home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / aanpassingsvermogen / onderdanig

Onderdanig gedrag: wanneer maak je jezelf ondergeschikt?

Stel jij je vaak onderdanig op? Of maak je jezelf ondergeschikt aan de belangen van de ander? Weet je dat dit een valkuil kan zijn wanneer jouw aanpassingsvermogen doorschiet? Je past je dan niet alleen aan, maar geeft steeds meer van jouw eigen plek, mening en belangen weg.

Welke kwaliteit kan doorschieten in onderdanigheid?

Onderdanigheid noem ik een valkuil. Dat betekent dat er een kwaliteit aan ten grondslag ligt. Jouw kwaliteit kan bijvoorbeeld bescheidenheid zijn, waarbij je doorslaat en onzichtbaar wordt. Misschien ben je meegaand, maar word je te volgzaam. Of jouw kwaliteit is aanpassingsvermogen, maar je gaat daarin te ver en past jezelf te veel aan.

Onderdanig gedrag begint vaak met jouw plek kleiner maken

Onderdanig gedrag ontstaat niet altijd doordat iemand letterlijk tegen je zegt dat je minder belangrijk bent. Je kunt jouw eigen plek ook zelf steeds kleiner maken. Je houdt jouw mening voor je, schuift jouw belangen naar achteren en geeft de ander steeds meer ruimte. Dat kan heel geleidelijk gaan. Uiteindelijk merk je dat de ander veel bepaalt en dat jij vooral bezig bent met volgen, schikken en aanpassen.

Wanneer wordt aanpassen onderdanig gedrag?

Iemand vroeg me pas: wat is nu het verschil tussen de kwaliteit en de valkuil? Wanneer pas je je aan en wanneer ben je onderdanig? En er werd bij gezegd: je kunt toch niet altijd je zin doordrijven? Je moet je toch weleens schikken in een ander? Ik heb er maar een antwoord op: sluit nooit een compromis op jouw ZIJN-stuk. Natuurlijk mag ieder denken wat hij of zij wil. En natuurlijk is het zo dat je in de samenleving weleens wat moet laten ter wille van een ander. Maar je kunt geen compromis sluiten op wie je BENT. Wat dat betekent, voel je wel.

Je schikken is iets anders dan jezelf ondergeschikt maken

Je schikken hoort soms gewoon bij samenleven en samenwerken. Niet iedere wens kan worden ingewilligd en je hoeft niet altijd jouw zin te krijgen. Het verschil zit erin dat je bij normaal schikken nog steeds weet wat jij vindt, voelt en nodig hebt. Je kiest er bewust voor om ruimte te geven. Bij onderdanigheid verdwijnt die eigen positie steeds verder naar de achtergrond. Je geeft dan niet alleen ruimte aan de ander, maar levert jouw eigen ruimte in.

Waardoor kun je jezelf ondergeschikt maken?

Er kunnen ook andere oorzaken zijn waarom jij je onderdanig of ondergeschikt opstelt. Ik noem er een paar:

• Je maakt je ondergeschikt aan de ander omdat je bang bent voor afwijzing.
• Je had dominante ouders en je bent niet gewend om een eigen mening te hebben.
• Je voelt je niet opgewassen tegen bepaalde situaties.
• Je bent niet weerbaar wanneer mensen sturend of dominant zijn.
• Je voelt je machteloos en weet niet hoe je met bepaalde situaties om moet gaan.
• Je bent van de afdeling lieve vrede en wilt niemand voor het hoofd stoten.
• Je bent van de anti-teleurstellingbeweging: je wilt niemand teleurstellen.
• Je durft jouw plek niet in te nemen, denkt negatief over jezelf en maakt jezelf nodeloos klein.

Wanneer je vooral probeert te doen wat je denkt dat anderen prettig of gewenst vinden, kan daar ook sociaal wenselijk gedrag uit ontstaan. Je bent dan steeds meer bezig met de verwachtingen van de ander en steeds minder met jouw eigen positie.

Wat zijn de gevolgen van onderdanig gedrag?

De gevolgen kunnen ver gaan:

• Jouw zelfvertrouwen en zelfverzekerdheid gaan eronder lijden.
• Jouw gevoel van eigenwaarde verdwijnt.
• Anderen maken misbruik van de situatie.
• Anderen nemen de regie over jouw leven.
• Anderen krijgen een machtspositie over jou en je stemt er ook nog mee in.
• Anderen bepalen jouw leven en je raakt de zelfregie kwijt.

Wanneer geef je de regie over jouw leven uit handen?

Dat gebeurt wanneer anderen steeds meer bepalen wat jij doet, denkt of besluit en jij daar zelf nauwelijks nog tegenwicht aan geeft. Je hoeft daarvoor niet letterlijk toestemming te geven. Het kan ook ontstaan doordat je steeds meegaat, conflicten vermijdt of denkt dat de ander het beter zal weten. Uiteindelijk maak je jouw keuzes dan niet meer vanuit wat voor jou belangrijk is, maar vanuit wat de ander wil of verwacht.

Welke ontwikkeldoelen passen bij onderdanig gedrag?

Het gaat er niet om dat je voortaan overal tegenin moet gaan. Het leerdoel is dat jouw eigen mening, behoeften en belangen weer een volwaardige plek krijgen. Deze ontwikkeldoelen kunnen daarbij passen:

• Meer autonomie en zelfregie ontwikkelen, zodat anderen niet vanzelfsprekend de regie over jouw keuzes en leven overnemen.
• Meer ruggengraat ontwikkelen, zodat je tegengas durft te geven wanneer jouw mening of belang onder druk komt te staan.
• Meer voor jezelf opkomen, zodat je jouw eigen plek, behoeften en belangen niet voortdurend ondergeschikt maakt aan die van een ander.

Vragen over onderdanig gedrag

Naast de kenmerken, oorzaken en gevolgen zijn er nog vragen die in de praktijk kunnen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is rekening houden met gezag hetzelfde als onderdanig zijn?

Nee. Je kunt rekening houden met iemands functie, verantwoordelijkheid of positie zonder jezelf ondergeschikt te maken als persoon. Onderdanigheid ontstaat wanneer je jouw eigen mening, behoeften of grenzen nauwelijks nog ruimte geeft omdat de ander volgens jou meer te zeggen heeft.

Kun je onderdanig gedrag alleen bij dominante mensen laten zien?

Nee. Een dominante ander kan het patroon versterken, maar je kunt jezelf ook ondergeschikt maken aan iemand die helemaal niet dominant is. Soms zit het vooral in jouw eigen angst voor afwijzing, conflict of teleurstelling.

Kan onderdanig gedrag per situatie verschillen?

Ja. Misschien neem je op jouw werk gemakkelijk jouw plek in, maar maak je jezelf in een bepaalde relatie veel kleiner. Andersom kan ook. Dat betekent dat het gedrag niet in iedere omgeving even sterk zichtbaar hoeft te zijn.

Kun je vriendelijk en behulpzaam zijn zonder onderdanig te worden?

Zeker. Vriendelijkheid en behulpzaamheid betekenen niet dat jouw eigen belangen moeten verdwijnen. Je kunt iets voor een ander doen en tegelijkertijd voelen waar jouw grens ligt en zelf bepalen wat je wel en niet wilt geven.

Waarom kan onderdanig gedrag voor de omgeving gemakkelijk worden?

Omdat anderen eraan kunnen wennen dat jij weinig tegenwicht geeft, snel instemt of jouw eigen belang naar achteren schuift. Dat betekent niet automatisch dat zij daar bewust misbruik van maken. Het patroon kan ook ontstaan doordat iedereen gewend raakt aan de rolverdeling die zich heeft ontwikkeld.