home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / gevoelsmens / emotionele verstrengeling

Emotionele verstrengeling: raak je te close met de ander?

Emotionele verstrengeling is een ongewenste kluwen waarin je terecht kunt komen wanneer je onvoldoende distantie weet te houden van de ander. Het is een vorm van te close met elkaar omgaan. Deze valkuil kan passen bij iemand die een sterk gevoelsmens is: je bent gevoelig, voelt veel aan en bent sterk gericht op wat er bij een ander speelt. Dat is een kwaliteit. Maar wanneer je onvoldoende onderscheid houdt tussen wat van jou is en wat van de ander is, kan nabijheid veranderen in emotionele afhankelijkheid.

Wat is het verschil tussen betrokkenheid en emotionele verstrengeling?

Betrokkenheid betekent dat de ander belangrijk voor je is. Je leeft mee, toont belangstelling en bent bereid om iets voor iemand te betekenen. Daar is niets mis mee. Het verschil ontstaat wanneer betrokkenheid zo sterk wordt dat jouw stemming, keuzes en gevoel van welzijn steeds afhankelijker worden van wat er met de ander gebeurt. Dan ben je niet alleen betrokken bij iemand, maar raak je als het ware met die persoon verknoopt.

Je kunt bijvoorbeeld bezorgd zijn om iemand zonder diens probleem over te nemen. Je kunt naast iemand staan zonder voortdurend te moeten oplossen wat hij of zij voelt. En je kunt dichtbij iemand zijn terwijl je tegelijkertijd jouw eigen leven, gevoelens en verantwoordelijkheid houdt. Bij emotionele verstrengeling wordt dat onderscheid steeds moeilijker. Wat van de ander is, voelt dan bijna alsof het van jou is.

Waarom ontstaat die sterke emotionele verbondenheid?

Bij emotionele verstrengeling wordt een vorm van 'innigheid' of 'warmte' ervaren die weldadig aanvoelt, zeker in het begin. Het is een soort emotionele ruilverkaveling. Door jouw zorg en aandacht voor de ander krijg je waardering terug. Het is tevens een vorm van afhankelijkheid.

Bij emotionele verstrengeling ga je jouw behoeften en verlangens op de ander projecteren: nabijheid, vriendschap, intimiteit, waardering, vertrouwen, misschien zelfs de bevestiging dat jouw leven zin heeft. Je wilt zo graag dat de ander het allemaal vervult voor je. Dat kan zo ver gaan dat je alles wat de ander zegt of doet op jezelf betrekt en dat heeft een diepe weerslag op jouw gevoelsleven. Zolang dat positief is voelt het fijn, maar het kan ook negatief worden als het een keer niet zo close is tussen jou en de ander.

Je maakt jezelf op deze manier emotioneel afhankelijk van de ander, en toch kan een ander je nooit de vervulling geven die je zoekt. Maar je verwachtingen zijn torenhoog, dus de teleurstelling zit er bij voorbaat al bij ingebakken.

Waarom maakt emotionele verstrengeling je afhankelijk?

Omdat de ander steeds meer invloed krijgt op hoe jij je voelt. Is de ander warm, betrokken en beschikbaar, dan voel jij je goed. Trekt de ander zich terug, reageert hij kortaf of heeft hij even aandacht voor iets anders, dan kan dat onmiddellijk iets met jouw stemming doen. Je gaat signalen lezen, interpreteren en op jezelf betrekken. Een beetje afstand kan dan al voelen als afwijzing.

Daarmee geef je steeds meer van jouw emotionele regie uit handen. Jouw behoefte aan nabijheid wordt zo groot dat je de ander nodig lijkt te hebben om jezelf gerustgesteld, gewaardeerd of verbonden te voelen. Dat kan ook samenhangen met overbetrokkenheid. Je bent niet meer alleen betrokken bij wat er met de ander gebeurt, maar raakt er zelf volledig in verwikkeld.

In welke relaties kan emotionele verstrengeling ontstaan?

In alle relaties kan emotionele verstrengeling plaatsvinden. Thuis kan dat in de partnerrelatie of ouder-kindrelatie zijn, maar ook in vriendschappen. Op de werkvloer kan het ontstaan tussen collega's, tussen leidinggevende en medewerker of tussen cliënt en hulpverlener. De vorm verschilt, maar de onderliggende beweging is vergelijkbaar: de grens tussen jouw gevoelens, behoeften en verantwoordelijkheid en die van de ander wordt steeds minder duidelijk.

Juist omdat het contact in eerste instantie warm, intens of vertrouwd kan voelen, wordt niet altijd meteen gezien dat de verhouding scheefgroeit. Je kunt zelfs denken dat de bijzondere innigheid bewijst hoe goed de relatie is. Pas wanneer één van beiden meer afstand nodig heeft, wordt zichtbaar hoeveel emotionele afhankelijkheid er ondertussen is ontstaan.

Zijn hooggevoelige mensen vatbaarder voor emotionele verstrengeling?

Mensen die hooggevoelig zijn, zijn soms extra vatbaar voor emotionele verstrengeling. Soms zijn ze zo gericht op de behoeften van de ander dat ze als het ware emoties en gevoelens van de ander overnemen. Je merkt spanning, verdriet of onrust bij iemand en voordat je het weet draag jij die gevoelens zelf mee.

Het probleem is niet dat je veel aanvoelt. Sensitiviteit kan juist een prachtige kwaliteit zijn. Maar voelen wat er bij de ander speelt is iets anders dan verantwoordelijk worden voor dat gevoel. Daar ligt een belangrijk onderscheid. Je kunt waarnemen dat iemand verdriet heeft zonder dat jij dat verdriet hoeft op te lossen, over te nemen of de rest van de dag met je mee te dragen.

Welke valkuilen kunnen emotionele verstrengeling versterken?

Er zijn diverse oorzaken aan te wijzen waardoor je gevoelig raakt voor emotionele verstrengeling. Ik noemde al: onvoldoende autonoom zijn, onvoldoende aandacht hebben voor eigen behoeften en gevoelens. Wanneer je gevoelig bent voor de volgende valkuilen kan emotionele verstrengeling ontstaan:

• Je voelt je soms oververantwoordelijk voor de ander.
• Soms ben je te zorgzaam.
• Je raakt snel overbetrokken op jouw medemens.
• Soms ben je te begripvol en te inlevend.
• Je kunt de ander moeilijk loslaten.
• Je dringt je soms op aan de ander door jouw overmatige aandacht voor de medemens.
• Je bent gevoelig maar soms ook wel overgevoelig.
• Soms ben je te loyaal en te aardig.
• Afstand en nabijheid blijven aandacht vragen bij jou.

Het zijn stuk voor stuk bewegingen waarbij iets moois kan doorschieten. Zorgzaamheid wordt te veel zorgen, betrokkenheid wordt overbetrokkenheid en inlevingsvermogen wordt zo sterk dat je nauwelijks nog onderscheid maakt tussen de binnenwereld van de ander en die van jezelf.

Welke gevolgen heeft emotionele verstrengeling?

Vaak zijn de gevolgen pijnlijk. Op enige dag gaat er in de relatie iets mis. Jij of de ander ervaart onvoldoende bewegingsruimte waardoor er door de één of de ander enige afstand wordt gehouden. Vaak wordt dit als afwijzing opgevat en uiteindelijk gaat de relatie stuk.

Juist de afstand die nodig is om weer enige ruimte te krijgen, kan door degene die emotioneel verstrengeld is als bedreigend worden ervaren. Je wilt dan misschien juist nog meer contact, uitleg, bevestiging of nabijheid. Daardoor kan de ander nog meer behoefte krijgen aan afstand en ontstaat precies het tegenovergestelde van wat je probeert te bereiken.

Ook in werkrelaties kunnen de gevolgen pijnlijk zijn en er kunnen tal van teamproblemen ontstaan wanneer collega's te close met elkaar omgaan of onvoldoende scheiding kunnen houden tussen privé en werk. Professionele rollen kunnen vervagen, mensen kunnen partij gaan kiezen en zakelijke beslissingen kunnen worden beïnvloed door persoonlijke afhankelijkheden.

Hoe word je je bewust van emotionele verstrengeling?

Heb je last van emotionele verstrengeling? Ben je het vaker in jouw leven tegengekomen? Merk je dat het jou inderdaad niets brengt? Dan is de vraag: hoe kom je ervan af? Inzicht en bewustwording is een eerste stap. Het leerdoel is omgaan met afstand en nabijheid.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af hoeveel jouw stemming afhankelijk is geworden van de ander. Voel je je afgewezen zodra iemand minder contact zoekt? Ben je voortdurend bezig met wat de ander denkt of voelt? Doe je veel voor iemand terwijl jouw eigen behoeften nauwelijks aandacht krijgen? En voel je je verantwoordelijk om de ander gelukkig, rustig of tevreden te houden? Zulke vragen kunnen zichtbaar maken hoeveel jouw eigen emotionele ruimte nog van jou is.

Hoe houd je nabijheid zonder jezelf kwijt te raken?

Door nabijheid en zelfstandigheid naast elkaar te laten bestaan. Dichtbij iemand zijn betekent niet dat je alles hoeft te delen, alles hoeft op te lossen of iedere emotie van de ander tot de jouwe moet maken. Je mag betrokken zijn en toch jouw eigen grens bewaken. Je mag iemand liefhebben en toch zeggen: dit is van jou. Je mag er voor iemand zijn zonder jezelf voortdurend beschikbaar te stellen.

Dat vraagt soms ook dat je verdraagt dat de ander iets zelf moet oplossen. Misschien voelt dat in eerste instantie afstandelijk. Maar ruimte geven is niet hetzelfde als iemand laten vallen. Een gezonde relatie heeft zowel verbinding als bewegingsruimte nodig. Wanneer alleen nabijheid is toegestaan, wordt nabijheid uiteindelijk benauwend.

Het gaat dus niet om kil of afstandelijk worden. Het gaat om voldoende distantie om jezelf te blijven voelen. Wat heb ík nodig? Wat voel ík? Wat is mijn verantwoordelijkheid en wat is die van de ander? Wanneer dat onderscheid weer duidelijker wordt, kan contact juist vrijer worden omdat je elkaar niet meer nodig hebt om voortdurend jouw eigen emotionele evenwicht te bewaren.

Ontwikkeldoelen bij emotionele verstrengeling

• Leren onderscheiden welke gevoelens, behoeften en verantwoordelijkheden van jou zijn en welke bij de ander horen.
• Afstand en nabijheid beter leren doseren zonder verbinding meteen als afhankelijkheid of afstand meteen als afwijzing te ervaren.
• Meer aandacht geven aan jouw eigen behoeften, grenzen en emotionele zelfstandigheid terwijl je betrokken blijft bij de ander.

Veelgestelde vragen over emotionele verstrengeling

Bij emotionele verstrengeling is de verbinding met de ander zo sterk geworden dat afstand, eigen behoeften en persoonlijke verantwoordelijkheid onvoldoende ruimte krijgen. Vooral het onderscheid tussen betrokken zijn en emotioneel afhankelijk worden is belangrijk.

Wat betekent emotionele verstrengeling?

Emotionele verstrengeling betekent dat je zo sterk emotioneel met iemand verbonden raakt dat je onvoldoende distantie houdt. De gevoelens, behoeften en reacties van de ander krijgen veel invloed op jouw eigen gevoelsleven.

Hoe ontstaat emotionele verstrengeling?

Vaak ontstaat het door veel aandacht voor de behoeften van de ander en te weinig aandacht voor jouw eigen behoeften. De innigheid en warmte voelen aanvankelijk prettig, maar kunnen geleidelijk veranderen in afhankelijkheid.

Is veel betrokkenheid hetzelfde als emotionele verstrengeling?

Nee. Je kunt sterk betrokken zijn en toch jouw eigen gevoelens, grenzen en verantwoordelijkheid behouden. Bij emotionele verstrengeling wordt dat onderscheid steeds moeilijker en ga je jezelf gemakkelijker verliezen in wat er met de ander gebeurt.

Kan emotionele verstrengeling ook op het werk ontstaan?

Ja. Het kan ontstaan tussen collega's, tussen leidinggevende en medewerker en tussen cliënt en hulpverlener. Vooral wanneer professionele en persoonlijke grenzen vervagen, kan de relatie te close worden.

Wat is het belangrijkste leerdoel bij emotionele verstrengeling?

Het belangrijkste leerdoel is omgaan met afstand en nabijheid. Je leert dichtbij iemand te zijn zonder jezelf kwijt te raken en beter onderscheiden wat van jou is en wat bij de ander hoort.