home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / spontaan / vrijpostig

Vrijpostig gedrag: ga je te gemakkelijk over grenzen?

Vrijpostig is een valkuil en in dit artikel leg ik uit wat vrijpostigheid is. Het kan de doorgeslagen variant zijn van vrijmoedigheid en ik heb deze valkuil binnen het kernkwaliteitencluster onder spontaan en spontaniteit gezet. Het is een vorm van agressief gedrag, terwijl ik dat niet per se fysiek bedoel. Bij vrijpostigheid gaat het er vooral om dat je weinig schroom ervaart en gemakkelijk iets zegt of doet waarbij je over de grens van de ander heen kunt gaan.

Maar ik wil daar meteen iets bij zeggen. Vrijpostigheid kun je niet altijd keurig verklaren vanuit één doorgeschoten kernkwaliteit. Normen en waarden, fatsoen, opvoeding en wat je thuis hebt meegekregen spelen eveneens een rol. Je kunt dus vrijmoedig en spontaan zijn en soms doorschieten, maar je kunt ook gedrag hebben aangeleerd waarbij je eenvoudigweg minder hebt geleerd om bepaalde sociale grenzen aan te voelen.

Wanneer is vrijpostigheid echt een valkuil?

Daar heb ik best even over nagedacht. Is vrijpostigheid nou altijd een zuivere valkuil van een kernkwaliteit? Nee, zo eenvoudig wil ik het niet maken. Het kan absoluut een valkuil zijn. Wanneer jij vrijmoedig, openhartig en spontaan bent, kan die kracht doorschieten. Je zegt dan iets voordat je aanvoelt of het passend is, je komt erg dichtbij of je gaat gemakkelijker over een grens heen omdat je weinig schroom ervaart.

Maar anderzijds kan vrijpostigheid ook samenhangen met normen en waarden die je hebt meegekregen. Wat heb jij geleerd over beleefdheid? Over privacy? Over lichamelijke grenzen? Over wat je aan iemand mag vragen? Over wanneer je iets beter voor jezelf kunt houden? Daarom zie ik vrijpostigheid wel als valkuil, maar niet uitsluitend als een automatisch gevolg van spontaniteit. Soms gaat het om doorschieten in een kwaliteit en soms gaat het over wat je hebt geleerd, of juist niet hebt geleerd, in de omgang met anderen.

Welke voorbeelden horen bij vrijpostigheid?

Ik kan wel wat voorbeelden noemen, want vrijpostigheid kan in veel dingen zitten:

• Hoewel de bewoners van het landhuis overal een bordje hadden staan met de tekst privéwoning, moest een goede kennis van me toch zo nodig de tuin in om te bekijken wat er aanwezig was. Hij stoorde zich nergens aan maar liep gedurfd het pad op en voelde daarbij ook geen enkele schroom of terughoudendheid.
• Een ander voorbeeld noem ik zedelijke vrijpostigheid. Toch iedere keer weer even die vrouw aanraken, terwijl ze al aangaf dat ze het niet fijn vindt. Of toch iedere keer een schuin grapje maken en er zelf hartelijk om lachen, terwijl de ander het niet leuk vindt.
• Woordelijke vrijpostigheid zit in onfatsoenlijke vragen stellen aan anderen en ook daarin niet aanvoelen dat er zoiets is als onbescheiden indiscretie.

In alle drie de voorbeelden ontbreekt iets van remming. Bij het landhuis staat nota bene aangegeven dat het privéterrein is. Bij aanraken heeft de ander al aangegeven dat ze het niet prettig vindt. Bij een onfatsoenlijke vraag voel je onvoldoende aan dat je een terrein betreedt waar je niet vanzelfsprekend toegang toe hebt. Dat is voor mij de kern: jij neemt ruimte die de ander jou niet heeft gegeven.

Waarom gaat vrijpostigheid over grenzen?

Vrijpostigheid gaat over grenzen. Je voelt de grenzen van de ander blijkbaar niet aan, of je gaat er met het grootste gemak overheen. Dat kan gaan om een lichamelijke grens, persoonlijke informatie, sociale omgangsvormen, een professionele verhouding of om iets wat binnen een organisatie simpelweg niet passend is. Daarom is de grens van de ander respecteren hier zo belangrijk.

• Het ontbreekt je aan persoonlijke sensitiviteit wanneer je over de grens van anderen heen gaat.
• Het ontbreekt je aan omgevingssensitiviteit wanneer je niet weet waar je wat wel of niet kunt zeggen.
• Het ontbreekt je aan organisatiesensitiviteit wanneer je niet begrijpt wat je in jouw organisatie wel of niet kunt maken.

Je hoeft die grens overigens niet altijd bewust te negeren. Misschien heb je hem werkelijk niet gezien. Maar wanneer de ander duidelijk aangeeft dat iets niet gewenst is en je gaat gewoon door, wordt het verhaal anders. Dan is er informatie over de grens en doe je er niets mee.

Welke invloed hebben opvoeding, normen en fatsoen op vrijpostigheid?

Dit vind ik een belangrijke aanvulling. We krijgen allemaal iets van huis uit mee. Noem het normen en waarden, omgangsvormen, fatsoen of, zoals ik het zelf wel eens noem, het algoritme dat je van huis uit meekrijgt. Daarin zit opgeslagen wat jij normaal vindt, wat volgens jou wel kan en wat niet kan. In het ene gezin werd bijvoorbeeld nadrukkelijk geleerd dat je niet zomaar in andermans spullen kijkt. In een ander gezin waren persoonlijke grenzen misschien veel minder duidelijk.

Dat algoritme heeft natuurlijk invloed. Wanneer je nooit hebt geleerd om stil te staan bij privacy, gepaste afstand of de vraag hoe iets voor een ander is, kan jouw gedrag voor jou volkomen normaal voelen terwijl een ander het behoorlijk vrijpostig vindt. Dat betekent niet dat je achter jouw opvoeding kunt wegduiken. Je bent uiteindelijk verantwoordelijk voor jouw eigen gedrag. Maar het verklaart wel waarom vrijpostigheid niet altijd alleen de doorgeslagen variant van spontaniteit hoeft te zijn.

Fatsoen is daarbij misschien een ouderwets woord, maar ik gebruik het toch. Er zijn omgangsvormen waarbij je rekening houdt met de ander. Niet omdat er voor iedere situatie een wetboek bestaat, maar omdat je beseft dat niet iedere ruimte jouw ruimte is, niet iedere vraag gesteld hoeft te worden en niet ieder spontaan idee ook meteen uitgevoerd hoeft te worden.

Welke kwaliteiten kunnen onder vrijpostigheid liggen?

Aan vrijpostigheid kan een kwaliteit ten grondslag liggen. Ik noem er een paar. Je bent vrijmoedig en dat is een kracht. Je bent openhartig maar soms sla je erin door. Je bent spontaan in de benadering van andere mensen en dan ben je af en toe grenzeloos. Ook de valkuil impulsiviteit ligt inhoudelijk in de buurt: eerst handelen vanuit een ingeving en pas daarna beseffen wat de consequenties zijn.

Ik heb lang geaarzeld bij de vraag waar ik vrijpostigheid onder moest zetten. Vrijmoedigheid ligt voor de hand, openhartigheid kan ermee verbonden zijn en spontaniteit eveneens. Je kunt hem wellicht ook nog ergens anders onder zetten. Maar goed, hij moet ergens staan. Binnen deze structuur heb ik hem onder spontaniteit gezet. Dat betekent niet dat spontaniteit de enige mogelijke verklaring is. Het is de primaire verbinding die ik hier maak.

Hoe blijf je vrijmoedig zonder over grenzen te gaan?

Je hoeft van mij niet beschroomd of geremd te worden. Vrijmoedigheid kan juist heel prettig zijn. Mensen weten wat ze aan je hebben, je durft ergens op af te stappen en je verstopt jezelf niet voortdurend. De kunst is dat je ondertussen blijft waarnemen wat jouw gedrag bij een ander doet. Zie je aarzeling? Trekt iemand zich terug? Wordt een grap niet gewaardeerd? Heeft iemand al aangegeven dat hij of zij iets niet prettig vindt? Dan krijg je informatie waar je iets mee moet doen.

Een eenvoudige vraag kan soms al veel verschil maken: past dit hier en geef ik de ander voldoende ruimte? Je hoeft niet eindeloos onzeker te worden over ieder woord dat je zegt. Maar een klein beetje gevoel voor verhouding voorkomt dat jouw vrijmoedigheid verandert in vrijpostigheid. Je blijft dan spontaan en open, zonder te doen alsof iedere grens automatisch voor jou openstaat.

Wat is jouw leerdoel bij vrijpostigheid?

Jouw leerdoel is: grenzen aanvoelen bij jouw medemens. Dat betekent leren waarnemen wanneer jouw spontaniteit, vrijmoedigheid of openhartigheid voor de ander te veel wordt. Het betekent ook dat je rekening houdt met de situatie waarin je zit. Wat onder vrienden prima kan, kan in een zakelijke verhouding ongepast zijn. Wat de ene persoon leuk vindt, ervaart de ander als opdringerig.

Het leerdoel is niet dat je voortdurend op eieren moet lopen. Het gaat om sensitiviteit: jezelf blijven en tegelijkertijd beseffen dat de ander ook een persoonlijke ruimte heeft waar jij niet zomaar overheen kunt stappen.

Ontwikkeldoelen bij vrijpostig gedrag

• Leren aanvoelen waar de persoonlijke, sociale en professionele grenzen van andere mensen liggen.
• Jouw vrijmoedigheid, openhartigheid en spontaniteit behouden zonder vanzelfsprekend ruimte van anderen in te nemen.
• Bewuster onderzoeken welke normen, waarden en omgangsvormen je van huis uit hebt meegekregen en hoe die jouw gedrag tegenover anderen beïnvloeden.

Veelgestelde vragen over vrijpostigheid

Vrijpostigheid raakt aan spontaniteit, vrijmoedigheid, brutaliteit en omgangsvormen. Daarom is niet iedere spontane of directe actie meteen vrijpostig. Vooral de grens van de ander maakt het verschil.

Wat betekent vrijpostig?

Vrijpostig betekent dat je weinig schroom ervaart om iets te zeggen of te doen en daarbij gemakkelijk verder gaat dan in de situatie passend is. Je kunt daardoor brutaal, onbescheiden, onbeleefd of grensoverschrijdend overkomen.

Is vrijpostigheid altijd een valkuil van spontaniteit?

Nee. Vrijpostigheid kan ontstaan doordat spontaniteit of vrijmoedigheid doorschiet, maar normen, waarden, opvoeding en aangeleerde omgangsvormen kunnen eveneens een belangrijke rol spelen.

Wat is het verschil tussen vrijmoedig en vrijpostig?

Vrijmoedigheid kan juist een kwaliteit zijn: je durft je uit te spreken en bent niet overdreven beschroomd. Vrijpostigheid begint waar die vrijmoedigheid onvoldoende rekening houdt met de grens of ruimte van de ander.

Waarom ervaren mensen vrijpostigheid als vervelend?

Omdat zij het gevoel kunnen krijgen dat hun persoonlijke ruimte niet wordt gerespecteerd. Dat kan gaan om aanraking, privacy, vragen, grappen, opmerkingen of gedrag waarvan zij al duidelijk hebben gemaakt dat ze het niet prettig vinden.

Kun je minder vrijpostig worden zonder geremd te raken?

Ja. Het doel is niet om jouw spontaniteit of vrijmoedigheid kwijt te raken. Je leert vooral beter aanvoelen wat de situatie vraagt en welke ruimte de ander jou daadwerkelijk geeft.