home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / rationeel / gevoelsarm

Gevoelsarm, gevoelloos of emotieloos: herken je dat?

Gevoelsarm of gevoelloos kan een valkuil zijn. Merk je dat je gevoelsarm bent of gevoelloos reageert? Ben je ongevoelig? Wanneer rationeel ingesteld zijn bij jou past, kan daar een prachtige kwaliteit liggen. Maar je kunt ook zo sterk beschouwen, analyseren en beredeneren dat jouw gevoel steeds verder naar de achtergrond verdwijnt. Toch hoeft gevoelloosheid niet altijd een valkuil van rationaliteit te zijn. Er kan ook sprake zijn van een gemoedstoestand of van emotionele zelfbescherming.

Wat is het verschil tussen rationeel en gevoelsarm zijn?

Rationeel zijn betekent dat je jouw verstand gebruikt. Je onderzoekt, analyseert, redeneert en kijkt naar feiten. Daar is niets mis mee. Integendeel. Zeker in situaties waarin emoties hoog oplopen, kan iemand die helder blijft denken van grote waarde zijn.

Gevoelsarm wordt het wanneer jouw verstand het gevoel bijna volledig buitensluit. Je redeneert nog wel over wat er gebeurt maar je beleeft het nauwelijks meer, of je geeft jouw gevoel geen plaats. Misschien kun je uitstekend uitleggen waarom iemand verdrietig is terwijl jouw reactie op dat verdriet zo zakelijk is dat de ander geen medeleven ervaart.

Het gaat dus niet om hoofd tegenover hart. Je hoeft jouw denkkracht niet kwijt te raken. Maar het leven is meer dan analyseren. Je kunt iets begrijpen zonder het werkelijk te voelen. En je kunt precies weten wat er aan de hand is terwijl je toch aan jouw eigen beleving voorbijgaat.

Welke kwaliteiten kunnen doorschieten in gevoelsarmoede?

Als gevoelsarm bij jou een valkuil is, dan ligt er een kwaliteit aan ten grondslag. Het kan gebeuren dat jouw kwaliteit rationeel ingesteld, zakelijk, analytisch of sterk in helikopterview is.

Dat zijn allemaal kwaliteiten waarmee je afstand kunt nemen van een situatie. Je kunt overzicht houden, analyseren wat er gebeurt en voorkomen dat je onmiddellijk wordt meegesleept door emoties. Daar zit kracht in. Maar te veel afstand kan ook werkelijk afstand worden. Je kijkt dan als het ware naar jouw eigen leven of naar het gevoel van een ander alsof je een casus bespreekt.

Dan helpt jouw verstand je niet meer om jouw gevoel te begrijpen. Het wordt een manier om eromheen te lopen. Je kunt alles beschrijven, verklaren en duiden, maar ondertussen komt er weinig binnen of laat je weinig naar buiten komen.

Wanneer is gevoelloosheid een gemoedstoestand?

Los van kwaliteiten en valkuilen kan gevoelloosheid ook een gemoedstoestand zijn. Het lijkt wel alsof je de beleving van het leven mist, of het allemaal aan je voorbijgaat.

• Je kunt afgestompt zijn door heftige gebeurtenissen, teleurstelling of door het leven.
• Je kunt een muur van onverschilligheid opbouwen uit emotionele zelfbescherming.
• Je neemt een houding aan van desinteresse, ongeïnteresseerdheid of een harde houding waarbij je de ander meedogenloos veroordeelt.
• Je voelt je apathisch of verdoofd.

Dan ligt het dus anders dan wanneer rationaliteit simpelweg is doorgeschoten. Je bent misschien niet iemand die van nature te veel redeneert en te weinig voelt. Het kan zijn dat je onderweg iets hebt meegemaakt waardoor voelen moeilijk, pijnlijk of bedreigend is geworden.

Dat onderscheid vind ik belangrijk. De buitenkant kan hetzelfde lijken: koel, afstandelijk, vlak of onaangedaan. Maar de weg ernaartoe kan totaal verschillend zijn.

Wanneer wordt afstand houden emotionele zelfbescherming?

Wanneer voelen pijn doet, kun je een muur bouwen. Niet letterlijk natuurlijk, maar wel van binnen. Je houdt ervaringen, mensen en gevoelens op afstand omdat dichtbij laten komen ook betekent dat iets jou kan raken. Onverschilligheid kan dan een schild worden.

Misschien zeg je dat iets je niets doet. Misschien praat je er zakelijk over. Misschien analyseer je precies wat er gebeurd is en kun je het verhaal van A tot Z vertellen zonder dat er veel gevoel zichtbaar wordt. Dat kan een manier zijn om niet opnieuw te hoeven beleven wat pijnlijk was.

Maar een muur houdt niet alleen pijn buiten. Hij houdt ook andere gevoelens buiten. Warmte, medeleven, ontroering, vreugde en verbinding krijgen eveneens minder ruimte. Wanneer je jarenlang voorkomt dat iets jou raakt, kan het leven steeds vlakker worden.

Daarom kan gevoelig zijn en jouw gevoel toelaten voor iemand die sterk rationeel is bijna als het andere uiterste voelen. Maar het gaat niet om doorschieten naar de andere kant. Het gaat om opnieuw toegang krijgen tot wat je voelt.

Wat is het leerdoel wanneer je gevoelsarm bent?

Het allereerste leerdoel is natuurlijk: stilstaan bij je gevoelens, jouw gevoelens durven toestaan en ervaren. Het leven mag geleefd worden en ook beleefd worden. Het leven is meer waard dan alleen beschouwen en analyseren.

Daarbij helpt het om gevoelens niet direct te behandelen als een probleem dat opgelost moet worden. Soms is verdriet gewoon verdriet. Soms ben je boos. Soms ben je geraakt. Soms voel je teleurstelling, vreugde of angst. Je hoeft daar niet onmiddellijk een model, verklaring of analyse overheen te leggen.

Op de pagina over voelen en gevoelens ga ik verder in op het herkennen en ervaren van wat er in jou gebeurt. Juist wanneer je gewend bent vooral te denken, kan dat een andere manier van kijken naar jezelf vragen.

Wanneer je in de valkuil zit van rationaliteit, dan is jouw leerroute een andere dan wanneer je door beschadiging en teleurstelling terechtkwam in de zelfbescherming van gevoelsarmoede. Dat verschil moet je niet wegpoetsen.

Hoe geef je gevoelens ruimte zonder jouw denkkracht kwijt te raken?

Door niet te denken dat je moet kiezen tussen voelen of denken. Je hoeft jouw verstand niet uit te schakelen om jouw gevoel serieus te nemen. Jouw analytische vermogen blijft gewoon beschikbaar. Alleen krijgt het gevoel daarnaast ook een stoel aan tafel.

Sta eens stil bij wat een situatie met jou doet voordat je begint uit te leggen waarom het gebeurt. Wat voel je? Waar merk je dat aan? Word je geraakt, boos, verdrietig, blij of gespannen? En kun je dat gevoel even laten bestaan zonder het meteen weg te redeneren?

Dat geldt ook in contact met anderen. Wanneer iemand iets verdrietigs vertelt, hoeft jouw eerste reactie niet altijd een analyse, oplossing of rationele verklaring te zijn. Soms is aanwezig zijn genoeg. Medeleven tonen. Luisteren. Laten merken dat het verhaal jou bereikt.

Gebruik dus vooral jouw hoofd. Denk, analyseer en houd overzicht. Maar ga niet aan jouw gevoel voorbij. Het leven mag geleefd worden en ook beleefd worden. Alleen beschouwen is uiteindelijk kijken naar het leven in plaats van het leven leven.

Ontwikkeldoelen wanneer je gevoelsarm of emotieloos reageert

• Stilstaan bij jouw gevoelens en leren herkennen wat situaties werkelijk met jou doen.
• Gevoelens durven toestaan en ervaren zonder ze onmiddellijk te analyseren, verklaren of weg te redeneren.
• Jouw rationele en analytische kracht behouden terwijl je meer warmte, medeleven en emotionele beleving ruimte geeft.

Veelgestelde vragen over gevoelsarm, gevoelloos en emotieloos zijn

Gevoelsarmoede kan verschillende achtergronden hebben. Soms schiet een rationele of analytische kwaliteit door. Soms is er meer aan de hand en is afstandelijkheid een manier geworden om jezelf emotioneel te beschermen. De buitenkant kan op elkaar lijken terwijl de oorzaak heel verschillend is.

Wat betekent gevoelsarm?

Gevoelsarm betekent dat je weinig gevoel toont of ervaart en daardoor koel, afstandelijk, zakelijk of weinig meelevend kunt overkomen. Je kunt sterk beredeneerd reageren en aan jouw eigen gevoelens voorbijgaan.

Is rationeel zijn hetzelfde als gevoelloos zijn?

Nee. Rationeel zijn is een kwaliteit. Je kunt helder denken, analyseren en feiten wegen terwijl je tegelijkertijd volop gevoel ervaart. Gevoelsarm wordt het wanneer jouw gevoelskant nauwelijks nog ruimte krijgt.

Waarom kan iemand emotieloos overkomen?

Dat kan verschillende oorzaken hebben. Een rationele of zakelijke houding kan doorschieten, maar iemand kan ook afgestompt, verdoofd of emotioneel op afstand geraakt zijn na teleurstellingen of heftige gebeurtenissen.

Kun je gevoelloos worden uit zelfbescherming?

Ja. Je kunt een muur van onverschilligheid opbouwen om jezelf te beschermen tegen pijn of teleurstelling. Daarmee houd je echter niet alleen pijn op afstand, maar kan ook de rest van jouw gevoelsleven vlakker worden.

Wat is het belangrijkste leerdoel bij gevoelsarmoede?

Stilstaan bij jouw gevoelens, ze durven toestaan en ze werkelijk ervaren. Je hoeft jouw denkkracht niet kwijt te raken, maar het leven is meer waard dan alleen beschouwen en analyseren.