home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / serieus ernstig / pessimistisch

Pessimistisch: zie jij de toekomst vaak te donker in?

Ben jij regelmatig of vaak pessimistisch? Of vinden anderen dat je altijd pessimistisch bent? Wanneer serieus en ernstig zijn bij jou past, kan daar een waardevolle kwaliteit liggen. Maar soms sla je daarin door en zie je vooral wat er verkeerd kan gaan, neem je zaken te zwaar op of kijk je weinig hoopvol naar de toekomst. In dit artikel leg ik uit wat pessimisme is, waar het vandaan kan komen en wat je er wellicht aan kunt doen.

Wat is het verschil tussen serieus zijn en pessimistisch denken?

Serieus zijn betekent niet dat je pessimistisch bent. Je kunt zaken ernstig nemen, zorgvuldig nadenken en oog hebben voor risico's zonder te verwachten dat het allemaal verkeerd afloopt. Je kijkt dan naar de werkelijkheid en neemt die serieus. Dat is iets anders dan bij voorbaat vooral het negatieve verwachten.

De valkuil ontstaat wanneer jouw ernst zwaarder wordt dan de werkelijkheid vraagt. Je ziet steeds minder wat er ook goed kan gaan. Een probleem krijgt gemakkelijk veel gewicht, een risico wordt groot gemaakt en een onzekerheid wordt al snel vertaald naar een slechte afloop. Dan helpt jouw serieuze blik je niet meer om helder te kijken maar trekt hij jouw blik steeds naar de donkere kant.

Het lijkt op beren op de weg zien. Daar verwacht je allerlei problemen die nog helemaal niet bestaan. Bij pessimisme gaat het breder: je verwacht gemakkelijker dat situaties, ontwikkelingen of de toekomst ongunstig zullen verlopen.

Wanneer is pessimisme een gemoedstoestand?

Pessimisme duid ik ook wel als een soort gemoedstoestand. Je zou kunnen zeggen dat het met sombere gevoelens te maken heeft of met gevoelens van terneergeslagenheid. Het kan ook melancholische gevoelens oproepen of droefgeestigheid. Pessimistisch roept gevoelens op van mistroostigheid, down zijn of bedrukt zijn. Hoe je het ook noemt: 'je wordt er niet blij van'.

Wanneer je langere tijd negatief gestemd bent, kan jouw gemoedstoestand natuurlijk ook invloed krijgen op de manier waarop je situaties interpreteert. Wat voor een ander een tegenvaller is, kan voor jou opnieuw bewijs worden dat het toch allemaal niet goed komt. Het ene voedt dan het andere.

Wanneer zit pessimisme jou in de weg?

Heb je er last van dat je vaak pessimistisch bent? Zou je er wat aan willen doen? Dan is eerst de vraag wat pessimisme voor jou betekent. Wanneer je soms kritisch of somber naar een situatie kijkt, hoeft dat natuurlijk nog niet meteen een probleem te zijn. Maar wanneer jouw negatieve verwachting steeds bepaalt welke keuzes je maakt, hoe je naar de toekomst kijkt of hoeveel ruimte je nog ziet voor mogelijkheden, kan het jou behoorlijk in de weg zitten.

Misschien begin je ergens niet aan omdat je vooraf al denkt dat het toch mislukt. Misschien geniet je nauwelijks van iets wat goed gaat omdat je ondertussen alweer bedenkt wat er straks verkeerd kan gaan. Of je houdt jezelf voortdurend bezig met de vraag waar het volgende probleem vandaan komt. Dan wordt pessimisme niet alleen een gedachte maar een manier van kijken die jouw gedrag beïnvloedt.

Waar kan pessimisme vandaan komen?

Een voor de hand liggende oorzaak kan zijn dat pessimisme een valkuil is. Dat betekent dat er een kwaliteit aan ten grondslag ligt. Je bent serieus en ernstig. Misschien ben je realistisch of nuchter. Je staat met beide benen op de grond en laat je niet gemakkelijk meeslepen door prachtige verhalen of overdreven verwachtingen.

En soms sla je daarin door. Dan neem je de zaak te zwaar op, zie je het te donker in, denk je erg negatief en zie je de toekomst als weinig rooskleurig. Het realisme dat jou normaal helpt om naar de werkelijkheid te kijken, kan dan veranderen in een blik waarin het negatieve steeds zwaarder weegt.

Hoe kunnen negatieve ervaringen jouw blik op de toekomst kleuren?

Een andere oorzaak kan zijn dat je negatieve ervaringen hebt opgedaan in jouw leven. Dat kan maken dat jij de zaken niet snel rooskleurig inziet. Wanneer je vaak teleurgesteld bent, iets meerdere keren is misgegaan of vertrouwen is beschadigd, kan het logisch voelen om voortaan alvast rekening te houden met een slechte afloop.

Je kijkt dan niet alleen naar wat er vandaag gebeurt. Je kijkt ook door de bril van wat je eerder hebt meegemaakt. Die ervaring zegt bijvoorbeeld: pas maar op, vorige keer ging het ook mis. Of: verwacht er maar niet te veel van, dan kan het ook niet zo tegenvallen. Daarmee probeer je jezelf misschien tegen een nieuwe teleurstelling te beschermen.

Maar het gevolg kan zijn dat het verleden steeds opnieuw bepaalt hoe jij de toekomst bekijkt. Een nieuwe situatie krijgt dan nauwelijks de kans om werkelijk nieuw te zijn. Je verwacht hetzelfde probleem voordat er voldoende reden is om dat te verwachten.

Wat betekent anders kijken wanneer je vaak pessimistisch bent?

Pessimisme kan dus voortkomen uit negatieve ervaringen maar ook uit het feit dat jij zo af en toe in de valkuil zit van een aantal waardevolle kwaliteiten. Je zou kunnen leren om anders naar situaties te kijken. Want voor mij is zeker dat 'andere dingen zien' vooral te maken heeft met 'anders kijken'.

Anders kijken betekent niet dat je problemen moet ontkennen. Het betekent dat je onderzoekt of jouw eerste negatieve conclusie werkelijk de enige mogelijke kijk is. Wat zie je nog meer? Welke informatie laat je misschien liggen omdat jouw aandacht onmiddellijk naar het slechte scenario gaat? Welke mogelijkheden zijn er naast het risico dat jij ziet?

Een pessimistische gedachte kan heel overtuigend klinken omdat je hem al zo vaak hebt gedacht. Toch blijft het een manier van kijken. En juist daar zit ruimte om iets te veranderen.

Hoe leer je anders kijken zonder naïef optimistisch te worden?

Door niet van het ene uiterste naar het andere te springen. Je hoeft echt niet ineens alles prachtig te vinden of te doen alsof ieder probleem vanzelf verdwijnt. Optimistisch zijn betekent voor mij ook niet dat je de werkelijkheid moet ontkennen.

Het gaat erom dat je jouw donkere bril af en toe afzet en opnieuw kijkt. Welke feiten zijn er werkelijk? Wat kan verkeerd gaan, maar wat kan ook goed gaan? Is jouw verwachting gebaseerd op de situatie van vandaag of vooral op eerdere teleurstellingen? En weet je zeker dat het slecht afloopt of voelt dat alleen vertrouwd omdat jouw hoofd die route automatisch neemt?

Je mag dus serieus blijven. Je mag realistisch en nuchter zijn. Je hoeft jouw risico-inschatting niet weg te gooien. Maar je hoeft evenmin ieder risico als voorspelling te behandelen. Anders kijken betekent dat je de werkelijkheid weer wat breder maakt dan alleen het slechtste scenario.

Ontwikkeldoelen wanneer je vaak pessimistisch bent

• Leren onderscheiden wat werkelijk een probleem is en wat voortkomt uit jouw negatieve verwachting.
• Situaties breder leren bekijken zodat naast risico's ook mogelijkheden en positieve uitkomsten zichtbaar worden.
• Negatieve ervaringen uit het verleden niet automatisch laten bepalen hoe jij naar iedere nieuwe situatie of naar de toekomst kijkt.

Veelgestelde vragen over pessimistisch zijn

Pessimisme gaat niet alleen over af en toe een negatieve gedachte hebben. Het wordt vooral zichtbaar wanneer jouw verwachtingen structureel naar de slechte afloop trekken en je de toekomst gemakkelijk donkerder ziet dan nodig is.

Wat betekent pessimistisch?

Pessimistisch betekent dat je gemakkelijk uitgaat van het slechtste, weinig hoopvol naar de toekomst kijkt en eerder verwacht dat iets verkeerd dan goed zal aflopen.

Is serieus zijn hetzelfde als pessimistisch zijn?

Nee. Serieus zijn is een kwaliteit. Je neemt zaken zorgvuldig en ernstig. Pessimistisch wordt het wanneer jouw ernst doorschiet en jouw blik steeds sterker gericht raakt op het negatieve en op een slechte afloop.

Kan pessimisme voortkomen uit negatieve ervaringen?

Ja. Wanneer je teleurstellingen of slechte ervaringen hebt opgedaan, kan dat jouw verwachtingen kleuren. Je kunt nieuwe situaties daardoor gemakkelijker bekijken vanuit de gedachte dat het opnieuw verkeerd zal gaan.

Is pessimisme hetzelfde als beren op de weg zien?

Ze liggen dicht bij elkaar. Beren op de weg zien gaat sterk over mogelijke problemen en gevaren verwachten die er nog niet zijn. Pessimisme is breder: je bent negatief gestemd en verwacht gemakkelijker een ongunstige afloop.

Wat kun je leren als je vaak pessimistisch bent?

Je kunt leren anders naar situaties te kijken zonder de werkelijkheid mooier te maken dan ze is. Zie de risico's, maar onderzoek ook andere mogelijkheden. Want andere dingen zien heeft vooral te maken met anders kijken.