home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / aanwezig / hautain hoogmoedig

Hautain en hoogmoedig

Hautain en hoogmoedig is een houding waarbij je je om wat voor reden ook verheven voelt boven een ander. Je kijkt op de ander neer. Het is in feite trots die doorslaat, maar dan ook echt de doorgeslagen variant. Binnen het kernkwaliteitencluster ligt deze valkuil onder aanwezig en profilerend: jezelf laten zien en positie innemen is een kwaliteit, maar jezelf verheffen boven een ander is wat anders.

Hooghartig, verwaand en laatdunkend liggen daar heel dicht tegenaan. Daar hebben we ook een aparte verdieping over: verwaand, laatdunkend en hooghartig gedrag. Op deze pagina ligt het accent vooral op hautain en hoogmoedig zijn: jezelf boven de ander plaatsen en vanuit die verheven positie naar anderen kijken.

Wat is het verschil tussen trots en hoogmoed?

Trots hoeft helemaal niet verkeerd te zijn. Je mag trots zijn op wat je hebt bereikt, op jouw kinderen, op jouw vakmanschap, op een moeilijke stap die je hebt gezet of op iets wat je hebt opgebouwd. Het probleem begint wanneer trots niet meer gaat over waardering voor wat je hebt of kunt, maar over de conclusie dat jij daardoor méér bent dan een ander.

Daar begint hoogmoed. Niet: ik heb iets moois bereikt. Maar: kijk eens wat ik heb bereikt en kijk eens hoe weinig jij hebt bereikt. Niet: ik ben goed in mijn vak. Maar: ik ben duidelijk beter dan die mensen daar. De prestatie, titel, positie of het bezit wordt dan een manier om jezelf boven anderen te plaatsen.

Je mag dus best weten wat je waard bent. Je hoeft alleen niet voortdurend te bewijzen dat een ander minder waard is.

Waar haal je jouw waardering vandaan?

De vraag is: haal je jouw zelfwaardering uit wie je bent of ontleen je die aan status, macht, bezit of bereikte prestaties? Vaak halen mensen die een hooghartige houding hebben hun waardering uit:

• De opleiding die ze hebben afgerond.
• De titels die ze hebben verworven: mr., dr., ir., drs. of ing. Ooit zei een ondernemer: 'Ze hebben een titel zo groot als een ansichtkaart maar het verstand van een postzegel.'
• Het bezit dat ze hebben verworven.
• De drie mooie auto's die voor de deur staan.
• De omvang van de woning.

In zekere zin voelt men zich meer of beter dan anderen die dat niet hebben. Natuurlijk is er niets verkeerd aan een goede opleiding, een mooie auto of een groot huis. Het probleem zit niet in wat je hebt, maar in wat je ervan maakt. Wanneer bezit, opleiding of positie voor jou het bewijs wordt dat jij boven een ander staat, wordt het een ander verhaal.

Welke kernkwaliteit en welk leerdoel horen bij hoogmoed?

Wanneer hoogmoed en hautain gedrag jouw valkuil zijn, is de kernkwaliteit aanwezig of profilerend. Je kunt jezelf laten zien, neemt positie in en hoeft jezelf niet te verstoppen. Dat is juist een kracht.

Jouw leerdoel is bescheidenheid, want bescheidenheid versiert de mens. In de balans van aanwezig zijn en bescheidenheid vermijd je de valkuil van hoogmoed en hautain gedrag. Je hoeft daarvoor niet klein, onzichtbaar of onzeker te worden. Je kunt heel goed weten wat je kunt zonder op een ander neer te kijken.

Hoogmoed en hautain gedrag kunnen ook in jouw allergie zitten. Dan is bescheidenheid juist de kernkwaliteit en heb je waarschijnlijk een broertje dood aan mensen die zichzelf geweldig vinden, uit de hoogte doen of menen dat de wereld speciaal voor hen is ingericht.

Welke valkuilen liggen dicht bij hoogmoed?

Een valkuil die dicht tegen hoogmoed aan ligt is arrogant gedrag. De twee woorden worden vaak door elkaar gebruikt, maar bij hautain en hoogmoedig ligt het accent sterk op verhevenheid: je kijkt vanuit de hoogte naar de ander en kent jezelf een hogere positie toe.

Ook zelfzuchtigheid, eergevoeligheid en zelfingenomenheid kunnen ermee samengaan. Toch moeten we niet alle begrippen op één hoop gooien. Bij hoogmoed gaat het hier vooral om die verticale verhouding: ik sta hierboven en jij staat daaronder.

Wat doet een onrealistisch zelfbeeld met hoogmoed?

Mensen die hautain of hoogmoedig zijn, hebben vaak een onrealistisch zelfbeeld. Ze overschatten zichzelf in hoge mate. Ze menen dat ze meer zijn dan andere mensen en daar haalt men de eigen waardering uit. Mensen die werkelijk zelfvertrouwen hebben, halen een ander niet onderuit, kijken niet op een ander neer en hebben het ook niet nodig om zich protserig voor te doen. Je hoeft een ander immers niet naar beneden te drukken wanneer jouw eigenwaarde stevig genoeg staat. Juist daarin zit het merkwaardige van hoogmoed. De buitenkant moet groot zijn: positie, titel, kennis, bezit, aanzien of succes. Maar kennelijk moet die grootheid voortdurend zichtbaar gemaakt en bevestigd worden. Anders zou je er geen ander voor nodig hebben om jezelf groter te voelen.

Waarom roept hautain gedrag zoveel irritatie op?

Omdat mensen feilloos aanvoelen wanneer ze niet als gelijkwaardig worden behandeld. Je hoeft iemand niet letterlijk te vertellen dat je hem minder vindt. Een laatdunkende opmerking, een minachtende blik of een toon alsof je tegen een minder ontwikkeld exemplaar van de mensheid spreekt, kan voldoende zijn.

Daar komt bij dat hoogmoedig gedrag vaak precies iets raakt waar mensen gevoelig voor zijn: respect. Je kunt verschil hebben in opleiding, kennis, inkomen, positie of talent. Maar zodra dat verschil wordt gebruikt om te suggereren dat de ene mens daarom meer waard is dan de andere, ontstaat gemakkelijk irritatie of verzet.

En soms loopt die irritatie behoorlijk hoog op. Daar heb ik een mooi voorbeeld van.

Waarom lezen vooral anderen dit artikel?

Wie leest dit artikel? Nou, je begrijpt wel dat die mevrouw van stand en aanzien dit waarschijnlijk niet leest. Die heeft geen leerdoel. Dit artikel wordt vooral gelezen door mensen die moeite hebben wanneer ze:

• Uit de hoogte worden benaderd.
• Niet gezien of gehoord worden door mensen met autoritair gedrag.
• Niet meegerekend worden omdat ze 'maar gewone mensen' zijn.
• Moeite hebben om zich te beheersen wanneer ze hooghartig of minachtend worden benaderd.

Dat zegt ook iets over deze valkuil. Degene die er last van heeft, is vaak eerst de omgeving. Wanneer jij zelf overtuigd bent van jouw gelijk, positie of superioriteit, ligt het immers niet voor de hand dat je 's avonds eens gezellig gaat googelen op de vraag of je misschien te hoogmoedig bent.

Hoe ga je om met hautaine en hoogmoedige mensen?

Nu weer terug naar de greenkeeper. Zijn vraag is terecht: hoe ga je om met mensen die je vanuit de hoogte benaderen? Het antwoord is eenvoudig. Laat je niet leiden door jouw gevoel. Wellicht hebben mensen die deze aanmatigende houding nodig hebben nog een groter vraagstuk dan de greenkeeper die moest leren om zich te beheersen.

Kortom: laat je niet irriteren in dit soort situaties en laat je vooral niet meeslepen door jouw eigen emoties en gevoel. Ook al heb je gelijk. In dit geval zul je nooit gelijk krijgen. Gelijk hebben en gelijk krijgen zijn twee verschillende zaken.

Dat betekent niet dat je alles maar moet slikken. Je kunt iemand begrenzen, aanspreken of duidelijk maken dat je niet gediend bent van een bepaalde toon. Maar zodra jij jezelf laat meeslepen in dezelfde strijd om status, positie of gelijk, ben je precies in het spel gestapt waar je eigenlijk uit wilde blijven.

Hoe blijf je stevig zonder op anderen neer te kijken?

Door jouw eigen waarde niet afhankelijk te maken van de vraag of jij boven iemand anders staat. Je mag kennis hebben. Je mag succesvol zijn. Je mag een stevige positie innemen en je mag trots zijn op wat je hebt opgebouwd. Niets mis mee.

Maar kijk eens wat er gebeurt wanneer je daarnaast nieuwsgierig kunt blijven naar iemand die minder opleiding heeft, minder verdient of een totaal andere achtergrond heeft. Misschien weet die persoon iets wat jij niet weet. Misschien heeft hij een ervaring die jij mist. Misschien blijkt de man met het verstand van een postzegel uiteindelijk degene te zijn met de titel zo groot als een ansichtkaart. Het kan verkeren.

Bescheidenheid betekent dus niet dat je jezelf moet onderschatten. Het betekent dat je jouw eigen waarde kunt kennen zonder daar de mindere waarde van een ander voor nodig te hebben.

Ontwikkeldoelen bij hautain en hoogmoedig gedrag

Wanneer aanwezig en profilerend doorschiet in hautain of hoogmoedig gedrag, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om jouw kracht beter in balans te brengen:

• Jouw eigen kwaliteiten, prestaties en positie waarderen zonder jezelf daardoor boven andere mensen te plaatsen.
• Meer nieuwsgierigheid en respect ontwikkelen voor mensen met een andere achtergrond, opleiding, positie of zienswijze.
• Bescheidenheid ontwikkelen zonder jouw kracht, zelfvertrouwen of zichtbaarheid kwijt te raken.

Veelgestelde vragen over hautain en hoogmoedig gedrag

Hautain, arrogant, zelfverzekerd, trots en hoogmoedig worden gemakkelijk door elkaar gebruikt. Toch zit het verschil vooral in de manier waarop je jezelf ziet ten opzichte van een ander. Hieronder vijf aanvullende vragen.

Is hoogmoedig hetzelfde als arrogant?

De begrippen liggen dicht bij elkaar. Bij hoogmoed ligt het accent sterk op het gevoel boven anderen te staan. Arrogantie kan breder zichtbaar worden in houding en gedrag, bijvoorbeeld door anderen te kleineren, te overrulen of jouw eigen mening boven die van anderen te plaatsen.

Kun je trots zijn zonder hoogmoedig te zijn?

Ja. Je kunt prima trots zijn op jouw prestaties, bezit, opleiding of kwaliteiten. Hoogmoed ontstaat wanneer je daaruit de conclusie trekt dat jij daardoor meer of beter bent dan iemand anders.

Waarom vinden hoogmoedige mensen status zo belangrijk?

Status, macht, bezit, titels en prestaties kunnen worden gebruikt als bronnen van zelfwaardering. Wanneer jouw gevoel van eigenwaarde daar sterk van afhankelijk is, wordt het ook belangrijk dat anderen die status erkennen.

Kun je hoogmoedig zijn zonder veel geld of status te hebben?

Ja. Hoogmoed zit niet in de auto, het huis of de titel. Je kunt je ook verheven voelen vanwege jouw kennis, principes, levensstijl, intelligentie, ervaring of overtuigingen. Het gaat om de houding ten opzichte van de ander.

Wat doe je wanneer iemand voortdurend op je neerkijkt?

Laat je niet verleiden om dezelfde strijd aan te gaan. Blijf duidelijk over jouw grens en laat merken wanneer een toon of opmerking voor jou niet acceptabel is. Maar probeer jouw eigenwaarde niet afhankelijk te maken van de vraag of die ander jou alsnog gelijkwaardig gaat behandelen.