home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / bescheiden / doe maar gewoon

Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg

Wij zijn maar gewone mensen, zei mijn moeder vroeger vaak. En dat hoor ik heel veel mensen zeggen, ook tijdens coachingstrajecten. Vaak komt er nog achteraan: 'Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg'. Die uitspraak kan passen bij de kernkwaliteit bescheiden zijn. Je hoeft jezelf niet groter te maken dan je bent en je hoeft niet voortdurend op de voorgrond te staan. Maar dezelfde overtuiging kan ook een valkuil worden wanneer 'gewoon doen' betekent dat je jouw talent, ambitie of eigenheid moet afremmen. In dit artikel ga ik in op de kracht en de belemmering van deze overtuiging.

Wanneer wordt 'doe maar gewoon' een valkuil?

De uitspraak wordt een valkuil wanneer gewoon zijn niet meer betekent dat je nuchter en met beide benen op de grond blijft, maar dat je jezelf moet aanpassen aan een norm. Je mag dan niet te zichtbaar zijn, niet te ambitieus worden, niet te veel opvallen en vooral niet laten zien dat je ergens bijzonder goed in bent. Wat begint als bescheidenheid verandert dan in een rem op jouw ontwikkeling.

Een belangrijke vraag is daarom: helpt deze overtuiging mij om nuchter te blijven of houdt hij mij tegen om te worden wie ik ben? Je kunt immers bescheiden zijn en tegelijkertijd talentvol, ambitieus of succesvol. Er is niets onbescheidens aan het benutten van wat je in huis hebt. De valkuil ontstaat wanneer je jouw mogelijkheden kleiner maakt om vooral maar binnen het beeld van 'gewoon' te blijven.

De kracht van gewoonheid

Gewone mensen zijn eenvoudig. Ze hoeven niet in de spotlights te staan op sociale media en hebben geen belang bij een voortdurende parade van aandacht en bijzondere momenten. Ze zijn niet voortdurend bezig om rijkdom of roem te vergaren. Ze gaan gewoon naar de kapper, de bakker en de slager. Ze zijn bescheiden, niet opschepperig of protserig. Ze werken vaak hard om hun centjes te verdienen en laten zich niet voorstaan op wat ze hebben verworven of bereikt.

Gewone mensen genieten van een stille wandeling in het bos, van een fijn gesprek met dierbaren of van een kopje koffie met een vriend of vriendin. Doe maar gewoon betekent dan: blijf nou maar een beetje nuchter. Zoek het niet in buitensporige of buitenissige zaken, spektakel, drama, glamour, sensatie of fakebook. Maar wees oprecht, nuchter en blijf met beide benen op de grond.

Gewone mensen zijn degenen die elke dag hun wekker zetten, uit bed komen en aan het werk gaan om voor zichzelf en hun gezinnen te zorgen. Ze zijn de winkelbedienden die ons begroeten met een glimlach, de buschauffeurs die ons veilig naar onze bestemming brengen en de leraren die onze kinderen onderwijzen. Ze zijn ook de vuilnismannen die vroeg in de ochtend door de straten rijden om ons afval op te halen en de verpleegkundigen en dokters die dag en nacht paraat staan in ziekenhuizen. Ik zeg het nog wat steviger: de maatschappij en de economie draaien op gewone mensen. Het is een kracht.

Een overtuiging die belemmerend kan zijn

Hoewel de overtuiging 'doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg' zijn charme heeft, moeten we ook erkennen dat hij belemmerend kan zijn. 'Doe maar gewoon, want we zijn gewone mensen' kan namelijk een norm worden waaraan jij en anderen moeten voldoen. Dan klinkt er onder de woorden opeens een andere boodschap mee:

• Steek je kop niet boven het maaiveld uit, want dan val je op en dat is niet goed.
• Maak jezelf niet zichtbaar, want dat leggen wij uit als arrogant.
• Heb niet te veel verbeelding, want dat straffen wij af.
• Onderdruk jouw individualiteit en zorg dat je voldoet aan onze uniforme waarden van 'gewoon'.
• Neem vooral geen risico's en blijf in de comfortzone.
• Jaag jouw dromen niet na en stel vooral niet te hoge idealen, want wie meen je wel dat jij bent om je dat te kunnen permitteren?
• Wees vooral niet te ambitieus en blijf binnen de gebaande paden van 'gewoon'.

Wanneer je buiten de gebaande paden loopt, leggen wij dat al snel uit als uitzonderlijk, extravagant of overdreven. Dat keuren wij af. Zo kan een op zichzelf nuchtere overtuiging veranderen in een mentaliteit waarin middelmatigheid de norm wordt en alles wat erbovenuit steekt verdacht is.

Hoe merk je dat 'gewoon doen' jouw talent afremt?

Je merkt het bijvoorbeeld wanneer je kansen bewust kleiner maakt omdat je bang bent dat anderen jou ambitieus, arrogant of opvallend zullen vinden. Je hebt een idee maar spreekt het niet uit. Je kunt doorgroeien maar solliciteert niet. Je hebt iets bereikt maar maakt het onmiddellijk kleiner. Of je merkt dat je jezelf steeds meer onzichtbaar maakt omdat zichtbaar zijn niet past bij het beeld dat je hebt meegekregen.

Daar zit vaak geen gebrek aan talent onder. Integendeel. Het talent kan er volop zijn, maar de overtuiging bepaalt hoeveel ruimte je jezelf geeft om dat talent te gebruiken. Dat is precies waarom zo'n zin jarenlang invloed kan hebben. Je denkt misschien dat je gewoon bescheiden bent, terwijl je ondertussen keuzes maakt die niet passen bij wat je werkelijk kunt of wilt.

Weer de belemmering

Maar nu kom ik bij Sanne. Ze is zeer talentvol, heeft leiderschapskwaliteiten en zou heel goed een leidinggevende functie kunnen vervullen. Maar Sanne heeft voortdurend in haar hoofd: 'doe nou maar gewoon'. Het haalt haar onderuit. Ze verstopt zich als het ware. Want stel je voor dat ze zich te veel laat zien, dat is niet gewoon. En zo wordt haar overtuiging een belemmering om haar talent te laten zien.

Dat is iets anders dan gezonde bescheidenheid. Sanne hoeft zichzelf niet op te blazen en ze hoeft niemand te vertellen dat ze geweldig is. Maar zij moet wel erkennen wat ze kan en daar iets mee durven doen. Wanneer 'gewoon doen' betekent dat je jouw mogelijkheden niet gebruikt, is het geen nuchterheid meer maar een beperking.

Cruciale vraag: wat is voor jou gewoon?

Weet je wat de vraag is? Wat is voor jou gewoon? Voor Johann Sebastian Bach was het gewoon dat hij circa 1000 muzikale werken van hoog niveau schreef. Voor Lionel Messi is voetballen op een uitzonderlijk niveau zijn vak geworden. Maar dat zijn grote namen.

Vanavond was ik bij mijn dochter. Ze vertelde dat de meester van groep 8 afscheid van de school nam na 43 jaar dienstverband. Nee, geen Messi en geen Bach. Gewoon een meester uit een Drents dorp met hart voor de kinderen, met passie voor zijn vak en met oog voor ontwikkeling. Iemand die elke dag zijn wekker op tijd heeft gezet, schriftjes met huiswerk nakeek en rapportbesprekingen organiseerde. Zoals mijn dochter zei: 'Wat een fijne meester was dat!' Gewoon dus!

Hoe blijf je nuchter zonder jezelf klein te houden?

Door onderscheid te maken tussen jezelf groter voordoen en jezelf volledig laten zien. Je hoeft niet op te scheppen over wat je kunt, maar je hoeft jouw talent ook niet te ontkennen. Je hoeft niet voortdurend in de spotlights te staan, maar je mag wel naar voren stappen wanneer jouw bijdrage nodig is. En je hoeft niet iedere kans na te jagen, maar je mag wel onderzoeken of een kans werkelijk bij jou past voordat je hem afwijst omdat hij 'niet gewoon' zou zijn.

Daarom kan jezelf leren profileren iets heel anders zijn dan jezelf belangrijk maken. Profileren betekent laten zien wie je bent en wat je te bieden hebt. De balans zit voor mij hierin: blijf nuchter over jezelf, maar wees niet oneerlijk over jouw talent. Gewoon doen betekent niet dat je minder moet worden dan je bent.

Ontwikkeldoelen bij de valkuil 'doe maar gewoon'

Wanneer deze overtuiging jou regelmatig afremt, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om bescheidenheid te behouden zonder jouw eigen mogelijkheden kleiner te maken:

• Herkennen wanneer 'gewoon doen' voor jou verandert in jezelf afremmen.
• Jouw talenten en ambities serieuzer nemen zonder jezelf boven andere mensen te plaatsen.
• Meer ruimte geven aan jouw eigen keuzes wanneer die afwijken van wat jouw omgeving als normaal beschouwt.

Veelgestelde vragen over 'doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg'

De uitspraak kan zowel iets gezonds als iets belemmerends in zich hebben. Daarom is niet de zin zelf doorslaggevend, maar de betekenis die jij eraan geeft en de keuzes die daaruit volgen. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is 'doe maar gewoon' altijd een negatieve overtuiging?

Nee. De uitspraak kan juist helpen om nuchter te blijven, niet naast je schoenen te gaan lopen en waarde te blijven zien in het gewone dagelijkse leven. Hij wordt pas belemmerend wanneer je hem gebruikt om talent, ambitie, creativiteit of zichtbaarheid bij voorbaat af te remmen.

Is ambitie in strijd met bescheidenheid?

Nee. Je kunt veel willen bereiken en toch bescheiden zijn. Ambitie zegt iets over wat je wilt ontwikkelen of realiseren. Bescheidenheid zegt iets over de manier waarop je naar jezelf en anderen kijkt. Je hoeft jezelf niet groter te maken om serieus werk te maken van jouw mogelijkheden.

Waarom blijft zo'n uitspraak uit je jeugd zo lang hangen?

Omdat zulke uitspraken vaak niet alleen woorden zijn, maar onderdeel worden van de manier waarop je naar de wereld kijkt. Wanneer je jarenlang hoort dat opvallen niet hoort of dat grote ambities niet voor mensen zoals jullie zijn, kan dat later vanzelf meespelen in keuzes zonder dat je het bewust doorhebt.

Wanneer is 'gewoon zijn' juist een kracht?

Wanneer het betekent dat je oprecht, nuchter en met beide benen op de grond blijft. Je hoeft dan geen status, spektakel of bijzondere buitenkant nodig te hebben om waarde aan jouw leven te geven. Dat is iets heel anders dan jouw eigen mogelijkheden ontkennen.

Moet je altijd alles uit jouw talent halen?

Nee. Ook dat kan weer een nieuwe norm worden. Je hoeft niet voortdurend maximaal te presteren. Het gaat erom dat jij vrij kunt kiezen wat je met jouw talent doet, in plaats van dat een oude overtuiging vooraf bepaalt dat je vooral niet te veel mag willen of opvallen.