home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / kritisch / muggenzifter

Muggenziften: ben jij een muggenzifter?

Ben jij een muggenzifter? Ik vind dat dit nogal snel gezegd wordt. En dan in de verwijtende zin. Maar wat wordt er nu mee bedoeld? Muggenziften kan de doorgeslagen variant zijn van kritisch zijn. Je ziet wat er niet klopt, je merkt details op en je neemt niet alles zomaar voor lief. Dat is een kracht. Maar wanneer je op iedere kleinigheid gaat vitten en ondertussen het grote geheel uit het oog verliest, ben je niet meer alleen kritisch. Dan ben je aan het muggenziften. Daarover gaat dit artikel!

Wat is het verschil tussen kritisch zijn en muggenziften?

Kritisch zijn betekent dat je onderzoekt, vragen stelt, zwakke plekken ziet en niet klakkeloos aanneemt dat iets wel goed zal zijn. Daar kunnen anderen veel aan hebben. Een kritische blik kan een plan beter maken, een fout voorkomen of zichtbaar maken wat anderen over het hoofd zien. Muggenziften begint wanneer jouw aandacht voor wat niet klopt geen verhouding meer heeft tot het belang ervan.

Je kunt dus volledig gelijk hebben over een detail en toch aan het muggenziften zijn. Dat is misschien wel het lastige. De komma staat inderdaad verkeerd. Dat woord is inderdaad niet helemaal goed gekozen. Die procedure is inderdaad niet precies gevolgd. Maar de vraag is: doet het ertoe? Wanneer jij het antwoord op die vraag niet meer meeweegt, wordt jouw scherpe blik al snel haarkloverij.

Waarom gaat muggenziften dieper dan alleen pietluttig zijn?

Toch gaat het in dit geval nog wat dieper. Het woord muggenzifter is van Bijbelse herkomst. Dat weten veel mensen niet en omdat het zo de essentie weergeeft van de muggenzifter, leg ik het toch even uit.

De herkomst is te vinden in de Bijbeltekst waar Jezus tegen de Farizeeërs en Schriftgeleerden, noem het maar het kerkbestuur van toen, zegt: 'Gij blinde wegwijzers, die de mug uitzift, maar de kameel doorzwelgt.' In die tijd werd een mug doorslikken als bezwaarlijk geacht door strenggelovige Joden. Daarom ging men de mug ziften. Men filterde de mug eruit, men pikte de mug eruit om te voorkomen dat men deze zou doorslikken. Uitzijgen is ziften, oftewel door een zeef afzonderen. Doorzwelgen betekent doorslikken.

Dus in essentie wordt hier bedoeld: jullie filteren de mug uit het eten, terwijl je de kameel doorslikt. Je bent uiterst precies met iets kleins terwijl iets enorm groots gewoon aan je voorbijgaat. En precies daarin zit voor mij nog steeds de kracht van deze uitdrukking.

Waarom is de mug en de kameel zo'n geweldige uitleg?

Ik vind dit een prachtige uitleg. Je filtert de mug uit het eten omdat je geen insecten mag eten, maar ondertussen slik je een kameel door. Je kunt zo druk zijn met de letter, het detail of een regel dat je de context, bedoeling en essentie volledig mist. En dat zie ik niet alleen bij regels. Het gebeurt in gesprekken, plannen, vergaderingen en organisaties net zo goed.

Letter-lijken

Ik begin maar met het woord letter-lijk. Soms ontmoet ik mensen die alles letterlijk nemen terwijl de essentie hun ontgaat. Zal ik een voorbeeld noemen? Ik schreef ooit een prachtig bedrijfsplan. Daarin stond onze visie, onze missie en het was werkelijk vernieuwend. Het kwam zomaar in me op. Toen ik het liet lezen aan mijn collega's was er één bij die als enige opmerking had dat er een typfout stond op pagina 28.

Dat is aandacht hebben voor iets wat op dat moment onbeduidend is. De schrijffout zien en voorbijgaan aan de context en essentie van het plan. Natuurlijk mag die typfout hersteld worden. Maar wanneer dat werkelijk jouw enige reactie is op een heel bedrijfsplan, heb je misschien de mug gevonden terwijl de kameel ongemerkt voorbijliep.

De geest en de letter

Nu kom ik bij de geest en de letter van de wet. In ieder bedrijf maar ook in het verkeer heb je regels. Ik pak maar een voorbeeld. De maximumsnelheid is 100 op de autoweg. Dat is een regel. En regels heb je nodig. Die zijn duidelijk en geven duidelijkheid. Er is echter altijd een reden waarom een regel is gemaakt. Dat is de geest waarin een regel is opgesteld. Regels hebben een bedoeling. Dus het gaat niet om die 100 kilometer per uur maar het gaat om veiligheid op de autoweg.

Wat is nu een kenmerk van een muggenzifter? Dat is de regels en wetten letterlijk nemen en niet meer kunnen zien waarom die regels zo zijn opgesteld. De letter blijft overeind maar de bedoeling erachter raakt uit beeld.

Waarom verlies je als muggenzifter de essentie uit het oog?

Omdat jouw aandacht steeds naar het kleine wordt getrokken. Je ziet de komma, de uitzondering, de onvolkomen formulering, het foutje of het detail. Daar is op zichzelf niets verkeerd aan. Het probleem ontstaat wanneer dat kleine voor jou belangrijker wordt dan het grotere verband waarin het staat.

Dan kan een vergadering van een uur vastlopen op één woord. Een verder goed voorstel wordt afgeschoten omdat ergens een detail niet klopt. Een gesprek over een belangrijke kwestie verzandt in een discussie over hoe iemand één zin heeft geformuleerd. Je bent zo druk met het uitfilteren van de mug dat niemand meer toekomt aan de kameel.

Dat raakt sterk aan spijkers op laag water zoeken. Je vindt iets, maar het is de vraag of het de moeite waard was om ernaar te zoeken. De belangrijke vraag is daarom niet alleen: klopt dit detail? De belangrijkere vraag is: wat is hier de essentie?

Zijn muggenzifters kleingeestig?

Ik vind het nogal een veroordeling om de muggenzifter kleingeestig te noemen. Maar wat men ermee bedoelt is: het grote geheel uit het oog verliezen, grootgeestig, door de aandacht te vestigen op onbelangrijke zaken. Het gaat mij daarom niet om iemand als mens klein of bekrompen weg te zetten. Het gaat om het gedrag waarbij jouw blik zo sterk vernauwt dat het grote geheel onvoldoende ruimte krijgt.

Dat onderscheid vind ik belangrijk. Een muggenzifter kan namelijk ook iemand zijn met een uitstekende scherpe blik, veel verantwoordelijkheidsgevoel en een goed oog voor kwaliteit. Maar wanneer iedere kleinigheid hetzelfde gewicht krijgt, wordt die kwaliteit voor anderen buitengewoon vermoeiend.

Waarom ga je muggenziften?

Als eerste reden noem ik dat het een doorgeslagen variant van jouw kwaliteit kritisch en oog voor details kan zijn. Er ligt in dat geval een kracht achter, een kernkwaliteit. Muggenzifterij is dan een vorm van overmatig kritisch zijn. Andere redenen kunnen zijn dat je jezelf wilt laten horen en gelden, dat je wilt laten zien hoe goed jij het weet en hoeveel anderen over het hoofd zien, dat je opstandig of boos bent of dat je niet meer kunt relativeren.

• Je wilt jezelf laten horen en gelden.
• Je wilt laten zien hoe goed jij het weet en hoeveel anderen over het hoofd zien.
• Je bent opstandig of boos.
• Je kunt onvoldoende relativeren.
• Jouw kritische blik en oog voor details zijn doorgeschoten.

Die laatste reden is belangrijk omdat er dus iets bruikbaars onder kan liggen. Wie details goed ziet, kan fouten ontdekken die anderen missen. Het gaat mis wanneer je niet meer selecteert welke details belangrijk zijn. Dan wordt jouw oog voor details een vergrootglas dat overal bovenop wordt gehouden.

Hoe voorkom je dat jouw oog voor details haarkloverij wordt?

Door jezelf aan te leren dat zien nog niet hetzelfde is als benoemen. Je kunt een fout of onvolkomenheid ontdekken zonder hem onmiddellijk op tafel te leggen. Eerst kun je jezelf afvragen hoeveel invloed het detail heeft op de uitkomst, het doel of de betekenis van het geheel. Als het detail niets verandert, kun je het misschien gewoon laten rusten.

Dat betekent niet dat je slordigheid moet accepteren. Er zijn situaties waarin details absoluut belangrijk zijn. Een verkeerd bedrag in een contract, een fout in een medicatiedosering of een verkeerd cijfer in een berekening kan enorme gevolgen hebben. Dan moet je juist scherp zijn. Maar een typfout op pagina 28 van een vernieuwend bedrijfsplan is iets anders. Onderscheid maken is dus belangrijker dan minder zien.

Je kunt jezelf daarom drie vragen stellen: is dit belangrijk, verandert dit iets aan de essentie en moet het nu besproken worden? Als je op alle drie nee antwoordt, heb je misschien gewoon een mug gevonden die je niet hoeft uit te ziften.

Hoe kom je van muggenziften af?

Kun je ervan afkomen? Jazeker! Je kunt leren om anders om te gaan met deze valkuil. Door jouw kwaliteiten in te zetten en balans te zoeken tussen jouw kernkwaliteit en jouw uitdaging. Het doel is niet dat je voortaan alles maar goed vindt. Daar zou ik ook niet voor pleiten. Je scherpe blik mag blijven.

Je moet vooral leren relativeren en prioriteren. Wat is belangrijk en wat niet? Wat is de hoofdzaak en wat is de bijzaak? Waar levert mijn kritiek werkelijk iets op en waar maak ik alleen maar een hoop lawaai over iets dat nauwelijks betekenis heeft? Zodra je die afweging bewuster maakt, wordt jouw kritische kwaliteit weer bruikbaar in plaats van vervelend.

Ontwikkeldoelen als je vaak muggenzift

• Leren onderscheiden welke details werkelijk belangrijk zijn en welke kleinigheden je kunt laten liggen.
• Meer leren relativeren zodat jouw kritische blik niet automatisch verandert in vitten, zeuren of haarkloverij.
• De essentie en het grotere geheel blijven zien terwijl je jouw scherpe oog voor fouten en details behoudt.

Veelgestelde vragen over muggenziften en muggenzifters

Muggenziften is meer dan alleen nauwkeurig zijn. De kern zit in de verhouding tussen detail en hoofdzaak. Je kunt iets kleins volkomen terecht zien en er toch veel te veel gewicht aan geven.

Wat betekent muggenziften?

Muggenziften betekent dat je overdreven veel aandacht besteedt aan kleine fouten, details en pietluttigheden. Je kunt gaan vitten, haarkloven, zeuren of opmerkingen maken over zaken die voor het grotere geheel nauwelijks van betekenis zijn.

Waar komt het woord muggenzifter vandaan?

De uitdrukking verwijst naar het Bijbelse beeld van mensen die een mug uitfilteren maar ondertussen een kameel doorslikken. Daarmee wordt bedoeld dat je uiterst precies bent over iets kleins terwijl je iets veel groters over het hoofd ziet.

Is een muggenzifter hetzelfde als iemand die kritisch is?

Nee. Kritisch zijn is een kwaliteit. Je onderzoekt, stelt vragen en merkt fouten op. Muggenziften ontstaat wanneer die kritische blik doorschiet en je buitensporig veel aandacht geeft aan onbeduidende details.

Waarom vinden mensen muggenzifters vervelend?

Omdat gesprekken en werkzaamheden kunnen blijven hangen in kleinigheden. De aandacht verschuift van de hoofdzaak naar details en anderen kunnen het gevoel krijgen dat er altijd wel iets gevonden wordt waarop gevit kan worden.

Hoe kun je minder muggenziften?

Vraag jezelf voordat je iets benoemt af of het detail werkelijk belangrijk is, of het iets verandert aan de essentie en of het nodig is om het nu te bespreken. Zo behoud je jouw scherpe blik zonder overal een discussie van te maken.