home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / voortvarend / voorbarig

Voorbarig zijn: trek jij te snel conclusies?

Voorbarig zijn noem ik een valkuil. Het is in feite vooruitlopen op de situatie die er nog niet is en waarvan je ook niet weet of die er komt. Wanneer voortvarend zijn bij jou past, kan daar een sterke kwaliteit liggen. Je kijkt vooruit, maakt vaart en wacht niet onnodig af. Maar je kunt ook te snel gaan. Het kan je behoorlijk in de weg staan wanneer je regelmatig voorbarig bent.

Wat is het verschil tussen voortvarend en voorbarig zijn?

Voortvarend zijn is een kwaliteit. Je maakt vaart, pakt door en wacht niet langer dan nodig is. Wanneer je voldoende informatie hebt, kom je in beweging. Je blijft niet eindeloos hangen in twijfel of afwachten totdat werkelijk iedere onzekerheid verdwenen is.

Voorbarig wordt het wanneer je sneller gaat dan de werkelijkheid. Je neemt al een besluit terwijl belangrijke informatie nog ontbreekt. Je trekt een conclusie voordat duidelijk is wat er werkelijk speelt. Of je gaat maatregelen nemen voor iets waarvan je nog helemaal niet weet of het gaat gebeuren.

Het verschil zit dus niet in snelheid op zichzelf. Het gaat erom of jouw snelheid past bij wat op dat moment bekend is. Voortvarendheid helpt je vooruit. Voorbarigheid laat jou vooruitlopen op iets wat nog niet zover is.

Kan voorbarigheid positief of negatief zijn?

Voorbarigheid kan zowel positief als negatief zijn. In beide gevallen ben je te vroeg, te snel, te vlot en voortijdig.

• Voorbarig in negatieve zin is bijvoorbeeld dat je nu al rekening houdt met de weersverwachting van volgende week, zeven dagen later. Of dat je zover vooruit kijkt en rekening houdt met doemscenario's die er niet zijn, die er misschien nooit komen, maar die wel jouw stemming al beïnvloeden.
• Je kunt ook in positieve zin te voorbarig zijn. Je hebt de overwinning al geboekt, het feestje van het succes al gevierd, terwijl er nog niets vaststaat. Dan geldt: prijs de dag niet voor het avond is of zing geen triomflied voor de victorie. En nog een tip: 'je moet het trekdier niet stil laten staan voor het over het moeilijke punt heen is'.

Je kunt dus zowel te vroeg bang zijn als te vroeg blij zijn. In het ene geval leef je alvast in het probleem dat misschien nooit komt. In het andere geval leef je alvast in het succes dat nog helemaal niet behaald is. In beide gevallen loop je voor de werkelijkheid uit.

Waarom loop je vooruit op een situatie die er nog niet is?

Omdat vooruitkijken op zichzelf een kracht kan zijn. Je wilt voorbereid zijn, anticiperen en niet achteraf ontdekken dat je iets had kunnen voorzien. Alleen kan dat vooruitkijken een eigen leven gaan leiden. Je ziet een mogelijkheid en behandelt die vervolgens alsof hij vrijwel zeker werkelijkheid wordt.

Dat zie je bijvoorbeeld bij negatieve scenario's. Er zou iets mis kunnen gaan en voordat je het weet ben je al bezig met de gevolgen, jouw reactie en maatregelen die je eventueel moet nemen. Ondertussen is er feitelijk nog niets gebeurd. De situatie bestaat vooral in jouw hoofd, maar jouw stemming reageert alsof hij al werkelijk is.

Het kan ook de andere kant op. Je denkt dat iets gaat lukken en bent mentaal al bij de overwinning. Je rekent op een uitslag, toezegging of succes voordat het binnen is. Dan sla je stappen over die nog gewoon gezet moeten worden. Je bent al aan de finish terwijl je onderweg nog een behoorlijk moeilijk punt moet passeren.

Welke kwaliteiten kunnen doorschieten in voorbarigheid?

Aan elke valkuil ligt een kwaliteit ten grondslag. In dit geval noem ik er twee. Je bent voortvarend maar nu ga je echt te snel in positieve of negatieve zin. Of je bent proactief: je anticipeert en kijkt vooruit, maar wat je nu doet is de doorgeschoten variant.

Vooruitkijken is dus niet het probleem. Anticiperen ook niet. Het wordt een probleem wanneer je niet meer goed onderscheidt tussen wat werkelijk gaande is en wat volgens jou misschien gaat gebeuren. Dan wordt jouw voorbereiding gebaseerd op aannames in plaats van op de situatie zelf.

Ook ligt voorbarigheid dicht tegen onbezonnen en ondoordacht handelen aan. Toch leg ik bij onbezonnenheid meer nadruk op onvoldoende nadenken over de gevolgen. Bij voorbarigheid gaat het vooral om te vroeg zijn met een conclusie, verwachting of maatregel.

Wat is het leerdoel wanneer je vaak voorbarig bent?

Er is een leerdoel. Dat zit toch in een zekere nuchterheid. Het is de werkelijkheid onder ogen zien. De werkelijkheid beleven zoals die is. Niet te rooskleurig voorgesteld. Maar ook niet te down of zwartgallig. Dus niet doorslaan in datgene wat er niet is, waarvan jij ook niet weet of het er komt.

Nuchter kijken betekent dat je teruggaat naar wat je werkelijk weet. Wat staat vast? Wat is een mogelijkheid? Wat is slechts een aanname? En moet je daar vandaag werkelijk al iets mee? Daarmee hoef je jouw vooruitziende blik niet weg te gooien. Je voorkomt alleen dat een mogelijk scenario wordt behandeld als een vaststaand feit.

Waarom zijn belemmerende overtuigingen vaak voorbarig?

Weet je dat belemmerende overtuigingen ook vaak voorbarig zijn? Bijvoorbeeld:

• "Dat gaat me toch nooit lukken."
• "Je zult zien dat ik een slecht figuur sla bij die bijeenkomst."
• "Ze zullen me niet serieus nemen."
• "Dat is niet voor ons soort mensen weggelegd", enzovoort.

Voel je wat hier gebeurt? De bijeenkomst moet nog plaatsvinden maar jij weet al dat je een slecht figuur slaat. De ander heeft nog niets gezegd maar jij weet al dat je niet serieus genomen wordt. Je hebt het misschien nog niet eens geprobeerd maar jij weet al dat het nooit gaat lukken. Dat is vooruitlopen op een werkelijkheid die er nog helemaal niet is.

Zo'n overtuiging kan vervolgens jouw gedrag gaan beïnvloeden. Wanneer jij vooraf al zeker weet dat iets mislukt, stap je er anders in. Je houdt jezelf in, begint misschien helemaal niet of zoekt voortdurend naar signalen die jouw verwachting bevestigen. Voorbarigheid blijft dan niet alleen in jouw hoofd zitten.

Hoe blijf je voortvarend zonder te vroeg conclusies te trekken?

Door jezelf niet af te remmen totdat alle onzekerheid verdwenen is, maar wel onderscheid te maken tussen feiten, verwachtingen en aannames. Je mag vooruitdenken. Je mag een scenario bedenken. Alleen hoef je het scenario nog niet tot werkelijkheid te verklaren.

Vraag jezelf eens af: wat weet ik nu werkelijk? Waar baseer ik deze conclusie op? Is dit al aan de orde of loop ik erop vooruit? En wat gebeurt er wanneer ik nog even wacht op meer informatie? Soms is direct handelen verstandig. Soms is één nacht slapen al voldoende om te voorkomen dat je iets doet wat achteraf helemaal niet nodig bleek.

Hetzelfde geldt bij positieve verwachtingen. Blijf enthousiast wanneer iets er goed uitziet, maar vier de overwinning niet voordat hij binnen is. Prijs de dag niet voor het avond is. En laat dat trekdier vooral nog even doorlopen wanneer het moeilijke punt nog niet gepasseerd is.

Je hoeft dus niet minder voortvarend te worden. Je moet vooral voorkomen dat jouw voortvarendheid sneller gaat dan de werkelijkheid. Vooruitkijken is een kwaliteit. Vooruitlopen kan een valkuil worden.

Ontwikkeldoelen wanneer voorbarigheid jouw valkuil is

• Feiten, verwachtingen en aannames beter van elkaar leren onderscheiden voordat je conclusies trekt.
• Vooruit blijven kijken zonder mogelijke positieve of negatieve scenario's al als werkelijkheid te behandelen.
• Nuchter leren afwegen wanneer direct handelen nodig is en wanneer wachten op meer informatie verstandiger is.

Veelgestelde vragen over voorbarig zijn

Voorbarigheid heeft vooral te maken met timing. Je denkt vooruit, trekt conclusies of neemt maatregelen voordat de werkelijkheid voldoende duidelijk is. Dat kan zowel over negatieve verwachtingen als over positieve verwachtingen gaan.

Wat betekent voorbarig?

Voorbarig betekent dat je te vroeg bent met een conclusie, aanname, verwachting of maatregel. Je loopt vooruit op een situatie waarvan je nog niet weet of en hoe die zal plaatsvinden.

Is voortvarend hetzelfde als voorbarig?

Nee. Voortvarend zijn is een kwaliteit waarbij je vaart maakt en tijdig handelt. Voorbarig wordt het wanneer je sneller gaat dan de situatie rechtvaardigt en al conclusies trekt terwijl belangrijke informatie nog ontbreekt.

Kan voorbarigheid ook positief zijn?

Ja. Je kunt niet alleen te vroeg uitgaan van een slechte afloop maar ook te vroeg van succes. Dan heb je de overwinning in jouw hoofd al gevierd terwijl er nog niets vaststaat.

Wat is het verschil tussen voorbarig en onbezonnen?

Bij voorbarigheid ligt het accent op te vroeg conclusies trekken of vooruitlopen op gebeurtenissen. Bij onbezonnenheid ligt het accent sterker op handelen of spreken zonder voldoende na te denken over de gevolgen.

Wat is het belangrijkste leerdoel bij voorbarigheid?

Nuchter naar de werkelijkheid kijken. Maak onderscheid tussen wat er werkelijk is, wat misschien kan gebeuren en wat jij alleen nog maar veronderstelt. Blijf vooruitkijken, maar loop niet voortdurend voor de werkelijkheid uit.