home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / aanwezig / dominant bazig

Ben jij dominant?

Dominant of bazig? Vinden mensen in jouw omgeving, thuis of op het werk, soms dat je te dominant of te bazig bent? Merk je dat jouw gedrag relaties in de weg staat of dat het je belemmert in de communicatie? Misschien wil je leren om minder dominant te zijn en anderen meer ruimte te geven.

Dominantie is niet per definitie verkeerd. Integendeel. Er kan een mooie kwaliteit onder liggen: aanwezig en profilerend zijn. Je durft ruimte in te nemen, geeft richting, hebt natuurlijk overwicht en laat jezelf zien. De valkuil ontstaat wanneer jouw aanwezigheid zo groot wordt dat anderen nauwelijks nog ruimte ervaren voor hun mening, initiatief of inbreng.

Wanneer wordt dominant gedrag negatief?

Wanneer wordt dominant gedrag negatief? In persoonlijke zin wordt dominantie een probleem wanneer:

• Anderen geen ruimte krijgen om hun mening te geven of het gevoel hebben dat daar onvoldoende ruimte voor is.
• Je onvoldoende rekening houdt met gevoelens, standpunten of percepties van anderen.
• Je over gevoelens of standpunten van anderen heen walst.
• Je te veel jouw wil doordrukt of jouw wil oplegt.
• Je te veel in het middelpunt staat, voortdurend aan het woord bent of alle aandacht opeist.
• Je meningen of gevoelens van anderen bagatelliseert.
• Je jouw eigen gang blijft gaan ondanks herhaalde waarschuwingen uit jouw omgeving.
• Je geen tegenspraak duldt en afwijkende meningen snel afkapt.

Het probleem is dus niet dat je kracht hebt of invloed uitoefent. Het probleem ontstaat wanneer jouw kracht de ruimte van de ander kleiner maakt

Wanneer wordt richting geven dominant gedrag?

Richting geven betekent dat je duidelijk maakt waar je naartoe wilt, keuzes durft te maken en verantwoordelijkheid neemt. Dominant gedrag ontstaat wanneer richting geven verandert in bepalen. Dan wordt jouw koers de enige koers, jouw mening de enige juiste mening en jouw tempo het tempo waarin iedereen moet meekomen. Het verschil zit vaak in de ruimte die overblijft. Kun je duidelijk zijn en tegelijkertijd luisteren? Kun je een beslissing nemen en toch openstaan voor informatie die jouw beslissing misschien verandert? Kun je richting geven zonder jouw zin door te drukken?

Je kunt dus stevig zijn zonder bazig te zijn. Je kunt aanwezig zijn zonder iedereen te overstemmen. En je kunt de leiding nemen zonder alle ruimte naar jezelf toe te trekken.

Zit dominantie in jouw irritatiezone?

Het kan best zo zijn dat je met jouw gedrag een aantal mensen irriteert. Echter: ze zullen het niet altijd snel tegen je zeggen. Want de vraag is: hoe ga jij daarop reageren?

Wanneer mensen verwachten dat je fel reageert, hun kritiek onmiddellijk weerlegt of uitlegt waarom zij het verkeerd zien, kiezen ze soms de gemakkelijkste weg. Ze doen er het zwijgen toe. Dat kan verraderlijk zijn. Jij denkt misschien dat er weinig kritiek is, terwijl mensen vooral hebben geleerd dat het weinig zin heeft om die kritiek uit te spreken.

Een dominante uitstraling kan daarom een vreemde stilte om je heen veroorzaken. Mensen knikken, zeggen weinig en doen uiteindelijk wat jij wilt. Dat kan eruitzien als instemming, maar instemming en je mond houden zijn natuurlijk twee verschillende dingen.

Soorten dominantie

Hoe is dominantie te herkennen? Dat is soms lastig, omdat dominant gedrag verschillende vormen kan aannemen. Ik noem er een paar:

• Iemand die altijd aan het woord is, kan dominant overkomen. Dat geldt ook voor breedsprakigheid wanneer er nauwelijks ruimte overblijft voor anderen.
• Altijd willen winnen en verlies moeilijk kunnen incasseren.
• Overal controle op willen hebben, zelfs op zaken waar je amper invloed op hebt.
• Voortdurend de competitie met anderen willen aangaan.
• Jezelf groter of mooier voordoen dan de werkelijkheid rechtvaardigt.
• Veel geldingsdrang hebben en veeleisend zijn voor jezelf en anderen.
• Gesprekken zo sterk sturen dat de ander nauwelijks nog invloed heeft op de richting.
• Een besluit al genomen hebben terwijl je doet alsof er nog overleg mogelijk is.

Dominantie hoeft dus niet altijd te betekenen dat iemand hard schreeuwt of met de vuist op tafel slaat. Ook iemand die verbaal heel sterk is, snel formuleert en ieder argument onmiddellijk weet te pareren, kan zoveel overwicht creëren dat anderen afhaken.

Wat is het verschil tussen dominant en overheersend?

Dominant en overheersend liggen dicht bij elkaar, maar ik zie wel verschil. Dominantie kan ook een positieve kant hebben: je hebt overwicht, neemt de leiding en durft richting te geven. Bij overheersend gedrag is de balans eigenlijk al verdwenen. Jouw aanwezigheid, mening of wil krijgt dan zoveel gewicht dat de ander letterlijk of figuurlijk naar de achtergrond verdwijnt.

Dominantie wordt dus overheersend wanneer jij niet alleen invloed hebt, maar de invloed van de ander steeds kleiner maakt. Je bepaalt het onderwerp, het tempo, de oplossing en uiteindelijk misschien ook wat de ander ervan zou moeten vinden.

Dat is een belangrijk onderscheid. Natuurlijk overwicht kan mensen juist rust en duidelijkheid geven. Overheersing roept eerder afhankelijkheid, frustratie, terugtrekgedrag of weerstand op.

Leerpunten of leerdoelen bij bazigheid

Het belangrijkste leerpunt is niet dat je ineens heel voorzichtig, onzichtbaar of teruggetrokken moet worden. Je hoeft jouw kracht niet kwijt. Je moet leren doseren en de ander werkelijk ruimte geven.

• Jezelf openstellen voor een ander.
• De ander ruimte geven voor een eigen mening en eigen initiatief.
• De ander respecteren, ook wanneer je het fundamenteel oneens bent.
• Rekening houden met andermans grenzen.
• Luisteren zonder ondertussen jouw antwoord al klaar te hebben.
• Accepteren dat iemand iets anders kan aanpakken dan jij zou doen.

Zelfreflectie op jouw eigen gedrag is noodzakelijk. En dat begint al wanneer je bereid bent om na te denken over wat je hier leest. Misschien ben je niet altijd dominant. Misschien gebeurt het vooral wanneer er spanning is, wanneer zaken niet snel genoeg gaan of wanneer je vindt dat anderen onvoldoende verantwoordelijkheid nemen.

Kernkwaliteit en leerdoel

Wanneer dominantie jouw valkuil is, is de kernkwaliteit aanwezig of profilerend. Je durft zichtbaar te zijn, hebt vaak natuurlijke overtuigingskracht en kunt gemakkelijk positie innemen. Daar is niets mis mee.

Jouw leerdoel is bescheidenheid, want bescheidenheid versiert de mens. In de balans van aanwezig zijn en bescheidenheid vermijd je de valkuil van dominantie. Je hoeft jouw kracht dus niet weg te poetsen. Je hoeft alleen te leren dat kracht en ruimte geven prima samen kunnen gaan.

Dominantie kan overigens ook in jouw allergie zitten. Wanneer bescheidenheid sterk bij jou aanwezig is, kun je je mateloos ergeren aan mensen die overal bovenop zitten, de boventoon voeren of voortdurend bepalen hoe het moet.

Verwante valkuilen

Binnen de kernkwaliteit aanwezig en profilerend liggen een aantal valkuilen dicht tegen dominantie aan. Ze zijn niet hetzelfde, maar kunnen wel samen voorkomen:

• Arrogant gedrag, waarbij je jezelf boven een ander kunt plaatsen.
• Hautain of hoogmoedig gedrag, waarbij je vanuit de hoogte op anderen kunt neerkijken.
• Zelfingenomenheid, waarbij jouw aandacht sterk naar jezelf en jouw eigen kwaliteiten gaat.

Het accent bij dominantie ligt vooral op ruimte en invloed. Je neemt zoveel positie, sturing of regie dat een ander minder ruimte ervaart. Dat onderscheid is belangrijk, omdat je anders allerlei verschillende gedragingen op één hoop gooit.

Dominante baas: word je zo gekenschetst?

Word je door jouw medewerkers weleens afgeschilderd als een dominante baas? Vind je dat reden om als ontwikkelpunt mee te nemen? Of vind je het vooral vervelend dat medewerkers je als dominant of te sturend omschrijven?

Ook hier geldt: leidinggeven vraagt soms sturing. Je bent niet aangenomen om bij iedere beslissing een populariteitswedstrijd te organiseren. Er zijn momenten waarop je duidelijk moet zijn, een koers moet bepalen of een knoop moet doorhakken. Maar ook als leidinggevende kun je daarin doorschieten.

Hoe reageert jouw medewerker?

Over het algemeen kunnen mensen op een dominante baas als volgt reageren:

• Ze spreken zich steeds minder uit.
• Ze voelen zich onvoldoende veilig om kritiek of een afwijkende mening te geven.
• Ze schikken zich al brommend in jouw beslissingen, ook wanneer ze het er niet mee eens zijn.
• Ze vermijden jou.
• Ze gaan conflicten uit de weg.
• Fouten worden sneller verdoezeld uit angst voor een confrontatie.
• Ze worden onverschillig of gelaten.
• Ze wachten af tot jij vertelt wat er moet gebeuren.

Dat laatste is interessant. Je ergert je misschien juist aan medewerkers die weinig initiatief nemen. Maar wanneer ieder initiatief wordt gecorrigeerd, overruled of naar jouw hand wordt gezet, leren mensen razendsnel dat wachten veiliger is.

Wat bereik je ermee?

Wat bereik je met dominant gedrag binnen jouw team? Eerlijk gezegd: niets! Helemaal niets! Wanneer je te nadrukkelijk aanwezig bent als leidinggevende, creëer je gemakkelijk passiviteit in jouw team.

Jouw eigen gedrag kan ervoor zorgen:

• Dat jouw medewerkers niet open zijn of niet open durven zijn.
• Dat vertrouwen afneemt.
• Dat medewerkers zich verschuilen en zich niet uitspreken.
• Dat mensen iets doen omdat jij het wilt, maar niet omdat zij intrinsiek gemotiveerd zijn.
• Dat medewerkers minder verantwoordelijkheid pakken voor hun eigen gedrag en werk.
• Dat fouten en problemen pas laat bij jou terechtkomen omdat mensen een confrontatie willen vermijden.

Kortom: je bevordert soms precies het gedrag dat in jouw eigen irritatiezone zit. Jij ergert je aan passiviteit, gebrek aan initiatief of mensen die hun mond niet opendoen, terwijl jouw eigen dominantie dat gedrag mede in stand kan houden.

Alle reden dus om er wat aan te doen.

Overwicht en duidelijkheid

Het moge duidelijk zijn dat je in een leidinggevende functie best duidelijk mag zijn over de te varen koers, de gekozen richting en de werkwijze binnen jouw organisatie. Dat is wat anders dan dominantie.

Natuurlijk overwicht heeft niets met bazigheid te maken. Iemand met natuurlijk overwicht hoeft niet voortdurend te bewijzen dat hij de baas is. Mensen weten waar ze aan toe zijn, ervaren duidelijkheid en voelen tegelijkertijd ruimte om iets te zeggen.

Dat is volgens mij veel sterker dan voortdurend jouw positie moeten onderstrepen. Wie gezag heeft, hoeft niet ieder gesprek te winnen.

Doorgeslagen variant van jouw kwaliteit

Wist je dat dominantie een valkuil is en dat er dus een kwaliteit aan dit gedrag ten grondslag ligt? Ik noem dit met nadruk omdat leidinggevenden het soms zelf ook vervelend vinden wanneer ze als dominant worden betiteld.

Jouw kwaliteit heet aanwezig en profilerend. Je laat jezelf zien, durft positie in te nemen en kunt anderen richting geven. De valkuil is dat je te nadrukkelijk aanwezig wordt en anderen onvoldoende ruimte geeft. Jouw irritatie kan onderdanigheid of kruiperigheid zijn en jouw leerdoel is bescheidenheid.

Voor leidinggevenden kan het daarnaast nuttig zijn om breder te kijken naar persoonlijke valkuilen in leidinggeven. Dominantie staat namelijk zelden helemaal los van jouw manier van beslissen, communiceren, controleren en omgaan met tegenspraak.

Hoe word je minder dominant zonder minder krachtig te worden?

Door niet jouw kracht te verminderen, maar de ruimte van de ander te vergroten. Dat is een belangrijk verschil. Je hoeft niet ineens afwachtend te worden of ieder standpunt voorzichtig in te pakken. Je kunt nog steeds duidelijk zijn, knopen doorhakken en richting geven.

Begin bijvoorbeeld eens met een vraag voordat je jouw oplossing geeft. Laat de ander uitpraten, ook wanneer jij na twintig seconden al denkt te weten waar het verhaal naartoe gaat. Vraag wat iemand zelf zou doen. En wanneer iemand het anders wil aanpakken dan jij: onderzoek eerst of het werkelijk verkeerd is of gewoon anders.

Let ook op jouw reactie op kritiek. Zeg je onmiddellijk waarom de ander het verkeerd ziet? Ga je uitleggen wat hij niet begrijpt? Of kun je eerst nieuwsgierig zijn naar wat iemand jou probeert te vertellen?

Minder dominant worden betekent dus niet dat je jouw natuurlijke overwicht verliest. Integendeel. Wie kracht kan combineren met ruimte geven, hoeft veel minder hard te duwen. Je bent dan aanwezig zonder overheersend te worden en duidelijk zonder bazig te zijn.

Ontwikkeldoelen bij dominant of bazig gedrag

Wanneer aanwezig en profilerend regelmatig doorschiet in dominantie, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om jouw kracht beter in balans te gebruiken:

• Anderen bewust meer ruimte geven om hun mening, initiatief en oplossingen naar voren te brengen.
• Open leren blijven voor kritiek en tegenspraak zonder onmiddellijk te verdedigen, corrigeren of overrulen.
• Duidelijkheid en natuurlijk overwicht combineren met bescheidenheid, luisteren en respect voor de autonomie van de ander.

Veelgestelde vragen over dominant of bazig gedrag

Dominantie is niet zwart-wit. Richting geven, overwicht hebben en duidelijk zijn kunnen juist sterke eigenschappen zijn. De vraag is vooral wanneer jouw kracht de ruimte van een ander begint te beperken. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is dominant zijn altijd negatief?

Nee. Dominantie kan ook betekenen dat je overwicht hebt, regie neemt en richting durft te geven. Het wordt negatief wanneer anderen door jouw gedrag onvoldoende ruimte ervaren om zelf te denken, kiezen, spreken of handelen.

Waarom zeggen mensen niet dat ze mij te dominant vinden?

Omdat juist jouw reactie op kritiek een rol kan spelen. Wanneer mensen verwachten dat je fel reageert, argumenten onmiddellijk weerlegt of boos wordt, kunnen ze besluiten hun mond te houden. Het ontbreken van kritiek betekent dus niet automatisch dat iedereen tevreden is.

Kan een rustige persoon ook dominant zijn?

Ja. Dominantie gaat niet alleen over volume. Iemand kan heel rustig spreken en toch ieder gesprek sturen, beslissingen naar zich toe trekken of nauwelijks ruimte laten voor een andere zienswijze.

Is een duidelijke leidinggevende automatisch dominant?

Nee. Duidelijkheid betekent dat medewerkers weten waar ze aan toe zijn. Een duidelijke leidinggevende kan verwachtingen en grenzen helder aangeven en tegelijkertijd openstaan voor vragen, kritiek en inbreng van medewerkers.

Waarom worden medewerkers passief bij een dominante leidinggevende?

Wanneer medewerkers ervaren dat hun ideeën toch worden overruled of dat uiteindelijk alles op de manier van de leidinggevende moet, wordt eigen initiatief minder aantrekkelijk. Afwachten kan dan veiliger en gemakkelijker worden. De leidinggevende krijgt vervolgens juist het gedrag waar hij zich aan ergert.