home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / oordelen / aannames

Aannames: heb je er soms last van?

Aannames kunnen je op meerdere fronten behoorlijk in de weg staan qua persoonlijke ontwikkeling. In dit artikel leg ik uit wat aannames zijn en wijs ik op het verschil met feiten. Vervolgens tref je een aantal voorbeelden van aannames over het leven, de wereld, normen en waarden, jezelf en anderen. Dit artikel hoort bij de serie over oordelen en veroordelen.

• Over het leven.
• Over de wereld.
• Over normen en waarden.
• Over jezelf.
• Over anderen.

Wat is het verschil tussen feiten en aannames?

Er is een verschil tussen feiten en aannames.

• Een feit kan zijn dat er weinig conversie uit jouw website komt, terwijl er veel bezoekers zijn. Een aanname is dat de oorzaak hiervan is dat jouw website qua lay-out te weinig aanspreekt.
• Een feit kan zijn dat er minder klanten in jouw kapperszaak komen. Een aanname is dat dit door de coronamaatregelen komt.
• Een feit kan zijn dat jouw vriend minder contact zoekt. Een aanname is dat hij geen interesse meer heeft in contact met jou.
• Je kunt ervan uitgaan dat je een goed pensioen hebt, maar je hebt dit niet feitelijk onderzocht.
• Je verwacht een goed seizoen dit najaar, maar feitelijk is dit nergens op gebaseerd.

Wat is het verschil tussen een aanname en perceptie?

Perceptie gaat over hoe jij iets waarneemt. Een aanname is de conclusie die je op basis van die waarneming trekt, zonder dat je hebt gecontroleerd of die conclusie klopt. Je ziet bijvoorbeeld dat iemand tijdens een overleg weinig zegt. Dat is jouw waarneming. Vervolgens neem je aan dat deze persoon niet geïnteresseerd, onzeker of ongezellig is. Dat is jouw invulling. Er kunnen echter allerlei andere verklaringen zijn.

Is er iets verkeerd aan aannames?

Zijn aannames altijd negatief?

Nee hoor! Aannames zijn soms ook positief. Sterker nog: ik denk dat we aannames nodig hebben, omdat we niet altijd alle feiten kunnen weten. Als je daarop moet wachten, kom je niet tot keuzes. Dus vullen we in wat we nog niet kennen. Het is echter reuze belangrijk om je ervan bewust te zijn dat het een invulling is, een voorlopig uitgangspunt, totdat je meer informatie hebt en je jouw overtuiging op de feiten kunt baseren. Wellicht maak je dan andere keuzes of moet je jouw richting bijsturen. Dat is prima. Het gaat in de weg zitten als je niet meer doorhebt dat het om een aanname gaat. Voor jou is het dan een overtuiging geworden. Zeg maar een alternatief feit. Natuurlijk heb je ook positieve aannames. Ik noem dat ook wel stimulerende overtuigingen. Een voorbeeld:

• Wie goed doet, die goed ontmoet.
• Wat je geeft, krijg je ook terug.

Zie je dat dit ook aannames zijn die een bepaalde perceptie weergeven over hoe jij in de wereld staat?

Wanneer wordt een aanname een oordeel?

Een aanname is eerst een veronderstelling. Het wordt een oordeel wanneer je jouw invulling als waarheid gaat behandelen en de ander daarop beoordeelt. Je denkt bijvoorbeeld dat een collega jou bewust niet informeert. Wanneer je dat niet controleert, kun je hem vervolgens gaan zien als onbetrouwbaar, achterbaks of oncollegiaal. De aanname verandert dan in een oordeel over de persoon. Je kunt jouw aanname ook zo vaak herhalen dat anderen het beeld overnemen. Dan ontstaat er gemakkelijk een frame. Lees daarover meer in het artikel over iemand framen en tot karikatuur maken.

Welke soorten aannames zijn er?

Je kunt aannames hebben over jezelf, normen en waarden, het leven, andere mensen en de wereld.

Aannames over jezelf

Ik heb er een aantal voor je verzameld in het artikel over belemmerende overtuigingen. Voorbeelden zijn:

• De appel valt niet ver van de boom.
• Ik heb maar een mbo-opleiding.
• Ik zie er niet aantrekkelijk uit.
• Ik kan niet praten voor grote groepen mensen.
• Ik ben alleen maar interessant wanneer ik anderen een beetje please.

Aannames over normen en waarden

Je kunt ook aannames hebben over normen en waarden. Je hebt aangenomen dat de ander dezelfde normen en waarden heeft als jij. Of je projecteert jouw normen en waarden op een ander. Waarna je teleurgesteld bent dat die ander toch anders in elkaar zit dan jij had aangenomen.

Aannames over het leven

Aannames over het leven kunnen je behoorlijk in de weg staan. Bijvoorbeeld:

• Je moet het leven maar nemen zoals het tot je komt. De valkuil van passiviteit ligt hier erg op de loer.
• Het leven is uitsluitend moeite en verdriet.
• Het overkomt je.
• Ik zit altijd in de hoek waar de klappen vallen. Mijn advies: ga eens in een andere hoek zitten.

Aannames over de ander

Aannames over de ander kunnen de relatie in de weg staan:

• ‘Ik denk niet dat het hem gaat lukken.’.
• ‘Ik moet nog zien of hij het redt.’.
• ‘Die competenties heeft zij niet in huis.’.
• ‘Met hem valt niet te praten.’.
• ‘Het moet altijd gaan zoals hij het wil.’.
• ‘Die vrouw meent dat ze heel wat voorstelt.’.
• ‘Hij is zo gemakzuchtig, dat gaat hij nooit doen.’.

Aannames over de wereld

Ook over de wereld zijn tal van aannames te bedenken.

• Als het een week hard regent: ‘Ja, dat komt door die klimaatverandering.’.
• Als het een week 35 graden is: ‘Ja, dat komt door die klimaatverandering.’.
• Van de wereld blijft niets over, de wereld vernietigt zichzelf.

Hoe kom je aan aannames?

Ik zeg altijd: ‘Jij moet niet aannemen, want jij bent geen aannemer.’ Immers: ‘Aannemers nemen aan, jij moet onderzoeken.’ Maar aannames krijg je door ervaring. De werkplaats voor beeldvorming noem ik: ‘Eigen ervaringen.’ Negatieve aannames horen vaak ook bij teleurstellingen. Die ervaring, gecombineerd met dat gevoel van teleurstelling, zorgt ervoor dat je een nieuwe aanname produceert.

• Je bent teleurgesteld omdat jouw relatie niet aan de verwachtingen voldoet. Dus ga je ervan uit dat jij niet voor een relatie gemaakt bent.
• Je bent teleurgesteld omdat je als ondernemer niet het succes hebt waarop je had gehoopt. Dus ga je ervan uit dat jij niet geschikt bent als ondernemer.

Hoe controleer je een aanname?

Een aanname controleren begint bij het onderscheid tussen wat je werkelijk weet en wat je zelf hebt ingevuld.

• Benoem wat je feitelijk weet.
• Benoem wat je zelf hebt ingevuld.
• Vraag de ander of jouw interpretatie klopt.
• Zoek informatie die jouw eerste beeld tegenspreekt.
• Stel jouw conclusie uit totdat je meer weet.

Daarmee voorkom je niet dat je ooit nog aannames hebt. Je voorkomt wel dat je een veronderstelling te snel behandelt als een vaststaand feit.

Wat betekent ANNA: altijd navragen, nooit aannemen?

Het leerdoel is ANNA: altijd navragen en nooit aannemen. Dat betekent:

• Verwachtingen bespreekbaar maken.
• Laat OMA thuis: oordelen, mening geven en aannemen.
• Verifiëren of je het goed begrepen hebt.
• Open vragen stellen.
• Voorbarigheid en vooringenomenheid inruilen voor LSD: luisteren, samenvatten en doorvragen.
• NIVEA toepassen: niet invullen voor een ander.

Veelgestelde vragen over aannames

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over aannames, feiten en interpretaties.

Wat is een aanname?

Een aanname is een veronderstelling of conclusie die je trekt zonder dat je alle feiten hebt onderzocht. Je vult ontbrekende informatie zelf in.

Wat is het verschil tussen een feit en een aanname?

Een feit kun je controleren en aantonen. Een aanname is jouw verklaring, verwachting of interpretatie van dat feit.

Zijn aannames altijd verkeerd?

Nee. Aannames helpen je soms om keuzes te maken wanneer nog niet alle informatie beschikbaar is. Het wordt riskant wanneer je vergeet dat het om een voorlopige invulling gaat.

Wanneer wordt een aanname een oordeel?

Een aanname wordt een oordeel wanneer je jouw veronderstelling als waarheid behandelt en de ander daarop als persoon beoordeelt.

Hoe kun je aannames voorkomen?

Je kunt aannames niet volledig voorkomen. Je kunt ze wel controleren door feiten en interpretaties te scheiden, open vragen te stellen en bij de ander na te gaan of jouw conclusie klopt.