home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / bescheiden / dubbele hoogmoed

Valse bescheidenheid is dubbele hoogmoed

Het gezegde of spreekwoord is bekend: valse bescheidenheid is dubbele hoogmoed. Maar wat is nu valse bescheidenheid? En wat is nu dubbele hoogmoed? Gerrit Komrij wist er wel raad mee. In Humeuren en temperamenten schrijft hij: 'De ware bescheidenheid bestaat alleen daar waar ze niet bestaat. Zodra ze haar kop opsteekt heeft ze zichzelf al omgebracht'. Mooi gezegd. Zoals hij het kon zeggen. Valse bescheidenheid staat tegenover de kernkwaliteit oprecht bescheiden zijn: je doet je bescheiden voor, terwijl er vanbinnen iets anders speelt.

Hoe herken je valse bescheidenheid bij jezelf?

Dat is niet altijd gemakkelijk, juist omdat je jezelf waarschijnlijk als bescheiden ervaart. De vraag is daarom niet alleen wat je zegt, maar ook wat je voelt wanneer een ander de aandacht, waardering of positie krijgt die jij zegt niet nodig te hebben. Zeg je dat het jou niets uitmaakt, terwijl je ondertussen teleurgesteld, jaloers of gepikeerd bent? Doe je jouw bijdrage kleiner voor dan hij is, maar hoop je eigenlijk dat anderen onmiddellijk protesteren en vertellen hoe goed je bent? Dan kan er iets dubbels in jouw boodschap zitten.

Valse bescheidenheid herken je dus aan het verschil tussen de buitenkant en de binnenkant. Aan de buitenkant maak je jezelf klein of doe je alsof erkenning niet belangrijk is. Vanbinnen verwacht je misschien wel degelijk waardering, aandacht of een bepaalde positie. Dat verlangen is op zichzelf niet het probleem. De valkuil ontstaat wanneer je het ontkent en via een omweg probeert te krijgen.

Wat is dubbele hoogmoed?

Ik schreef al een artikel over hautain en hoogmoedig gedrag. Maar wat is dan dubbele hoogmoed? Ik leg het uit als een dubbele boodschap. Je doet je nederig en bescheiden voor, maar je zoekt wat anders. Het is een boodschap met een dubbele lading. Voel je wat ik bedoel? Je zegt: 'Ga jij maar voor, het is voor mij niet erg' en even later vertel je dat zij altijd op de eerste plek moet staan.

Je zegt: 'Wij zijn het maar', maar dat 'maar' kun je wel schrappen. Want wat heb jij een lange tenen. Poeh, iemand staat zo op jouw tenen. Daarom dubbel: spreken met twee tongen. Je bedoelt iets anders dan wat je zegt.

Waarom kan valse bescheidenheid weerstand oproepen?

Omdat de ander vaak wel voelt dat jouw woorden en jouw werkelijke boodschap niet helemaal bij elkaar passen. Je zegt dat je geen waardering nodig hebt, maar reageert gekwetst wanneer die waardering uitblijft. Je zegt dat de ander gerust voor mag gaan, maar maakt later duidelijk dat je daar eigenlijk helemaal niet blij mee was. Voor de ander wordt het dan lastig om te weten waar hij aan toe is.

Dat kan irritatie of wantrouwen oproepen. Niet omdat je behoefte aan erkenning verkeerd is, maar omdat je die behoefte niet rechtstreeks laat zien. De ander moet als het ware tussen de regels door ontdekken wat je werkelijk verwacht. Oprechte bescheidenheid heeft dat dubbele niet nodig: je kunt een ander ruimte geven en tegelijkertijd eerlijk zijn over jouw eigen wensen en bijdrage.

Wat is bescheidenheid?

Komrij heeft wel een punt. Een bescheiden mens laat zich niet voorstaan op zijn bescheidenheid. Daarom die diepe woorden: 'De ware bescheidenheid bestaat alleen daar waar ze niet bestaat'. Maar als ik het mag zeggen: bescheidenheid is wat anders dan jezelf onderschatten, jezelf tekortdoen, jezelf voortdurend wegcijferen of jezelf onderuithalen.

Bescheidenheid is een kwaliteit of zelfs een kernwaarde die wijst op jouw plek innemen. Zoals jij bent, zoals jij in het leven staat, zoals jij het leven ervaart en aangaat. Zo dus! Niet jezelf veronachtzamen. Maar ook niet de medemens verstikken met jouw idee en zienswijze.

Hoe blijf je bescheiden zonder jezelf kleiner voor te doen?

Door eerlijk te zijn over jouw plaats en jouw bijdrage. Je hoeft niet te vertellen dat je ergens niets van kunt wanneer je weet dat je er goed in bent. Je hoeft een compliment niet weg te lachen om te bewijzen dat je bescheiden bent en je hoeft ook niet te doen alsof waardering jou niets doet. Echte bescheidenheid vraagt niet dat je jouw kwaliteiten ontkent.

Je kunt rustig zeggen dat je trots bent op iets wat je hebt bereikt en tegelijkertijd waardering hebben voor wat anderen hebben bijgedragen. Je kunt ruimte geven zonder jezelf uit te wissen. En wanneer je graag erkenning wilt, is het eerlijker om dat onder ogen te zien dan jezelf klein te maken in de hoop dat iemand anders jou vervolgens weer groot maakt. Juist daarin zit de balans tussen jezelf opblazen en jezelf kunstmatig verkleinen.

Ontwikkeldoelen bij valse bescheidenheid

Wanneer je merkt dat je jezelf bescheidener voordoet dan je werkelijk voelt, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om eerlijker en duidelijker met jouw eigen positie en behoefte aan waardering om te gaan:

• Jouw behoefte aan erkenning leren herkennen zonder die te ontkennen of via een omweg te zoeken.
• Jouw kwaliteiten en bijdrage eerlijk benoemen zonder jezelf groter of kleiner te maken dan je bent.
• Rechtstreeks uitspreken wat je wilt of verwacht in plaats van een dubbele boodschap af te geven.

Veelgestelde vragen over valse bescheidenheid

Valse bescheidenheid kan gemakkelijk worden verward met echte bescheidenheid, onzekerheid of gewoon geen behoefte hebben om op de voorgrond te staan. Het verschil zit vooral in de vraag of jouw woorden werkelijk overeenkomen met wat je voelt en verwacht. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is valse bescheidenheid hetzelfde als onzekerheid?

Nee. Iemand die onzeker is kan werkelijk twijfelen aan zijn mogelijkheden en zichzelf daardoor kleiner maken. Bij valse bescheidenheid zit het accent op het verschil tussen wat je laat zien en wat je werkelijk vindt, voelt of hoopt te krijgen.

Is het verkeerd om waardering te willen?

Nee. Vrijwel iedereen vindt waardering prettig. De vraag is vooral hoe je ermee omgaat. Wanneer je doet alsof waardering je niets interesseert maar ondertussen gekwetst raakt als die uitblijft, ontstaat de dubbele boodschap waar deze valkuil over gaat.

Kun je valse bescheidenheid onbewust laten zien?

Ja. Je hoeft niet bewust een toneelstuk te spelen. Je kunt zo gewend zijn geraakt aan jezelf kleiner voordoen dat je nauwelijks merkt dat je tegelijkertijd hoopt op bevestiging van de ander. Bewustwording begint daarom bij onderzoeken wat je werkelijk voelt wanneer aandacht of waardering naar iemand anders gaat.

Is jezelf klein maken altijd valse bescheidenheid?

Nee. Jezelf klein maken kan ook voortkomen uit onzekerheid, zelfonderschatting of angst om zichtbaar te zijn. Bij valse bescheidenheid is vooral belangrijk dat er een tegenstelling bestaat tussen de bescheiden boodschap aan de buitenkant en wat je vanbinnen eigenlijk vindt of verwacht.

Kun je ambitieus én bescheiden zijn?

Ja. Ambitie en bescheidenheid sluiten elkaar niet uit. Je kunt ergens voor willen gaan, verantwoordelijkheid willen dragen of erkenning krijgen voor jouw bijdrage zonder jezelf boven andere mensen te plaatsen. Bescheidenheid gaat niet over weinig willen, maar over jezelf niet groter maken dan je bent.