home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / valkuilen

Valkuilen en zwakke punten: uitleg en 150 voorbeelden

Een persoonlijke valkuil is vaak niet zomaar iets waar je slecht in bent, maar juist een kwaliteit die te ver doorschiet. Je bent bijvoorbeeld behulpzaam, maar je staat altijd en voor iedereen klaar. Je bent daadkrachtig, maar je gaat drammen. Je bent betrokken, maar raakt overbetrokken. Of je bent direct, maar op bepaalde momenten zó direct dat de ander afhaakt of in de weerstand schiet. Daarom kun je valkuilen niet goed begrijpen zonder ook te kijken naar jouw kernkwaliteiten. Een valkuil kan je namelijk op het spoor brengen van een sterke eigenschap die bij jou hoort, terwijl je tegelijkertijd ontdekt waar de grens ligt en wat er gebeurt wanneer je te veel van die kracht inzet.

Op deze pagina vind je eerst uitleg over het verschil tussen een valkuil en een zwak punt. Daarna volgt de complete alfabetische lijst met 150 voorbeelden van persoonlijke valkuilen. Vervolgens verdeel ik dezelfde valkuilen over zes groepen, zodat je niet alleen een woord kunt opzoeken, maar ook kunt onderzoeken waar jouw kracht doorschiet: in hoe je jezelf in beweging krijgt, hoe je anderen in beweging zet, hoe je communiceert, hoe je denkt en voelt, hoe je op situaties reageert en hoe je met mensen omgaat.

Wat is een persoonlijke valkuil?

Een persoonlijke valkuil is vaak te veel van het goede. Je beschikt over een kwaliteit die jou veel brengt, maar onder bepaalde omstandigheden zet je die kwaliteit te sterk, te lang of op een manier in die niet meer passend is. Betrokkenheid kan daardoor overbetrokkenheid worden, verantwoordelijkheidsgevoel kan doorschieten in het gevoel dat je overal verantwoordelijk voor bent en directheid kan veranderen in te direct communiceren.

Dat onderscheid vind ik belangrijk, omdat je anders gemakkelijk met de rode pen naar jezelf gaat kijken. Wanneer behulpzaamheid bij jou past, hoef je die behulpzaamheid niet af te leren omdat je soms te veel voor anderen doet. Wanneer daadkracht een kwaliteit van je is, moet je niet minder daadkrachtig worden omdat je af en toe gaat drammen. Je wilt vooral leren herkennen waar jouw kracht ligt, wanneer je daarin doorschiet en wat je nodig hebt om de balans weer te vinden.

We zijn behoorlijk gewend geraakt aan het zoeken naar fouten en tekortkomingen. Op school stond onder een repetitie hoeveel fouten je had gemaakt en wanneer je een drie voor wiskunde haalde, kreeg vooral die onvoldoende aandacht. Ook in gesprekken op het werk kan veel tijd gaan naar wat beter moet, terwijl nauwelijks onderzocht wordt welke sterke eigenschappen iemand al in huis heeft.

Daarom kijk ik liever ook de andere kant op. Wanneer jij mij vertelt waar je regelmatig in doorschiet, hoor ik vaak iets over jouw kwaliteiten. De valkuil is dan niet alleen iets waar je vanaf wilt, maar ook een richtingaanwijzer naar wat jou typeert.

Kenmerken van een persoonlijke valkuil

Een valkuil herken je niet aan één vast etiket, want het gaat vrijwel altijd over gedrag dat je soms of onder bepaalde omstandigheden laat zien. Juist daarom is het belangrijk om niet te zeggen: ‘ik ben drammerig’, ‘ik ben overbetrokken’ of ‘ik ben besluiteloos’. Interessanter is de vraag wanneer je dit gedrag laat zien, welke kwaliteit er mogelijk onder ligt en wat er op zo’n moment gebeurt waardoor jouw sterke eigenschap uit balans raakt.

• Een valkuil gaat meestal over iets wat je soms of regelmatig doet en niet over wie je voortdurend bent.
• Je kunt een valkuil ervaren als een zwak punt of als een eigenschap die je liever niet van jezelf ziet.
• Een valkuil kan gedrag zijn dat je gemakkelijk voor jezelf goedpraat, juist omdat de kwaliteit erachter op zichzelf positief is.
• Een valkuil kan een richtingaanwijzer zijn naar een kernkwaliteit en naar een uitdaging of leerdoel.
• Bewustwording begint bij het herkennen van het moment waarop jouw kracht doorschiet en van het effect daarvan op jezelf of op anderen.

Voorbeelden van persoonlijke valkuilen van A tot Z

Weet je al welk woord of welk gedrag je zoekt, dan is de alfabetische lijst hieronder de snelste ingang. Iedere valkuil verwijst naar de pagina waarop het betreffende patroon verder wordt uitgewerkt.

Valkuilen verdeeld in zes groepen

De alfabetische lijst is praktisch wanneer je al weet waar je naar zoekt, maar hij vertelt nog niet zoveel over de samenhang tussen de verschillende valkuilen. Daarom gebruik ik dezelfde zes groepen als bij de kernkwaliteiten. Zie het niet als zes afgesloten hokjes, maar als zes invalshoeken waarmee je kunt onderzoeken waar jouw natuurlijke kracht zichtbaar wordt en waar die kracht onder bepaalde omstandigheden uit balans kan raken.

De groepen staan bovendien met elkaar in verbinding. Iemand die anderen gemakkelijk in beweging krijgt, gebruikt daar vaak ook communicatie voor, terwijl iemand die sterk invoelend is dat zowel in het denken en voelen als in de omgang met mensen zal merken. De indeling helpt dus om de rode draad te vinden en niet om jou in een type of categorie vast te zetten.

Je kunt de zes groepen achter elkaar bekijken of meteen doorgaan naar de groep die voor jou het meest herkenbaar is:

• Valkuilen in hoe je jezelf in beweging krijgt
• Valkuilen in hoe je anderen in beweging zet
• Valkuilen in hoe je communiceert
• Valkuilen in hoe je denkt, voelt en waarneemt
• Valkuilen in hoe je op situaties reageert
• Valkuilen in hoe je met mensen omgaat

1. Valkuilen in hoe je jezelf in beweging krijgt

Wat zorgt ervoor dat jij begint, doorzet, een doel nastreeft en ook doorgaat wanneer het tegenzit? Misschien beschik je over veel gedrevenheid, discipline, ambitie, wilskracht of doorzettingsvermogen. Dat zijn sterke eigenschappen waarmee je veel voor elkaar kunt krijgen, maar juist deze kwaliteiten kunnen ervoor zorgen dat je jezelf opjaagt wanneer je geen maat meer houdt.

Doorzetten kan dan veranderen in vastbijten, ambitie kan ertoe leiden dat de lat voortdurend te hoog ligt en gedrevenheid kan maken dat je structureel te veel hooi op je vork neemt. Aan de andere kant kan een ontspannen of gemakkelijke houding zo ver doorschieten dat je onvoldoende in beweging komt. De centrale vraag is daarom niet alleen óf jij jezelf in beweging kunt krijgen, maar vooral hoe je dat doet zonder jezelf voortdurend voorbij te lopen of juist stil te vallen.

De valkuilen in deze groep laten zien wat er kan gebeuren wanneer je voortdurend vooruit wilt of te veel van jezelf vraagt. Daarachter gaan vaak waardevolle kwaliteiten schuil die jou helpen om initiatief te nemen en in actie te komen. Wil je ontdekken welke kernkwaliteiten horen bij de manier waarop je jezelf in beweging krijgt?

2. Valkuilen in hoe je anderen in beweging zet

Sommige mensen krijgen anderen gemakkelijk mee doordat zij enthousiast zijn, initiatief nemen, richting geven, overtuigend zijn of van nature een bepaald overwicht hebben. Daar is op zichzelf niets mis mee, want juist deze kwaliteiten kunnen ervoor zorgen dat plannen van de grond komen en mensen enthousiast worden. De valkuil ontstaat wanneer je zoveel kracht zet dat de ander geen ruimte meer ervaart om zelf te denken, te kiezen of tempo te bepalen.

Je wilt de ander bijvoorbeeld meenemen, maar gaat trekken; je wilt duidelijkheid geven, maar wordt dwingend; je wilt tempo maken, maar begint te drammen. Dan ontstaat het merkwaardige effect dat je juist het tegenovergestelde bereikt van wat je beoogde: je probeert iemand in beweging te krijgen, maar roept weerstand op. Meer kracht is in zo’n situatie niet de oplossing, omdat juist doseren, loslaten en ruimte geven nodig kunnen zijn.

De valkuilen in deze groep kunnen ontstaan wanneer je anderen te graag wilt stimuleren, overtuigen of meenemen. Juist achter dat gedrag gaan vaak kwaliteiten schuil waarmee je mensen weet te motiveren en enthousiast te maken. Wil je ontdekken welke kernkwaliteiten horen bij de manier waarop je anderen in beweging zet?

3. Valkuilen in hoe je communiceert

Communicatie gaat voor mij niet alleen over technieken en aangeleerde vaardigheden, omdat je in jouw manier van communiceren ook laat zien wie je bent. Ben je direct, dan hoor je dat vaak terug in de manier waarop je formuleert. Ben je welbespraakt, dan beschik je gemakkelijk over woorden, en wanneer je veel enthousiasme hebt, kan jouw verhaal vanzelf veel energie krijgen.

Juist daardoor kunnen persoonlijke kwaliteiten ook in de communicatie doorschieten. Bondigheid wordt dan te kort van stof, directheid wordt té direct, verbale kracht verandert in woordenstrijd en veel kunnen vertellen kan uitlopen op breedsprakigheid. Het gaat er daarom niet om dat je jouw natuurlijke manier van communiceren moet wegpoetsen, maar wel dat je leert herkennen wanneer jouw stijl de ander niet langer helpt om jou te begrijpen of met jou in verbinding te blijven.

De manier waarop je communiceert, kan krachtig zijn maar ook doorslaan in een valkuil. Achter jouw manier van spreken, luisteren en afstemmen gaan vaak waardevolle communicatieve kwaliteiten schuil. Wil je ontdekken welke kernkwaliteiten horen bij de manier waarop je communiceert?

4. Valkuilen in hoe je denkt, voelt en waarneemt

Ook in de manier waarop je informatie verwerkt, situaties bekijkt, gevoelens ervaart en de wereld om je heen waarneemt zitten persoonlijke kwaliteiten. Misschien analyseer je snel, zie je details die anderen missen, voel je sfeer haarfijn aan, denk je vooruit of ben je van nature kritisch, bedachtzaam, idealistisch of opmerkzaam.

Ook deze kracht kan uit balans raken, want analyseren kan overanalyseren worden, kritisch kijken kan veranderen in voortdurend iets aan te merken hebben en vooruitdenken kan ertoe leiden dat je overal beren op de weg ziet. Bedachtzaamheid kan uitlopen op eindeloos wikken en wegen, terwijl optimisme er juist voor kan zorgen dat je de werkelijkheid te rooskleurig inschat. De interessante vraag is daarom niet of jouw manier van denken en voelen goed of fout is, maar wanneer jouw manier van waarnemen je helpt en wanneer je erin verstrikt raakt.

Sommige valkuilen hangen samen met de manier waarop je informatie verwerkt en naar de wereld kijkt. Achter jouw manier van denken, voelen en waarnemen gaan vaak bijzondere kwaliteiten schuil die van invloed zijn op jouw keuzes en gedrag. Wil je ontdekken welke kernkwaliteiten horen bij de manier waarop je denkt, voelt en waarneemt?

5. Valkuilen in hoe je op situaties reageert

Er gebeurt iets onverwachts, iemand spreekt je aan, er ontstaat tijdsdruk of een situatie loopt anders dan je had gedacht: juist dan wordt zichtbaar hoe je van nature reageert. Misschien blijf je rustig, kom je onmiddellijk in actie, kijk je eerst de kat uit de boom of probeer je grip en overzicht te houden. Ook hier gaat het niet om goed of fout, want spontaniteit, standvastigheid, voorzichtigheid, flexibiliteit en beheersing kunnen allemaal waardevolle kwaliteiten zijn.

De valkuil ontstaat wanneer die natuurlijke reactie te ver doorschiet. Spontaniteit kan impulsiviteit worden, standvastigheid kan veranderen in starheid en voorzichtigheid kan ertoe leiden dat je afwacht of risico’s voortdurend uit de weg gaat. Beheersing kan overgaan in alles willen controleren, terwijl flexibiliteit op een gegeven moment als wispelturigheid wordt ervaren. Het interessante is vooral dat je dit waarschijnlijk niet altijd doet; juist daarom is de vraag wanneer dit gedrag bij jou wordt opgeroepen.

Hoe je op een situatie reageert, zegt vaak iets over de kwaliteiten die je daarbij inzet. Wanneer je daarin doorschiet, kan een waardevolle eigenschap veranderen in een valkuil die jou belemmert. Wil je ontdekken welke kernkwaliteiten horen bij de manier waarop je op situaties reageert?

6. Valkuilen in hoe je met mensen omgaat

In het contact met andere mensen worden veel kwaliteiten zichtbaar die van grote betekenis kunnen zijn. Misschien ben je behulpzaam, betrokken, zorgzaam, loyaal, gul, toegankelijk of dienstbaar en ervaren andere mensen dat als prettig, betrouwbaar of warm. Tegelijkertijd is juist in deze groep maat houden belangrijk, omdat jouw kracht niet alleen jouw eigen grens kan raken, maar ook de grens en de verantwoordelijkheid van de ander.

Behulpzaamheid kan bijvoorbeeld overbehulpzaamheid worden, zorgzaamheid kan doorschieten naar overzorgzaamheid en betrokkenheid kan veranderen in overbetrokkenheid. Wanneer je altijd voor iedereen klaarstaat, lijkt dat misschien een hoge vorm van dienstbaarheid, maar je kunt jezelf er structureel mee uitputten en bovendien verantwoordelijkheden overnemen waar de ander helemaal niet om gevraagd heeft. De centrale vraag is daarom of je jouw kwaliteiten in de omgang met anderen kunt inzetten zonder jezelf weg te cijferen en zonder de autonomie van de ander over te nemen.

In het contact met anderen zet je voortdurend persoonlijke kwaliteiten in, vaak zonder dat je je daarvan bewust bent. Wanneer je te veel van zo’n kwaliteit laat zien, kan deze juist tegen je gaan werken. Wil je ontdekken welke kernkwaliteiten horen bij de manier waarop je met mensen omgaat?

Triggerpoints bij jouw valkuil

Neem iemand die van nature direct communiceert. Directheid kan een sterke kwaliteit zijn, omdat je zaken bespreekbaar maakt, duidelijk bent en niet eindeloos om een onderwerp heen draait. Toch kan dezelfde persoon onder bepaalde omstandigheden te direct worden, bijvoorbeeld wanneer hij of zij onrecht ervaart, zich in een hoek gedrukt voelt, geen gelegenheid krijgt om een standpunt toe te lichten of merkt dat er niet geluisterd wordt. Dan is het niet voldoende om alleen maar te besluiten dat je voortaan aardiger moet formuleren. Interessanter is dat je leert herkennen welk triggerpoint ervoor zorgt dat jouw directheid op dat moment doorschiet. Hetzelfde geldt voor iedere andere valkuil: wanneer je weet wanneer jouw ‘soms’ optreedt, ontstaat er veel meer ruimte om bewust een andere keuze te maken zonder de kwaliteit erachter kwijt te raken.

Grenzen en valkuilen

Een valkuil heeft vaak met grenzen te maken. Wat is bijvoorbeeld de grens tussen betrokkenheid en overbetrokken raken, tussen verantwoordelijkheid nemen en je overal verantwoordelijk voor voelen, of tussen behulpzaam zijn en structureel meer geven dan goed voor je is? Zulke grenzen zijn niet alleen theoretisch, omdat je ze in de praktijk vaak merkt aan energie, irritatie, spanning of aan de reactie van andere mensen.

• Je kunt door jouw valkuil over je eigen grens heen gaan.
• Je kunt vanuit jouw doorgeschoten kwaliteit over de grens van de ander gaan.
• Je kunt zo sterk op de ander gericht zijn dat je de ander voortdurend over jouw eigen grens laat gaan.

Gedrag vanuit een kwaliteit kan je energie geven omdat je iets inzet wat werkelijk bij je past, terwijl gedrag vanuit een doorgeschoten kwaliteit juist veel energie kan kosten. Dat verschil is waardevolle informatie, omdat het je helpt voelen waar jouw kwaliteit ophoudt en waar de valkuil begint.

Van valkuil naar balans

Een valkuil vermijden betekent voor mij niet dat je jouw kernkwaliteit moet afzwakken of wegdrukken. Wanneer behulpzaamheid bij jou past, hoef je niet minder behulpzaam te worden omdat je soms te veel voor anderen doet. Wanneer daadkracht bij je hoort, hoef je die daadkracht niet in te leveren omdat je af en toe gaat drammen, en wanneer directheid bij je past hoef je jezelf niet aan te leren om voortaan overal omheen te draaien.

Je zoekt naar balans, en daarbij komt jouw uitdaging of leerdoel in beeld. Bij betrokkenheid kan grenzen stellen bijvoorbeeld helpen, bij directheid kan tact een belangrijke aanvulling zijn en bij verantwoordelijkheidsgevoel kan loslaten nodig zijn. De uitdaging is dus niet bedoeld om van jou het tegenovergestelde te maken; de uitdaging helpt je juist om jouw kwaliteit beter en bewuster in te zetten.

Wil je het volledige verband tussen kernkwaliteit, valkuil, uitdaging en allergie begrijpen, dan vind je dat terug op de pagina over kernkwaliteiten en het kernkwadrant.

Veelgestelde vragen over persoonlijke valkuilen

Hieronder beantwoord ik zes veelgestelde vragen over persoonlijke valkuilen, zwakke punten, kernkwaliteiten en de manier waarop je een doorgeschoten kwaliteit weer in balans brengt.

Is een valkuil hetzelfde als een zwak punt?

Nee. Een zwak punt kan iets zijn waar je niet goed in bent of waarin je weinig kennis, inzicht of vaardigheid hebt ontwikkeld. Bij een persoonlijke valkuil is er vaak juist sprake van een kwaliteit die te ver doorschiet, waardoor een sterke eigenschap op een bepaald moment een minder gewenst effect krijgt.

Heeft iedere valkuil één vaste kernkwaliteit?

Nee. Soms is de verbinding heel duidelijk, zoals bij betrokkenheid en overbetrokkenheid of bij directheid en te direct communiceren, maar hetzelfde gedrag kan bij verschillende mensen uit verschillende kwaliteiten voortkomen of door verschillende omstandigheden worden opgeroepen. Daarom is het belangrijk dat je niet alleen naar het woord kijkt, maar ook naar jouw eigen situatie en de reden waarom je op dat moment in de valkuil stapt.

Hoe ontdek ik welke kwaliteit achter mijn valkuil zit?

Je kunt terugredeneren vanuit het gedrag dat je laat zien en jezelf afvragen wat je eigenlijk probeert te bereiken voordat je doorschiet. Iemand die te veel verantwoordelijkheid neemt, beschikt bijvoorbeeld mogelijk over een sterk verantwoordelijkheidsgevoel, terwijl iemand die altijd voor anderen klaarstaat misschien veel hulpvaardigheid, zorgzaamheid of betrokkenheid in huis heeft. De valkuil kan daardoor een interessante ingang zijn om jouw kernkwaliteiten beter te leren herkennen.

Kun je een valkuil afleren?

Je kunt leren een valkuil eerder te herkennen en minder vaak in het doorgeschoten gedrag terecht te komen, maar het doel is niet dat je de kwaliteit erachter kwijtraakt. Juist die kwaliteit wil je behouden. Het gaat om bewustwording, het herkennen van jouw triggerpoints en het ontwikkelen van voldoende balans om jouw kracht op een passende manier in te blijven zetten.

Waarom stap ik niet altijd in dezelfde valkuil?

Omdat valkuilen vaak worden geactiveerd door bepaalde situaties of omstandigheden. Vermoeidheid, tijdsdruk, irritatie, onzekerheid, het gevoel dat je niet gehoord wordt of juist een sterke behoefte om iets goed te laten verlopen kunnen ervoor zorgen dat jouw normale kwaliteit doorschiet. Daarom is de vraag ‘wanneer is jouw soms?’ vaak belangrijker dan alleen het benoemen van de valkuil.

Wat is het verband tussen een valkuil en een uitdaging?

Een uitdaging of leerdoel kan je helpen om jouw kwaliteit in balans te houden. Wanneer je bijvoorbeeld sterk betrokken bent en daardoor soms overbetrokken raakt, kan grenzen stellen een passende uitdaging zijn. Wanneer directheid bij jou hoort en je soms te direct communiceert, kan tact een waardevolle aanvulling zijn. De uitdaging vervangt jouw kwaliteit dus niet, maar helpt je om deze beter te benutten.