home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / openhartig / naief

Naïef of te goed van vertrouwen: hoe kwetsbaar maakt dat je?

Naïef of te goed van vertrouwen zijn lelijke valkuilen. Omdat het je in moeilijkheden kan brengen. Het is niet zonder gevaar. Wellicht ben je niet kritisch en alert genoeg en stap je argeloos in een of ander avontuur. Of misschien stel je je te open op naar jouw omgeving? Ben je redelijk goedgelovig? Neem je snel iets aan van andere mensen? Heb je de neiging om klakkeloos op anderen te vertrouwen? Binnen het kernkwaliteitencluster heb ik naïviteit onder openhartig en openheid gezet. Maar zo simpel en zwart-wit is het ook weer niet. Goed van vertrouwen zijn kan eveneens een kwaliteit zijn en ook jouw ervaringen en overtuigingen spelen mee. Toch is naïviteit wel degelijk een ding. Wanneer je daar de neiging toe hebt, ben je ook heel kwetsbaar.

Waarom maakt naïviteit je zo kwetsbaar?

Omdat jouw openheid en vertrouwen door een ander gebruikt kunnen worden. Wanneer jij ervan uitgaat dat iemand het goed met je voorheeft, stel je misschien minder kritische vragen. Je geeft informatie, ruimte, vertrouwen of toestemming zonder voldoende te onderzoeken wat de gevolgen kunnen zijn. En wie kwaad wil of vooral zijn eigen belang voor ogen heeft, kan daar misbruik van maken. Daarom vind ik naïviteit echt een valkuil die je kan schaden.

Het pijnlijke is dat jouw goedheid dan tegen je kan worden gebruikt. Je bedoelde het goed, vertrouwde iemand en wilde misschien helemaal niet achterdochtig in het leven staan. Maar vertrouwen zonder alertheid kan je kwetsbaar maken voor manipulatie, afhankelijkheid of mensen die steeds iets meer ruimte innemen. Dat raakt rechtstreeks aan misbruik van jouw goedheid. Goedheid is niet het probleem. De vraag is of je ondertussen blijft zien wat de ander met jouw vertrouwen doet.

Wat is het verschil tussen mentale en fysieke naïviteit?

Ik maak vaak onderscheid tussen morele of mentale en fysieke naïviteit. Ik weet dat je het een niet altijd kunt loskoppelen van het ander. Bij mentale of morele naïviteit ga je onbezonnen om met afspraken, verplichtingen of toezeggingen. Je gaat mentale risico's aan die je niet goed hebt overzien of je begeeft je in een milieu waar je beter niet kunt zijn. Bij fysieke naïviteit riskeer je fysieke bedreiging of fysiek letsel. Je zoekt de gevaren op. Het lijkt op een vorm van overmoed maar het punt is dat je in je naïviteit de gevaren niet ziet.

Het onderscheid zit dus vooral in het soort risico dat je onvoldoende ziet. Soms gaat het over afspraken, relaties, geld, afhankelijkheid of verplichtingen. Soms gaat het werkelijk over jouw fysieke veiligheid. In beide gevallen is de overeenkomst dat je onvoldoende alert bent op wat er mis kan gaan.

Welke gevolgen kan naïviteit hebben?

De gevolgen kunnen legio zijn. Je bent verplichtingen aangegaan die je achteraf niet had moeten aangaan: onverstandig en niet wijs. Je ging relaties aan die je hebben leeggezogen en anderen maakten misbruik van jou en in jouw argeloosheid stond je dat toe. Dat bracht teleurstelling, boosheid en verdriet. Of je was te goed van vertrouwen en anderen hebben dat in hun eigen voordeel uitgelegd, waardoor je je soms 'bekocht', 'gebruikt' of 'misbruikt' hebt gevoeld.

• Je gaat verplichtingen aan die je achteraf niet had moeten aangaan.
• Je belandt in relaties waarin anderen veel nemen en jij te veel ruimte geeft.
• Jouw vertrouwen wordt door anderen in hun eigen voordeel gebruikt.
• Je kunt je achteraf gebruikt, misbruikt, boos of teleurgesteld voelen.
• Je merkt soms pas laat hoeveel ruimte je de ander hebt gegeven.

Naïviteit kan dus verder gaan dan een verkeerde inschatting waar je later om kunt lachen. Sommige keuzes hebben langdurige gevolgen. Daarom hoef je jouw openheid niet kwijt te raken, maar enige waakzaamheid kan wel voorkomen dat jouw vertrouwen een vrijbrief voor de ander wordt.

Waar komt naïviteit vandaan?

De vraag is waar jouw naïviteit vandaan komt. Ben je werkelijk zo argeloos dat je meent dat iedereen het goede met je voorheeft? Laat je je zomaar wat aanpraten of ben je zo om te praten? Stel je zo weinig kritische vragen dat je met open ogen in de val loopt? Weet je niet waar jouw grens ligt of geef je deze niet aan? Laat je anderen zomaar toe op jouw privéterrein? Naïviteit kan dus met overtuigingen te maken hebben. Maar ook kan er een relatie liggen met jouw kwaliteiten, aard en karakter.

Goed van vertrouwen is een kwaliteit namelijk. Dat geldt ook voor open en openhartig zijn. Wie open is, is echter nog niet naïef. Je kunt heel openhartig zijn en ondertussen uitstekend aanvoelen wanneer iets niet klopt. Je kunt iemand vertrouwen zonder ieder verhaal onmiddellijk voor waar aan te nemen. Daarom moet je niet de fout maken om openheid en naïviteit als hetzelfde te zien.

Is naïviteit altijd de valkuil van openhartigheid?

Nee, zo simpel is het ook allemaal niet. Binnen deze structuur heb ik naïviteit onder openhartigheid gezet omdat daar een duidelijke verbinding ligt. Wie zichzelf gemakkelijk opent en anderen snel toegang geeft, kan daarin doorschieten. Maar goed van vertrouwen zijn kan net zo goed de onderliggende kwaliteit zijn. Onervarenheid kan meespelen. Misschien heb je geleerd dat mensen in principe te vertrouwen zijn. Misschien heb je eenvoudig nog niet meegemaakt dat iemand jouw vertrouwen bewust voor zijn eigen doeleinden gebruikt.

Er kan dus meer dan één weg naar dezelfde valkuil leiden. De architectuur moet ergens een primaire plek kiezen, maar jouw persoonlijke verhaal houdt zich niet aan een sitemap. Daarom gaat het niet alleen om het etiket naïef. Het gaat om de vraag wat er bij jou achter zit. Ben je te open? Te goed van vertrouwen? Niet kritisch genoeg? Zie je risico's niet? Of heb je nog onvoldoende geleerd waar jouw grens ligt?

Wat is jouw leerdoel als je te naïef bent?

Jouw leerdoel is niet om wantrouwend te worden. Dat zou weer een andere kant op doorschieten. Het gaat erom dat je zakelijk kunt blijven waar dat nodig is, inzicht houdt in afstand en nabijheid en voldoende alert en kritisch blijft. Alert en waakzaam zijn betekent niet dat je achter iedere boom een vijand moet zoeken. Je kijkt alleen beter voordat je iemand toegang, vertrouwen of verantwoordelijkheid geeft.

• Zakelijk blijven wanneer een situatie daarom vraagt.
• Inzicht houden in afstand en nabijheid.
• Alert, kritisch en waakzaam blijven zonder jouw openheid kwijt te raken.

Hoe blijf je goed van vertrouwen zonder argeloos te worden?

Door vertrouwen niet hetzelfde te maken als klakkeloos aannemen. Je kunt iemand het voordeel van de twijfel geven en ondertussen vragen stellen. Je kunt open zijn en toch tijd nemen voordat je een belangrijke verplichting aangaat. Je kunt iemand aardig vinden en alsnog duidelijk zijn over jouw grenzen. Kritisch nadenken maakt jouw vertrouwen niet minder oprecht.

Vraag jezelf bij belangrijke afspraken bijvoorbeeld af: wat spreek ik precies af, welke consequenties heeft dit, wat weet ik eigenlijk van deze persoon en waar baseer ik mijn vertrouwen op? Soms is jouw gevoel uitstekend. Soms ontdek je door één extra vraag dat een verhaal minder mooi in elkaar zit dan je aanvankelijk dacht. Je hoeft niet achterdochtig te worden, maar je hoeft ook niet met open ogen in iedere val te lopen.

Waarom kun je na teleurstelling doorschieten naar afstand?

Wanneer je door nare ervaringen teleurgesteld bent geraakt, kan het gebeuren dat je gaat reageren vanuit de irritatiezone. Dat is gedrag wat niet bij je past. Op dat moment stel je je helemaal niet open meer op maar laat je je leiden door gevoelens van teleurstelling. Gedrag vanuit de eigen irritatiezone is een vorm van zelfbescherming. Opeens word je gereserveerd, ontoegankelijk en gesloten, koel of afstandelijk en terughoudend.

Je voelt wel aan dat dit niet bij jou past of niet? Eerst stond de deur misschien veel te ver open en na een nare ervaring gooi je hem helemaal dicht. Het leerpunt zit niet in een keuze tussen iedereen vertrouwen of niemand meer vertrouwen. Het gaat om leren doseren: wie laat je dichtbij, wanneer doe je dat en op basis waarvan?

Ontwikkeldoelen bij naïviteit

• Leren vertrouwen te combineren met gezonde alertheid en kritisch blijven bij belangrijke afspraken, toezeggingen en relaties.
• Beter leren aanvoelen hoeveel ruimte en nabijheid je iemand geeft zonder jouw openhartigheid en goedheid kwijt te raken.
• Eerder risico's en signalen herkennen zodat jouw vertrouwen niet gemakkelijk door anderen kan worden misbruikt.

Veelgestelde vragen over naïef en te goed van vertrouwen zijn

Naïviteit, openhartigheid en goed van vertrouwen zijn liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Het verschil zit vooral in de mate waarin je alert blijft op risico's, grenzen en de bedoelingen van anderen.

Wat betekent naïef zijn?

Naïef zijn betekent dat je argeloos bent, gevaren of risico's onvoldoende ziet en gemakkelijk uitgaat van goede bedoelingen. Daardoor kun je afspraken maken, mensen vertrouwen of situaties ingaan zonder de mogelijke gevolgen voldoende te overzien.

Is goed van vertrouwen zijn hetzelfde als naïef zijn?

Nee. Goed van vertrouwen zijn kan juist een mooie kwaliteit zijn. Het wordt naïef wanneer jouw vertrouwen samengaat met te weinig alertheid, onvoldoende kritische vragen of het niet zien van duidelijke risico's.

Waarom is naïviteit een gevaarlijke valkuil?

Omdat anderen misbruik kunnen maken van jouw goedheid en vertrouwen. Je kunt mensen te veel ruimte geven, verplichtingen aangaan die je niet overziet of pas achteraf ontdekken dat iemand heel andere bedoelingen had dan jij dacht.

Moet je wantrouwend worden om minder naïef te zijn?

Nee. Dan zou je naar de andere kant doorschieten. Het gaat om alert en kritisch blijven zonder jouw vermogen om mensen te vertrouwen kwijt te raken.

Kan teleurstelling ervoor zorgen dat je helemaal dichtgaat?

Ja. Na nare ervaringen kun je vanuit zelfbescherming juist gereserveerd, gesloten, koel of terughoudend worden. Dan heb je de ene uiterste positie ingeruild voor de andere, terwijl het leerpunt juist zit in een gezonde balans tussen openheid en bescherming.