home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / optimistisch / rooskleurig

Zaken te rooskleurig voorstellen: te optimistisch

Zaken te rooskleurig voorstellen: is dat een valkuil die jij herkent? Dan ben je waarschijnlijk te optimistisch ingesteld en heb je af en toe gebrek aan realiteitszin. Deze valkuil kan ontstaan wanneer jouw kernkwaliteit optimistisch ingesteld zijn te ver doorschiet. Je ziet kansen, denkt in mogelijkheden en laat je niet onmiddellijk uit het veld slaan door problemen. Maar wanneer je de werkelijkheid mooier, gemakkelijker of kansrijker inschat dan zij werkelijk is, kan jouw optimisme tegen je gaan werken.

Wanneer wordt optimisme te rooskleurig?

Optimisme wordt te rooskleurig wanneer jouw positieve verwachting niet meer voldoende wordt getoetst aan de feiten. Je denkt bijvoorbeeld dat een project binnen drie maanden klaar kan zijn omdat je vooral ziet wat er mogelijk is, maar je houdt onvoldoende rekening met mensen, tijd, geld, tegenslag of praktische uitvoering. Of je rekent op een bepaald resultaat terwijl daarvoor nog veel onzekerheden bestaan.

De vraag is daarom niet alleen: kan dit lukken? De betere vraag is: waarop baseer ik mijn verwachting dat dit gaat lukken? Daar zit het verschil tussen hoopvol naar mogelijkheden kijken en een te positieve inschatting maken. Optimisme helpt je vooruit. Te rooskleurig denken kan ervoor zorgen dat je belangrijke informatie niet meer serieus genoeg meeweegt.

Het glas is altijd halfvol

Iemand vertelde mij: 'Ik denk niet snel in problemen maar altijd in kansen. Van DIP naar DIM. Niet denken in problemen maar in mogelijkheden. Het glas is bij mij altijd halfvol. Maar soms kom ik er bedrogen mee uit. Dan blijkt dat ik de situatie onderschat heb of dat ik mijzelf of mijn kunnen overschat heb. Waardoor er problemen ontstaan.'

Dat vind ik een mooie omschrijving van deze valkuil. Het halfvolle glas is namelijk helemaal niet verkeerd. Integendeel. Maar optimisme wordt minder effectief wanneer je alleen nog naar het halfvolle gedeelte kijkt en vergeet dat de andere helft daadwerkelijk leeg is. Positief kijken betekent niet dat je de minder gunstige feiten hoeft weg te poetsen.

Hoe merk je dat jouw inschatting niet realistisch is?

Vaak merk je dat achteraf, wanneer plannen langer duren, kosten hoger uitvallen of anderen opnieuw moeten uitleggen waarom iets niet zo eenvoudig is als jij dacht. Maar er zijn ook signalen vooraf. Wanneer meerdere mensen dezelfde kritische vraag stellen en jij die steeds wegwuift, wanneer jouw planning nauwelijks ruimte heeft voor tegenslag of wanneer jouw verwachting vooral rust op 'dat komt wel goed', is het verstandig om nog een keer te kijken.

Deze valkuil ligt dicht bij lichtzinnig of lichtvaardig zijn, maar er is een verschil. Bij te rooskleurig voorstellen ligt het accent vooral op jouw waarneming en inschatting: je ziet de kansen groter en de problemen kleiner dan ze werkelijk zijn. Bij lichtzinnigheid ligt het accent sterker op te gemakkelijk of onvoldoende serieus omgaan met een situatie.

Gevolgen van een te rooskleurige inschatting

Wanneer je situaties regelmatig onderschat, kan dat vervelend uitpakken. Voor jezelf, thuis of op het werk. Deadlines worden niet gehaald, budgetten blijken niet te kloppen of anderen moeten extra werk verrichten omdat het plan veel ingewikkelder blijkt dan jij had voorgesteld. Jouw omgeving kan daardoor afwijzend reageren of jou gaan zien als de man of vrouw van de mooie praatjes en luchtkastelen.

Dat is jammer, want juist jouw optimisme kan veel waarde hebben. Wanneer mensen echter een paar keer meemaken dat jouw positieve verwachting niet uitkomt, kan het vertrouwen in jouw inschattingen afnemen. Dan luisteren ze misschien ook minder goed wanneer jij een volgende keer wél een uitstekende mogelijkheid ziet.

Luchtfietserij en luchtkastelen

Een rooskleurige voorstelling kan zover doorschieten dat plannen nauwelijks meer verbonden zijn met wat praktisch haalbaar is. Dan kom je in de buurt van luchtfietserij en luchtkastelen bouwen. Je hebt een prachtig verhaal, maar de onderbouwing, middelen of uitvoering ontbreken.

Het leerpunt zit niet in somberder denken, maar in de werkelijkheid onder ogen zien. Neem de tijd om feiten en cijfers op een rij te zetten. Onderzoek wat aannames zijn en wat je werkelijk weet. Vraag ook wat er nodig is om van een mogelijkheid een uitvoerbaar plan te maken. Daarmee haal je jouw optimisme niet onderuit. Je geeft het juist steviger grond onder de voeten.

De kracht achter de valkuil: optimisme

Er wordt snel negatief gepraat over mensen die luchtkastelen bouwen of zaken te rooskleurig voorstellen. Dat is jammer, want aan deze valkuil ligt een prachtige kwaliteit ten grondslag. Jij ziet mogelijkheden waar een ander misschien alleen bezwaren ziet. Je weet zaken om te buigen naar het positieve en jouw inbreng kan voorkomen dat een groep blijft hangen in negativiteit, risico's en problemen.

Je komt daarom niet meer in jouw kracht door jouw optimisme af te leren. De balans zit tussen optimistisch ingesteld zijn en realiteitszin. Jouw positieve houding krijgt juist meer effect wanneer andere mensen merken dat jij ook naar feiten, risico's en praktische haalbaarheid kijkt. Dan ben je niet alleen degene die zegt dat iets kan, maar ook degene die serieus heeft onderzocht waarom het kan.

Hoe blijf je optimistisch zonder de werkelijkheid mooier te maken?

Door jouw eerste positieve gedachte niet onmiddellijk als eindconclusie te behandelen. Zie je een mogelijkheid? Prima. Onderzoek daarna wat ervoor nodig is. Welke feiten ondersteunen jouw inschatting? Welke risico's zie je? Welke aannames maak je? Wat kost het werkelijk aan geld, tijd en mensen? En wat gebeurt er wanneer één belangrijke aanname niet klopt?

Daarbij helpt het om realistisch naar situaties te kijken. Realisme is niet hetzelfde als pessimisme. Een realist hoeft niet te zeggen dat iets onmogelijk is. Hij kijkt wat er werkelijk aan de hand is en welke voorwaarden nodig zijn om iets mogelijk te maken. Precies daar kan jouw optimisme sterker van worden: je blijft kansen zien, maar je zet ze op een fundament dat klopt.

Ontwikkeldoelen bij zaken te rooskleurig voorstellen

Wanneer jouw optimistische blik regelmatig doorschiet in een te positieve inschatting, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om optimisme en realiteitszin beter met elkaar te verbinden:

• Feiten, aannames en verwachtingen duidelijker van elkaar leren onderscheiden.
• Bij plannen vooraf bewuster kijken naar tijd, kosten, risico's en praktische uitvoerbaarheid.
• Kritische informatie serieus meewegen zonder jouw positieve en oplossingsgerichte houding kwijt te raken.

Veelgestelde vragen over zaken te rooskleurig voorstellen

Te optimistisch inschatten kan op veel terreinen voorkomen: bij werk, geld, planning, eigen mogelijkheden of verwachtingen van anderen. Daarom is vooral belangrijk dat je leert herkennen wanneer jouw positieve blik behulpzaam is en wanneer hij informatie buiten beeld houdt.

Is positief denken hetzelfde als zaken te rooskleurig voorstellen?

Nee. Positief denken betekent dat je mogelijkheden blijft zien, ook wanneer iets moeilijk is. Zaken te rooskleurig voorstellen betekent dat jouw inschatting onvoldoende rekening houdt met de werkelijkheid, risico's of problemen die er wel degelijk zijn.

Waarom zie ik problemen vaak pas wanneer ze zich voordoen?

Misschien richt jouw aandacht zich van nature sterker op kansen dan op bezwaren. Daardoor zie je snel wat er mogelijk is, maar denk je minder vanzelfsprekend na over wat er mis kan gaan. Dat hoeft geen probleem te zijn zolang je jezelf aanleert om belangrijke plannen bewust ook vanuit de andere kant te bekijken.

Moet ik dan voortaan uitgaan van het slechtste scenario?

Nee. Dan schiet je naar het andere uiterste. Het gaat niet om doemdenken maar om een voldoende volledige inschatting. Je kunt verwachten dat iets goed gaat en tegelijkertijd nadenken over risico's, afhankelijkheden en een alternatief wanneer het anders loopt.

Waarom reageren anderen soms zo kritisch op mijn optimisme?

Misschien hebben zij eerder ervaren dat jouw planning, begroting of verwachting te positief was. Het kan ook zijn dat zij van nature sterker gericht zijn op risico's. Hun kritiek hoeft jouw optimisme niet ongeldig te maken, maar kan wel informatie bevatten waarmee jij jouw inschatting sterker maakt.

Kun je leren om realistischer te worden zonder jouw enthousiasme kwijt te raken?

Ja. Realiteitszin hoeft enthousiasme niet te verminderen. Juist wanneer je weet waar de risico's zitten en wat er praktisch nodig is, kun je met meer overtuiging achter een plan staan. Optimisme en realisme kunnen elkaar daarom versterken.