home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / zorgzaam / pamperen

Pamperen is een valkuil

Pamperen is een valkuil. Het is de ander in de watten leggen, verwennen, voorkeursbehandelingen geven, overdreven veel aandacht of zorg geven. Kortom: het is van alles waar een ander niets aan heeft. Wat me opvalt is dat het eigenlijk altijd gaat om een ongelijkwaardige relatie, zoals leidinggevende-medewerker, ouder-kind.

Wanneer wordt zorgzaamheid pamperen?

De grens wordt bereikt wanneer zorgzaamheid verandert in overnemen. Je helpt niet alleen meer waar dat nodig is, maar zorgt ervoor dat de ander zelf nauwelijks nog iets hoeft op te lossen, te dragen of te leren. Je voorkomt ongemak, fouten, teleurstellingen en soms zelfs iedere vorm van inspanning.

Een eenvoudige vraag is: help ik de ander om sterker te worden of help ik vooral alles voor hem uit de weg? Dat verschil is wezenlijk. Zorgzaamheid ondersteunt. Pamperen neemt over.

Wanneer gebeurt het?

Pamperen kan in tal van situaties voorkomen. Leidinggevenden kunnen de medewerker pamperen, ouders hun kinderen. Leerkrachten of docenten kunnen de leerling pamperen en de overheid kan burgers pamperen.

Het komt dus voor in situaties waarin de ene partij gemakkelijker in de positie komt om iets voor de ander te regelen, beslissen of oplossen. Juist daar kan die ongelijkwaardigheid steeds verder worden versterkt.

Verwengedrag

Wie de ander pampert, zorgt ervoor dat de ander zijn of haar verantwoordelijkheid niet gaat voelen, ervaren of oppakken. Het is dus een vorm van verwengedrag die de ontwikkeling van mensen behoorlijk in de weg kan staan. Hoe meer je de ander pampert, hoe luier hij wordt. Want waarom zou iemand zelf verantwoordelijkheid nemen wanneer jij steeds klaarstaat om iets over te nemen, op te lossen of gemakkelijker te maken? De ander went eraan dat jij het wel regelt. En daar zit precies het probleem. Je denkt misschien dat je aardig bent, maar ondertussen leer je de ander dat inspanning niet altijd nodig is omdat jij de moeilijkheden wel uit de weg ruimt.

Leidinggevende en medewerker

Pamperen komt ook op de werkvloer veel voor. Hoe komt het tot uiting?

• Medewerkers positiever beoordelen dan ze werkelijk presteren.
• Fouten goedpraten die niet goed te praten zijn.
• Wegkijken en bepaalde ontwikkelpunten niet benoemen, vaak omdat je ze niet durft te benoemen.
• Medewerkers verzuimverlof toekennen terwijl ze wel ander werk kunnen verrichten.
• Beoordelingsgesprekken voeren en de moeilijke punten vermijden.
• Geen eerlijke feedback geven.

Op het eerste gezicht lijkt het misschien sociaal om een medewerker te sparen. Maar wanneer je voortdurend moeilijke onderwerpen vermijdt, help je die medewerker niet verder. Je houdt iemand weg bij de verantwoordelijkheid voor het eigen functioneren.

Zorgzaam

Merk je dat je de neiging hebt om de ander te pamperen? Zit dat soms in jouw gedrag? Dan zit je in de valkuil van de kwaliteit zorgzaam. Zorgzaam zijn is fijn. Pamperen is een voorbeeld van overmatig zorgzaam zijn.

Je hoeft dus niet minder zorgzaam te worden. Je moet vooral voorkomen dat jouw zorgzaamheid zo groot wordt dat de ander geen ruimte meer heeft om zelf te handelen, fouten te maken en verantwoordelijkheid te nemen.

Thuis en op het werk

Pamperen komt voor thuis en op het werk. Ik noemde het al verwengedrag. Toch is dat niet het juiste woord. Verwennen zou moeten betekenen: heel lief, goed en aardig zijn voor iemand. Echter: pamperen is niet lief. Je helpt de ander namelijk niet, hooguit help je de ander van de wal in de sloot. Kortom:

• Wie te aardig is, is niet aardig.
• Wie te lief is, is niet lief.
• Wie te sociaal is, is niet sociaal maar asociaal.
• Wie te inlevend en begrijpend is, is niet inlevend en niet begrijpend.

Een ander heeft niets aan dit gedrag. Misschien geniet iemand er tijdelijk wel van dat alles geregeld wordt, maar uiteindelijk ontneem je diegene de kans om zelfstandig te worden en zelf verantwoordelijkheid te dragen.

Waarom doe je het?

Waarom zou je een ander pamperen? Daar kunnen allerlei aanwijsbare redenen voor zijn:

• Bang zijn voor afwijzing.
• Altijd voor iedereen klaar willen staan of er altijd willen zijn voor een ander.
• Overmatige zorg of bezorgdheid.
• Overzorgzaam of bemoederend gedrag.
• Betuttelend gedrag.

Maar er kan nog iets anders achter zitten. De pamperaar kan zijn positie of zelfs bestaansrecht ontlenen aan het pamperen van anderen. Je bent degene die nodig is, die alles weet, regelt en oplost. Daarmee maak je niet alleen de ander afhankelijk van jou, maar kun jij ook afhankelijk worden van het feit dat de ander jou nodig heeft.

Hoe merk je dat pamperen afhankelijkheid veroorzaakt?

Dat merk je wanneer jij steeds meer gaat doen en de ander steeds minder verantwoordelijkheid neemt. De ander wacht tot jij iets oplost, gaat ervan uit dat jij problemen voorkomt of rekent erop dat jij wel ingrijpt wanneer iets moeilijk wordt. Wat ooit begon als behulpzaamheid wordt dan een patroon.

Je kunt het ook merken wanneer je stopt met pamperen. Misschien komt er kritiek, irritatie of teleurstelling: waarom doe je dit ineens niet meer voor mij? Dat zegt veel. De hulp is dan kennelijk geen extraatje meer, maar een vanzelfsprekendheid geworden.

Belemmering bij ontwikkeling

Of het nu jouw kind is thuis of de medewerker op de werkvloer: verwengedrag belemmert de ander in zijn of haar ontwikkeling. Waarom? De ander leert niet om op eigen benen te staan en leert niet om eigen verantwoordelijkheid in te vullen. Je doet de ander dus schromelijk tekort wanneer je doorgaat met dit gedrag.

Ontwikkeling ontstaat juist doordat mensen dingen zelf proberen, fouten maken, opnieuw beginnen en leren omgaan met consequenties. Wanneer jij dat proces steeds gladstrijkt, voorkom je misschien tijdelijk ongemak maar je voorkomt ook leren.

Hoe stop je met pamperen zonder minder zorgzaam te worden?

Door niet meteen in actie te komen zodra je merkt dat een ander ergens moeite mee heeft. Vraag eerst wat iemand zelf heeft geprobeerd. Vraag wat iemand nodig heeft. En onderzoek vooral of jouw hulp werkelijk nodig is of dat jij ongemak probeert weg te nemen omdat jij het zelf lastig vindt om toe te kijken.

Je kunt zorgzaam zijn en toch zeggen: dit kun jij zelf. Je kunt betrokken zijn zonder iets over te nemen. Soms is het zelfs zorgzamer om even niets te doen en de ander de kans te geven om zelf een oplossing te vinden.

Ontwikkeldoelen bij pamperen

Wanneer jouw zorgzaamheid regelmatig doorschiet in pamperen, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om zorgzaam te blijven zonder de verantwoordelijkheid van een ander over te nemen:

• Beter onderscheiden welke verantwoordelijkheid van jou is en welke verantwoordelijkheid bij de ander hoort.
• De ander ruimte geven om zelf problemen op te lossen, keuzes te maken en gevolgen te ervaren.
• Niet automatisch ingrijpen wanneer iemand moeite heeft, maar eerst onderzoeken welke hulp werkelijk nodig is.

Veelgestelde vragen over pamperen

Rond pamperen spelen vooral vragen over helpen, zelfstandigheid en de grens tussen zorgzaam zijn en te veel overnemen. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is iemand verwennen hetzelfde als pamperen?

Nee. Iemand af en toe verwennen kan juist heel aardig zijn. Pamperen ontstaat wanneer je structureel verantwoordelijkheden, moeilijkheden of taken wegneemt die de ander zelf zou kunnen dragen.

Waarom wordt iemand luier als je hem steeds pampert?

Omdat gedrag zich aanpast aan wat nodig is. Wanneer jij steeds alles oplost, hoeft de ander minder initiatief te nemen. Daardoor kan een patroon ontstaan waarin wachten op jouw hulp gemakkelijker wordt dan zelf verantwoordelijkheid nemen.

Kan pamperen goed bedoeld zijn?

Zeker. Waarschijnlijk is dat vaak het geval. Je wilt iemand beschermen, helpen of ontlasten. Maar een goede bedoeling garandeert nog niet dat het effect van jouw gedrag ook goed is.

Kan iemand zelf gewend raken aan pamperen?

Ja. Wanneer een ander lange tijd gewend is dat jij veel regelt, kan dat vanzelfsprekend gaan voelen. Stop je daarmee, dan kan diegene aanvankelijk zelfs ervaren dat jij minder aardig of minder behulpzaam bent geworden.

Is iemand iets zelf laten oplossen onzorgzaam?

Nee. Soms is dat juist de meest zorgzame keuze. Je laat iemand niet aan zijn lot over, maar geeft ruimte om zelf na te denken, te handelen en verantwoordelijkheid te ontwikkelen.