home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / betrokken

Betrokkenheid als kernkwaliteit: meeleven, meedenken en meevoelen

Betrokken zijn is een kwaliteit. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten betekent betrokkenheid dat je hart hebt voor mensen, jouw werk of een onderwerp dat voor jou belangrijk is. Je leeft mee, je denkt mee en nog belangrijker: je voelt mee. Het kenmerk van betrokkenheid is dat het van binnenuit komt. Je kunt betrokken zijn bij de organisatie waar je werkt, maar ook bij andere mensen, maatschappelijke vraagstukken of wat er in de wereld gebeurt. Betrokkenheid kan bovendien een persoonlijke waarde of kernwaarde zijn.

Je kunt dus betrokken zijn bij jouw medemens, maatschappelijke of politieke vraagstukken en thema’s als natuur en milieu. Betrokkenheid is voor mij de thermometer die weergeeft hoe jouw hart klopt voor die persoon, organisatie of dat thema.

Betrokkenheid komt van binnenuit

Echte betrokkenheid laat zich moeilijk afdwingen. Je kunt iemand vragen om mee te denken, aanwezig te zijn of een taak uit te voeren, maar daarmee is diegene nog niet automatisch betrokken. Betrokkenheid ontstaat wanneer iets betekenis voor je krijgt en je je ermee verbonden voelt. Daarom zit er verschil tussen iets doen omdat het van je verwacht wordt en iets doen omdat je er zelf hart voor hebt. Wanneer betrokkenheid van binnenuit komt, merk je dat niet alleen aan wat iemand zegt, maar vooral aan de energie, aandacht en verantwoordelijkheid die iemand laat zien.

Betrokkenheid maakt verbinding voelbaar

Betrokkenheid gaat verder dan belangstelling alleen. Je kijkt niet vanaf een afstand toe, maar voelt je op een bepaalde manier verbonden met wat er gebeurt. Wanneer het goed gaat met iemand die belangrijk voor je is, doet dat jou goed. Wanneer het slecht gaat, kan dat jou raken. Hetzelfde kan gebeuren bij jouw werk, een vereniging, een maatschappelijk onderwerp of een andere zaak waar je hart ligt. Juist die emotionele verbinding maakt dat je bereid bent mee te denken, initiatief te nemen of iets extra’s te doen.

Hoe ziet betrokkenheid eruit op de werkvloer?

Een betrokken medewerker voelt zich verbonden met de organisatie. Het bedrijf waar je werkt is als het ware een beetje van jezelf geworden. Je hebt het bedrijf ingesloten in jouw hart, je voelt verbinding en je hebt je gecommitteerd aan de organisatie. Die betrokkenheid zie je terug in gedrag:

• Je bent loyaal aan de organisatie.
• Je leeft mee met het wel en wee van de organisatie.
• Je denkt mee, doet voorstellen en neemt initiatief ter verbetering.
• Je bent bereid een stapje harder te lopen wanneer dat nodig is.
• Je voelt je verbonden met de organisatie.
• Je bent trots op het bedrijf waar je werkt en draagt dat ook uit.
• Je bent bereid anderen te helpen.
• Je draagt bij aan een goede werksfeer en plezierige onderlinge verhoudingen.
• Je bent kritisch op resultaten, ook op die van jezelf, maar doet dat op een constructieve manier.

Wanneer slaat betrokkenheid door?

Betrokkenheid is waardevol, maar je kunt ook zo sterk verbonden raken met een persoon, jouw werk of een situatie dat loslaten steeds moeilijker wordt. Dan kan jouw betrokkenheid over jouw eigen grenzen heen gaan en kost wat jou raakt steeds meer energie. Binnen deze kwaliteit zijn er twee duidelijke valkuilen die ieder een eigen pagina hebben.

Emotionele overbetrokkenheid

Bij emotionele overbetrokkenheid ben je zo verbonden met jouw werk, een situatie of een persoon dat je er moeilijk afstand van kunt nemen. Je gaat gemakkelijker over jouw eigen grens of laat toe dat anderen daaroverheen gaan. Het kenmerk is dat loslaten steeds moeilijker wordt.

Betrokkenheid die doorschiet in dramatiseren

Een tweede valkuil is betrokkenheid die doorschiet in dramatiseren. Wat jou raakt kan dan steeds groter of zwaarder gaan voelen, waardoor de verhouding tussen wat er feitelijk gebeurt en hoe sterk je het beleeft uit balans raakt. Ook hier is afstand kunnen nemen belangrijk.

Betrokken zijn betekent niet dat je overal invloed op hebt

Betrokkenheid als persoonlijke waarde

Betrokkenheid kan een kernkwaliteit zijn, maar ook een persoonlijke waarde of kernwaarde. Wanneer betrokkenheid voor jou een persoonlijke waarde is, vind je het belangrijk dat mensen niet onverschillig tegenover elkaar, hun werk of hun omgeving staan. Je kunt er een deel van jouw motivatie aan ontlenen en daardoor ook sneller moeite hebben met mensen die koud, gelaten, kil of afstandelijk reageren. Oordelen over anderen zit vaak in de hoek van onze kernwaarden: wat voor jou vanzelfsprekend belangrijk is, hoeft dat voor een ander niet in dezelfde mate te zijn. Wie meer wil weten over dat onderscheid kan verder lezen over persoonlijke waarden en drijfveren.

Betrokkenheid in teams en organisaties

Bedrijven en organisaties zitten te wachten op betrokken medewerkers. Betrokkenheid heeft direct te maken met commitment en draagvlak. Wil je commitment creëren, dan helpt het wanneer medewerkers tijdig betrokken worden bij veranderingen, beslissingen en doelstellingen. Pas dan kan iets ook van binnenuit gaan leven in plaats van uitsluitend van bovenaf te worden opgelegd.

Leidinggevenden vervullen hierin een belangrijke rol. Je vergroot betrokkenheid niet door alleen maar te controleren of uren te registreren. Je kunt betrokkenheid juist snel verliezen wanneer medewerkers niet gehoord worden, zich niet serieus genomen voelen of structureel buiten beslissingen worden gehouden. Dan ontstaat gemakkelijk een houding van: ‘Laat maar’ of ‘Ze bekijken het maar.’ Juist daarom is het belangrijk om bewust te werken aan de betrokkenheid van medewerkers.

Welke ontwikkeldoelen passen bij betrokkenheid?

Jouw leerdoel gaat niet over minder betrokken worden. Het gaat over balans vinden tussen betrokken zijn en tegelijkertijd weten waar jouw verantwoordelijkheid, invloed en grens liggen. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• Jouw eigen grenzen bewaken wanneer je sterk meeleeft met een persoon, situatie of organisatie.
• Onderscheid maken tussen zaken waar je invloed op hebt en zaken die je moet leren loslaten.
• Voldoende afstand houden om betrokken te blijven zonder emotioneel overbetrokken te raken.

Vragen over betrokkenheid

Over betrokkenheid kunnen in de praktijk nog andere vragen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is betrokkenheid hetzelfde als loyaliteit?

Nee. Loyaliteit gaat vooral over trouw zijn aan een persoon, groep of organisatie. Betrokkenheid is breder en heeft ook te maken met emotionele verbondenheid, meedenken en meevoelen. Je kunt loyaal zijn zonder heel sterk betrokken te zijn en andersom.

Kun je te betrokken zijn bij jouw werk?

Ja. Dat merk je bijvoorbeeld wanneer je jouw werk nauwelijks nog kunt loslaten, je voortdurend verantwoordelijk voelt voor wat er gebeurt of jouw eigen grenzen steeds verder opschuift. Betrokkenheid wordt dan belastend in plaats van krachtgevend.

Kun je betrokken zijn zonder overal een mening over te hebben?

Zeker. Betrokkenheid betekent niet dat je op ieder onderwerp onmiddellijk een standpunt moet innemen. Je kunt geraakt zijn door wat er gebeurt, belangstelling tonen en bereid zijn mee te denken zonder overal een oordeel over te vormen.

Waarom raken betrokken mensen soms sneller teleurgesteld?

Omdat iets wat belangrijk voor je is ook meer met je doet. Wanneer jij veel hart hebt voor een persoon, team of organisatie, kan onverschilligheid of een beslissing die daar volgens jou schade aan doet harder binnenkomen. Juist daarom helpt het om betrokkenheid te combineren met voldoende afstand.

Kun je betrokkenheid van iemand eisen?

Je kunt bepaald gedrag of bepaalde verantwoordelijkheden vragen, maar oprechte betrokkenheid laat zich niet simpelweg opleggen. Die groeit eerder wanneer iemand zich gehoord, serieus genomen en verbonden voelt met wat er gebeurt.