home / team organisatie / teamontwikkeling

Teamontwikkeling: wat is het en hoe ontwikkel je een team?

Teamontwikkeling gaat over de ontwikkeling van individuele teamleden én over de ontwikkeling van het team als geheel. Binnen het thema Team & Organisatie begint ontwikkeling daarom bij mensen. Zonder ontwikkeling van individuele teamleden is het moeilijk om gezamenlijkheid te ontwikkelen. Tegelijkertijd is een verzameling goed ontwikkelde medewerkers nog niet automatisch een goed functionerend team. Teamontwikkeling is in feite tweeledig:

• Het begint met de individuele ontwikkeling van de teamleden.
• Het krijgt een vervolg met de ontwikkeling van gezamenlijkheid.

Teamontwikkeling gaat over gezamenlijk willen, kunnen en zijn

Teamontwikkeling gaat over het doorontwikkelen van wat we willen, wat we kunnen en wie we zijn. Die drie hangen met elkaar samen. Een team kan veel kennis en vaardigheden in huis hebben, maar wanneer een gezamenlijke richting ontbreekt blijft de vraag waar je die kwaliteiten voor inzet. Andersom kun je als team veel willen, maar moet ook duidelijk zijn of je beschikt over de kwaliteiten, vaardigheden en ervaring om dat daadwerkelijk waar te maken.

Welke thema's horen bij teamontwikkeling?

Teamontwikkeling is breed. Dat betekent niet dat ieder onderwerp op deze pagina volledig moet worden uitgewerkt. Als kennisleider geeft deze pagina het overzicht en kun je vervolgens verdiepen op het onderwerp dat binnen jouw team speelt. De verschillende onderdelen hangen bovendien met elkaar samen: werken aan eigenaarschap heeft bijvoorbeeld weinig zin wanneer de kwaliteiten van teamleden niet worden benut of wanneer niemand weet waar het team gezamenlijk voor staat.

Individuele kwaliteiten, aandacht en behoeften binnen het team

Teamontwikkeling begint bij de mensen die samen het team vormen. Het helpt wanneer je de kwaliteiten binnen jouw team benut en weet waar teamleden goed in zijn en wat zij van elkaar kunnen leren. Ook aandacht geven aan teamleden en waardering geven hebben invloed op hoe mensen zich binnen het team voelen en functioneren.

Daarbij speelt ook de verhouding tussen leidinggevende en medewerker een rol. Een goede relatie opbouwen met medewerkers kan bijdragen aan openheid en vertrouwen. Wie verder wil kijken dan de zichtbare klacht of irritatie, kan onderzoeken welke teambehoeften, klachten en knelpunten onder de oppervlakte spelen.

Werkklimaat, teamnormen en effectief functioneren

Een team heeft ook een gezamenlijke basis nodig. Een positief werkklimaat gaat niet alleen over gezelligheid, maar ook over veiligheid, vertrouwen en de ruimte om verschil van mening te hebben. Daarnaast helpen teamnormen en teamwaarden om duidelijk te maken wat je belangrijk vindt en welk gedrag je van elkaar verwacht.

Uiteindelijk wil je natuurlijk ook weten wat een effectief team kenmerkt. Dan gaat het niet alleen om sfeer of goede bedoelingen, maar ook om verantwoordelijkheid nemen, kwaliteiten benutten, elkaar aanvullen en gezamenlijk resultaten behalen.

Eigenaarschap, initiatief en resultaat binnen teams

Wanneer je wilt dat teamleden meer verantwoordelijkheid nemen, kom je al snel uit bij eigenaarschap binnen het team. Eigenaarschap wordt zichtbaar wanneer mensen zich verantwoordelijk voelen voor hun bijdrage en niet voortdurend wachten tot de leidinggevende vertelt wat er moet gebeuren.

Daarbij hoort ook inbreng en initiatief ontwikkelen. Teamleden zien dan niet alleen wat er beter kan, maar komen ook zelf in beweging. Uiteindelijk moet die verantwoordelijkheid bijdragen aan het geheel. Daarom is ook resultaatgericht werken onderdeel van teamontwikkeling: weten wat je wilt bereiken en gezamenlijk zorgen dat het niet alleen bij goede voornemens blijft.

Betrokkenheid, hybride werken en zelfsturing

Een ander onderdeel is de mate waarin medewerkers invloed en betrokkenheid ervaren. Betrokkenheid van medewerkers ontstaat niet doordat je mensen vertelt dat ze betrokken moeten zijn. Het heeft onder andere te maken met serieus genomen worden, invloed ervaren en merken dat jouw bijdrage ertoe doet.

Ook de manier waarop een team georganiseerd is kan een ontwikkelvraag worden. Bij hybride werken moet een team bijvoorbeeld opnieuw nadenken over contact, afspraken, verantwoordelijkheid en samenwerking op afstand. Wil je verantwoordelijkheid en beslissingsruimte nog verder bij het team leggen, dan kom je uit bij het ontwikkelen van zelfsturende teams en zelforganisatie.

Fasen van teamontwikkeling en een teamontwikkelplan

Teamontwikkeling is geen eenmalige activiteit. Teams veranderen door nieuwe medewerkers, andere opdrachten, reorganisaties, nieuwe leidinggevenden of veranderende omstandigheden. Het helpt daarom om te herkennen in welke fase van teamontwikkeling een team zich bevindt en wat in die fase nodig is.

Wanneer je weet waar het team staat en waar je naartoe wilt, kan een teamontwikkelplan helpen om ontwikkeldoelen concreet te maken. Zo voorkom je dat teamontwikkeling blijft steken in algemene uitspraken als ‘we moeten beter samenwerken’ zonder dat duidelijk wordt wat je daadwerkelijk anders wilt zien.

Wanneer is teamontwikkeling nodig?

Teamontwikkeling is niet alleen iets voor een team waar problemen zijn. Ook een goed functionerend team kan zich verder ontwikkelen. Misschien is er een nieuw team ontstaan, verandert de opdracht, komen er nieuwe collega's bij of wil je als team meer verantwoordelijkheid nemen. Soms merk je juist dat bestaande patronen niet meer werken of dat de ontwikkeling stagneert.

Aanleidingen kunnen bijvoorbeeld zijn:

• Er is een nieuw team samengesteld en teamleden moeten elkaar nog leren kennen.
• Er zijn veranderingen in taken, rollen of verantwoordelijkheden.
• Kwaliteiten van teamleden worden onvoldoende benut.
• Er is te weinig initiatief of eigenaarschap.
• Teamleden missen een gezamenlijke richting of ambitie.
• Afspraken, normen en verwachtingen zijn onvoldoende duidelijk.
• De betrokkenheid loopt terug.
• Resultaten blijven achter terwijl niet duidelijk is waardoor dat komt.
• Het team wil meer zelfstandigheid ontwikkelen.
• Het team functioneert goed maar wil bewust verder groeien.

Niet ieder vraagstuk is overigens primair een teamontwikkelvraag. Wanneer werkdruk, vitaliteit, duurzame inzetbaarheid of gezondheid centraal staan, ligt de inhoudelijke verdieping eerder bij Gezonde organisatie & duurzame inzetbaarheid. Wanneer er sprake is van ernstige spanningen, angst, uitsluiting of structurele sociale onveiligheid, vraagt dat meer dan een algemeen traject teamontwikkeling. Dan ligt de inhoudelijke route bij Sociale veiligheid, teamproblemen & ongezonde teamcultuur.

Hoe ontwikkel je een team stap voor stap?

Er bestaat niet één standaardtraject dat voor ieder team hetzelfde werkt. Teamontwikkeling begint juist met onderzoeken wat er werkelijk speelt en wat het team nodig heeft. Van daaruit kun je bepalen waar je aan wilt werken. De volgende lijn helpt om ontwikkeling praktisch te maken zonder er een kunstmatig stappenmodel van te maken.

1. Onderzoek waar het team nu staat

Begin niet direct met oplossingen. Kijk eerst naar het huidige functioneren van het team. Wat gaat goed? Waar zitten kwaliteiten? Waar ontstaan terugkerende irritaties of knelpunten? Hoe is de samenwerking en wat merken teamleden daarvan? Het maakt nogal verschil of een team pas net is samengesteld of al jarenlang samenwerkt en in vaste patronen is terechtgekomen.

2. Onderzoek wat teamleden en het team nodig hebben

De ontwikkelwens van de leidinggevende is niet automatisch de ontwikkelbehoefte van het team. Vraag daarom ook aan teamleden wat zij ervaren, wat zij missen en wat volgens hen nodig is. Soms blijkt het probleem waarmee je begon slechts het zichtbare symptoom van iets anders.

3. Bepaal wat je gezamenlijk wilt bereiken

Teamontwikkeling krijgt richting wanneer duidelijk wordt waar je gezamenlijk voor wilt gaan. Wat is de opdracht van het team? Welke resultaten wil je bereiken? Wat moeten klanten, collega's of de organisatie van het team merken? En welk gedrag hoort daarbij? Daarmee verbind je het willen met het kunnen en zijn.

4. Kies concrete ontwikkeldoelen

Voorkom doelen als ‘beter communiceren’, ‘meer eigenaarschap’ of ‘beter samenwerken’ zonder verdere uitwerking. Wat wil je concreet anders zien? Wie moet wat anders doen? Waaraan merk je dat er werkelijk iets veranderd is? Hoe concreter het ontwikkeldoel, hoe gemakkelijker het wordt om ermee aan de slag te gaan.

5. Vertaal ontwikkeling naar dagelijks gedrag en afspraken

Een teamsessie kan inzicht geven, maar het dagelijkse werk bepaalt of ontwikkeling werkelijk plaatsvindt. Nieuwe inzichten moeten daarom zichtbaar worden in gedrag, keuzes en afspraken. Wie neemt verantwoordelijkheid? Hoe spreken we elkaar aan? Welke ruimte krijgt iemand? Wat verwachten we van elkaar? En wat doen we wanneer oude patronen terugkomen?

6. Kijk opnieuw wat het team nodig heeft

Teamontwikkeling is geen project dat na één bijeenkomst klaar is. Kijk na verloop van tijd opnieuw: wat is veranderd, wat werkt beter en waar lopen we nog tegenaan? Misschien is een ontwikkeldoel bereikt, misschien blijkt een ander vraagstuk belangrijker te zijn geworden. Zo blijft teamontwikkeling aansluiten bij de werkelijkheid van het team.

De duur van een teamontwikkeltraject hangt daarom af van de vraag. Soms kan een gerichte interventie voldoende zijn en soms vraagt ontwikkeling meer tijd. Ook combinaties van ontwikkelthema's zijn mogelijk. Het belangrijkste is dat de aanpak aansluit bij het team en niet andersom.

Veelgestelde vragen over teamontwikkeling

Teamontwikkeling is breder dan het organiseren van een teamdag of training. In de praktijk ontstaan vooral vragen over het verschil met teambuilding, de rol van externe begeleiding, motivatie binnen het team en de vraag wanneer ontwikkeling werkelijk effect heeft. Hieronder beantwoorden we vijf vragen die daarop verder verdiepen.

Wat is het verschil tussen teamontwikkeling en teambuilding?

Teambuilding kan onderdeel zijn van teamontwikkeling, maar de begrippen zijn niet hetzelfde. Bij teambuilding ligt de nadruk vaak op onderlinge verbinding en samenwerking. Teamontwikkeling is breder en kan ook gaan over kwaliteiten, eigenaarschap, verantwoordelijkheden, teamnormen, doelen, resultaten, betrokkenheid en de manier waarop een team georganiseerd is. Een gezamenlijke activiteit kan dus waardevol zijn, maar maakt op zichzelf nog geen teamontwikkeling.

Kan een team zich ontwikkelen zonder training of extern traject?

Ja. Een team hoeft niet voor iedere ontwikkelvraag een training of externe begeleider in te schakelen. Teams kunnen zelf veel bereiken door regelmatig te bespreken wat goed gaat, waar zij tegenaan lopen, welke afspraken nodig zijn en wat zij van elkaar verwachten. Externe begeleiding kan waardevol zijn wanneer een team vastloopt, wanneer patronen moeilijk zichtbaar worden of wanneer een onafhankelijke blik helpt om het gesprek verder te brengen.

Wat doe je als niet alle teamleden gemotiveerd zijn voor teamontwikkeling?

Ga niet onmiddellijk proberen iedereen enthousiast te maken voor een traject dat al volledig is bedacht. Onderzoek eerst waar de weerstand vandaan komt. Misschien herkennen medewerkers de ontwikkelvraag niet, hebben zij slechte ervaringen met eerdere trajecten of zien zij niet wat de ontwikkeling met hun dagelijkse werk te maken heeft. Weerstand kan vervelend zijn, maar kan ook waardevolle informatie geven over wat er nog niet besproken is.

Hoe weet je of teamontwikkeling daadwerkelijk effect heeft?

Kijk niet alleen naar hoe deelnemers een teamdag of training hebben ervaren. De belangrijkste vraag is wat er daarna in het dagelijkse gedrag verandert. Worden afspraken beter nagekomen? Nemen teamleden meer initiatief? Wordt er eerder uitgesproken wat schuurt? Zijn rollen duidelijker? Worden kwaliteiten beter benut? En worden de gewenste resultaten daadwerkelijk bereikt? Effect wordt uiteindelijk zichtbaar in wat mensen anders doen.

Is teamontwikkeling ooit klaar?

Een team kan natuurlijk een bepaald ontwikkeldoel bereiken, maar teams blijven veranderen. Mensen komen en gaan, opdrachten wijzigen, de omgeving verandert en wat vandaag goed werkt hoeft over twee jaar niet meer passend te zijn. Teamontwikkeling hoeft daarom niet voortdurend een apart traject te zijn. Een volwassen team maakt ontwikkeling onderdeel van het normale functioneren en stelt zichzelf regelmatig de vraag wat nodig is om goed te blijven samenwerken en presteren.