstaat er weer ruimte om de situatie te overzien. Dan komen de woorden en reacties die eerder niet beschikbaar waren.

Kan een bevroren gevoel langere tijd blijven bestaan?

Ja. Wanneer de oorspronkelijke schrik, angst of pijn niet wordt verwerkt, kan de afstand tot jouw gevoelens langer aanhouden. Je kunt blijven functioneren, maar vanbinnen weinig warmte, betrokkenheid of levenslust ervaren.

Waarom helpen kritiek en druk meestal niet bij bevriezing?

Kritiek en druk kunnen het gevoel van dreiging vergroten. Daardoor sluit je jezelf mogelijk nog verder af. Veiligheid, geduld en oprechte aandacht helpen eerder om langzaam weer contact te maken.

Wanneer is professionele hulp bij bevriezing verstandig?

Professionele hulp kan verstandig zijn wanneer het bevroren gevoel langdurig aanhoudt, jouw relaties of dagelijks functioneren belemmert of is ontstaan na een ingrijpende gebeurtenis. Ook wanneer je nauwelijks gevoelens ervaart of steeds verder geïsoleerd raakt, is het goed om ondersteuning te zoeken.