home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / analytisch / overanalyseren

Overanalyseren of doodanalyseren is een valkuil

Overanalyseren noem ik de valkuil van analytisch vermogen. Wanneer je goed kunt analyseren is dat een kernkwaliteit. Overanalyse noem ik de doorgeslagen variant, oftewel de valkuil. Je wilt het probleem, het vraagstuk of de gebeurtenis zo goed begrijpen dat je maar doorgaat met je analyses. In dit artikel ga ik verder in op overanalyseren, waarom je het doet, wanneer analyseren doorslaat en wat de gevolgen daarvan zijn.

Wanneer wordt analyseren overanalyseren?

Analyseren helpt je om een probleem te begrijpen, verbanden te zien en informatie te ordenen. Dat is nuttig. Maar ergens komt het moment waarop een extra analyse je nauwelijks nog nieuwe informatie oplevert. Je blijft denken, terwijl het vraagstuk niet duidelijker wordt.

Dan kun je jezelf afvragen: krijg ik door verder nadenken werkelijk nieuwe informatie of draai ik inmiddels rondjes? Overanalyseren herken je vaak aan het feit dat je steeds opnieuw dezelfde argumenten, scenario's en mogelijkheden langsloopt. Je zoekt nog meer zekerheid terwijl die zekerheid er misschien helemaal niet komt.

Het verschil zit dus niet in hoeveel je nadenkt. Het zit vooral in wat jouw denken nog oplevert. Een analyse die tot inzicht, een keuze of een volgende stap leidt, helpt je. Een analyse die vooral weer een nieuwe analyse oproept, kan je juist vastzetten.

Waarom doe je het? Oorzaken van overanalyseren

Overanalyseren ontstaat bijvoorbeeld omdat je gewoon doorslaat in jouw kwaliteit analytisch. Dan is het de valkuil die bij jouw kwaliteit hoort. Maar er kunnen ook andere redenen zijn:

• Het is een vorm van in je hoofd leven, waarbij je niet voelt en maar blijft denken en rationaliseren.
• Het kan angst zijn om keuzes te maken en zolang je maar blijft analyseren heb je een excuus om de keuze uit te stellen. Het neigt dan naar te veel wikken en wegen.
• Het kan een manier zijn om controle te willen houden. Je wilt als het ware alles begrijpen, uitpluizen, verklaren en beredeneren.
• Het kan een vluchtroute of overlevingsmechanisme zijn wanneer jij je onveilig voelt.

Soms lijkt nog verder analyseren verstandig. Je zegt tegen jezelf dat je eerst alle kanten goed wilt bekijken. Maar de vraag is of je werkelijk nog informatie aan het verzamelen bent of dat je probeert het ongemak van onzekerheid, kiezen of handelen uit te stellen.

Wat zijn de gevolgen van overanalyseren?

Overanalyseren kost niet alleen veel tijd. Het kan er ook voor zorgen dat je steeds verder verwijderd raakt van de beslissing of het gevoel waar het eigenlijk over ging. Mogelijke gevolgen zijn:

• Je blijft twijfelen terwijl je voldoende informatie hebt om een keuze te maken.
• Je stelt beslissingen uit omdat er altijd nog een extra scenario te bedenken is.
• Je raakt vermoeid doordat jouw hoofd voortdurend bezig blijft.
• Je maakt eenvoudige vraagstukken steeds ingewikkelder.
• Je kunt het vertrouwen in jouw eigen oordeel verliezen doordat je iedere conclusie opnieuw ter discussie stelt.
• Je redeneert gevoelens weg terwijl die ook informatie kunnen geven over wat voor jou belangrijk is.
• Je komt uiteindelijk niet tot handelen omdat je blijft zoeken naar volledige zekerheid.

En daar zit de paradox. Je analyseert om meer grip en zekerheid te krijgen, maar door te blijven analyseren kun je juist steeds onzekerder worden. Iedere nieuwe mogelijkheid levert weer een nieuwe vraag op. Zo wordt denken geen hulpmiddel meer om verder te komen, maar een manier om stil te blijven staan.

Wat is jouw uitdaging bij overanalyseren?

De uitdaging of het leerdoel noem ik: je intuïtie en gevoel inschakelen. Oftewel: leren vertrouwen op jouw intuïtie en intuïtieve gevoel. Keuzes niet alleen baseren op feitelijkheden, maar ook durven gaan voor datgene waar je een goed gevoel bij hebt.

Keuzes maken doe je niet alleen met je hoofd namelijk, maar ook met je gevoel. Dat betekent niet dat je alle feiten aan de kant moet schuiven. Het betekent dat je accepteert dat niet iedere keuze volledig uit te rekenen of te beredeneren is.

Waar kun je allergisch voor zijn?

Wat jouw allergie is, is denk ik dat er ad-hocbeleid wordt gevoerd, dat er ondoordachte oplossingen worden ingezet voor een vraagstuk. Of dat mensen te veel op hun gevoel afgaan en te weinig de feitelijke onderbouwing meenemen bij het maken van hun keuzes.

Dat is begrijpelijk wanneer analytisch vermogen een sterke kwaliteit van jou is. Je wilt graag weten waar een besluit op gebaseerd is. De uitdaging is niet om analyse los te laten, maar om te voorkomen dat jouw behoefte aan onderbouwing verandert in de eis dat alles eerst volledig verklaard en zeker moet zijn voordat je iets durft te doen.

Hoe zit het bij jou?

Is overanalyseren jouw valkuil? Of heb je het ontwikkeld als een manier om grip te houden wanneer iets spannend of onzeker wordt? Misschien herken je beide. Je kunt van nature sterk analytisch zijn en juist in onzekere situaties nog meer naar jouw hoofd schieten.

Vraag jezelf eens af: wanneer helpt mijn analytische vermogen mij werkelijk en wanneer gebruik ik analyseren vooral om niet te hoeven kiezen, voelen of handelen? Het antwoord op die vraag kan je veel vertellen over wat er bij jou gebeurt.

Hoe stop je met overanalyseren?

Stoppen met overanalyseren betekent niet dat je voortaan impulsief moet handelen. Het gaat erom dat je leert herkennen wanneer je genoeg informatie hebt. Op een gegeven moment moet analyseren overgaan in kiezen of doen.

Een paar vragen kunnen daarbij helpen:

• Welke informatie heb ik werkelijk nog nodig om deze keuze te maken?
• Levert verder nadenken mij nieuwe inzichten op of herhaal ik mezelf?
• Welke onzekerheid probeer ik met nog meer analyse weg te nemen?
• Wat zou ik kiezen wanneer ik accepteer dat ik niet alles vooraf kan weten?
• Wat is een kleine stap die ik nu kan zetten zonder dat het hele vraagstuk opgelost hoeft te zijn?

Je hoeft dus niet te stoppen met denken. Je moet vooral leren stoppen wanneer denken zijn functie heeft vervuld. Soms heb je voldoende geanalyseerd en is het tijd om te ervaren wat er gebeurt wanneer je een keuze maakt en in beweging komt.

Ontwikkeldoelen bij overanalyseren

Wanneer je merkt dat jouw analytische vermogen regelmatig doorschiet, kunnen deze ontwikkeldoelen je helpen:

• Leren bepalen wanneer je voldoende informatie hebt om een keuze te maken.
• Naast feiten en argumenten ook jouw gevoel en intuïtie meenemen in beslissingen.
• Vaker van analyseren naar handelen gaan zonder eerst volledige zekerheid te eisen.

Veelgestelde vragen over overanalyseren

Overanalyseren roept vooral vragen op over nadenken, twijfelen, beslissingen nemen en de behoefte om eerst alles te begrijpen. Analytisch vermogen is op zichzelf een sterke kwaliteit. Het wordt lastig wanneer het denken je niet meer verder helpt. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die daarbij vaak spelen.

Is veel nadenken hetzelfde als overanalyseren?

Nee. Sommige vraagstukken vragen nu eenmaal om een grondige analyse. Van overanalyseren is vooral sprake wanneer verder denken nauwelijks nog nieuwe informatie oplevert en je toch blijft doorgaan.

Waarom blijf ik alles in mijn hoofd herhalen?

Omdat je misschien nog zekerheid probeert te vinden. Je denkt dat er ergens een antwoord, verklaring of argument moet zijn waarmee alle twijfel verdwijnt. Maar niet ieder vraagstuk kan volledig zeker worden gemaakt.

Kan overanalyseren ervoor zorgen dat je geen keuze maakt?

Ja. Iedere mogelijkheid kan weer nieuwe voor- en nadelen opleveren. Wanneer je blijft zoeken naar de perfecte of volledig zekere keuze, kun je uiteindelijk helemaal niet meer kiezen.

Is op je gevoel afgaan dan beter dan analyseren?

Niet automatisch. Het gaat niet om hoofd óf gevoel. Analytisch vermogen helpt je om feiten en verbanden te onderzoeken. Gevoel en intuïtie kunnen je daarnaast informatie geven over wat voor jou belangrijk of passend is. Beide kunnen een rol hebben.

Hoe weet je wanneer je genoeg hebt nagedacht?

Wanneer je de belangrijkste informatie kent, de voornaamste gevolgen hebt afgewogen en verdere analyse vooral herhaling oplevert, kan dat een teken zijn dat het tijd is om een keuze te maken. Volledige zekerheid is meestal niet haalbaar.