home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / oplossingsgericht

Oplossingsgericht is een kernkwaliteit

Ben jij oplossingsgericht? Ik noem dat een kwaliteit. Een kernkwaliteit zelfs. Niet iedereen heeft dat in huis namelijk. Het is echt een kwaliteit in hoe je op situaties reageert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat oplossingsgericht zijn over denken in mogelijkheden, opties en kansen en vervolgens in beweging komen om een vraagstuk verder te brengen. Wat zijn nu de kenmerken van iemand die oplossingsgericht is? Wat voor gedrag hoort daarbij? Wat is de kracht en wat is de valkuil? Kun je ook te oplossingsgericht zijn?

Oplossingsgericht zijn betekent dus niet alleen dat je ideeën hebt. Je wilt ook dat er iets gebeurt. Wanneer er een probleem op tafel ligt, gaat jouw aandacht al snel naar de vraag wat er mogelijk is en wat de volgende stap kan zijn.

Wat is het verschil tussen oplossingsgericht, praktisch en pragmatisch?

Deze begrippen liggen dicht bij elkaar, maar ze betekenen niet precies hetzelfde. Praktisch ingesteld zijn betekent dat je graag concreet en uitvoerbaar denkt. Wanneer je pragmatisch bent, kijk je vooral naar wat in de praktijk werkt en laat je je minder leiden door theoretische perfectie. Oplossingsgericht zijn gaat sterker over de beweging van vraagstuk naar mogelijkheid en van mogelijkheid naar oplossing.

Je kunt dus heel praktisch zijn zonder voortdurend nieuwe oplossingen te zoeken. En je kunt een pragmatische oplossing kiezen omdat die eenvoudigweg goed genoeg werkt. Bij oplossingsgerichtheid zit vooral de natuurlijke neiging om niet lang bij het probleem te blijven hangen. Jij vraagt je vrij snel af: wat kunnen we wel doen, welke mogelijkheden zijn er en hoe komen we verder?

Van DIP naar DIM: denken in mogelijkheden

Misschien ken je die uitdrukking wel: van DIP, denken in problemen, naar DIM, denken in mogelijkheden. Dat zijn wel leuke ezelsbruggetjes om te onthouden waar het over gaat. Ik gebruik ook wel eens: maak je DIK, Denk In Kansen. En dat is wat een oplossingsgericht mens doet. Denken in opties, in mogelijkheden, in oplossingen en in kansen.

Andere mensen blijven vaak hangen in de probleemanalyse. Ze volgen een cursus bij het instituut 'beren op de weg'. En ze praten de hele dag over wat er mis kan gaan. Ze worden geleid door wat er MIS is en door wat er MIStake is. En ze hopen dat er MISschien toch nog een oplossing komt. Jij bent niet van de misschientjes. Integendeel. Als oplossingsgericht mens zeg je: niet zeuren maar aanpakken. In feite werk je op een doortastende en slagvaardige manier aan een oplossing waarbij je rekening houdt met eventuele problemen die op de achtergrond een rol spelen.

Wanneer ben je te oplossingsgericht?

Kun je te oplossingsgericht zijn? Zeker weten! Dat is de valkuil van oplossingsgericht denken. Wie oplossingsgericht is, heeft een hoog probleemoplossend vermogen, is doelgericht, efficiënt, vaak pragmatisch en praktisch. Maar wanneer ben je dan te oplossingsgericht? Ik formuleer het zo: wanneer je een overmatige focus hebt op het vinden van oplossingen en daardoor onvoldoende aandacht hebt voor wat er werkelijk aan de hand is.

Wanneer schiet je te snel in de oplossingsmodus?

René is installateur bij een installatiebedrijf en hij is oplossingsgericht. Maar waar loopt hij tegenaan? Hij heeft soms de gereedschapskist alweer open en is druk aan het sleutelen, maar vergeet even goed na te denken over wat het vraagstuk nu precies is. René is soms te snel, te praktisch of te pragmatisch. De oplossing kan technisch prima zijn, maar wanneer je het verkeerde probleem oplost, schiet je er natuurlijk nog weinig mee op.

Een andere situatie ontstaat wanneer je zo sterk gericht bent op een oplossing dat je een vraagstuk maar van één kant bekijkt. Dat kan leiden tot tunnelvisie omdat je met een beperkte focus naar het probleem kijkt of omdat je tot een overhaaste oplossing probeert te komen. Soms is een diepgaande analyse nodig voordat je weet wat werkelijk opgelost moet worden.

Niet ieder probleem vraagt meteen om een oplossing

Je kunt ook te oplossingsgericht zijn wanneer je bij een vraagstuk meteen een oplossing wilt vinden terwijl dat helemaal niet de vraag is. Soms hebben mensen een luisterend oor nodig of willen ze even met je sparren en van gedachten wisselen om zelf tot een oplossing te komen. Wanneer jij onmiddellijk in de reparatiestand schiet, kan de ander ervaren dat je nauwelijks hebt geluisterd.

Iemand schreef me: "Ik erger me soms wild aan mensen die meteen in de oplossingsmodus schieten zodra er een vraagstuk ter sprake komt. Sommige vraagstukken zijn niet op te lossen, of niet zo makkelijk. Soms zit ik gewoon niet lekker in mijn vel, soms heb ik behoefte aan een luisterend oor, soms worstel ik ergens mee en wil ik erover praten om mijn gedachten op een rij te krijgen en mijn eigen oplossing te vinden."

"Ik heb er niet zoveel aan wanneer iemand me direct vertelt wat de oplossing is. Dan voel ik me niet gehoord en niet gezien. Dan voel ik dat ik bij de ander een minpunt heb gescoord, als een sufferd die niet in staat is haar eigen probleem op te lossen. De regie wordt me gewoon uit handen gepakt op die manier. Oplossingsgerichte mensen missen nog wel eens de empathie om de vraag achter de vraag te ontwaren, en daarom zeg ik het er soms expliciet bij: 'Ik wil alleen maar mijn verhaal kwijt, je hoeft het niet voor me op te lossen.' Het helpt me zoveel meer als de ander blijk geeft er alle vertrouwen in te hebben dat ik mijn eigen oplossing wel zal vinden en me daarbij wil helpen."

Dat is een belangrijke nuance. Oplossingsgericht zijn is een kwaliteit, maar oplossen hoeft niet altijd te betekenen dat jij de oplossing aandraagt. Soms help je iemand juist het meest door goed te luisteren, vragen te stellen en de regie bij de ander te laten.

Wat kun je als oplossingsgericht mens leren van een denker?

Als oplossingsgericht mens kun jij leren van de denker. Iemand die soms te veel neigt naar het denken kan jou behoeden voor de valkuil. En andersom kun jij die persoon in de samenwerking behoeden voor te veel denken en te weinig in actie komen. Daar kan analytisch naar een vraagstuk kijken waardevol zijn: eerst onderzoeken wat er precies speelt, welke oorzaken en verbanden er zijn en pas daarna bepalen welke oplossing werkelijk past.

Het leerdoel is om eerst te luisteren naar wat de vraag is en te analyseren wat het probleem is, om pas dan met een oplossing te komen als dat nodig is. Dat hoeft jouw slagvaardigheid helemaal niet af te remmen. Het zorgt er juist voor dat jouw actie beter gericht is.

Waar erger je je aan als je oplossingsgericht bent?

Waar heb jij een hekel aan? Aan oneindige beschouwingen over het probleem zonder ook maar iets te doen. Mensen die maar blijven draaien in een gesprek over mogelijke oplossingen zonder daadwerkelijk in actie te komen, kunnen jou irriteren. Zeker wanneer hetzelfde probleem voor de zoveelste keer wordt besproken terwijl niemand een besluit neemt of een eerste stap zet, kan jouw geduld snel opraken.

Toch zit daar ook jouw aandachtspunt. Niet iedereen die langer nadenkt zit automatisch vast. Soms wordt er informatie verzameld die nodig is om een verkeerde oplossing te voorkomen. De kunst is om onderscheid te maken tussen zinvol onderzoeken en eindeloos blijven praten zonder beweging.

Is oplossingsgericht denken voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je kunt lang blijven nadenken over wat er mis is, ziet gemakkelijk beren op de weg of wilt eerst alle risico's in kaart brengen voordat je iets doet. Misschien praat je veel over mogelijke oplossingen, maar komt het uiteindelijk moeilijk tot een concrete stap. Dan kan oplossingsgericht denken voor jou een uitdaging zijn.

Je hoeft daarvoor problemen niet weg te poetsen of te doen alsof risico's er niet zijn. Je kunt jezelf wel vaker de vraag stellen: wat is er ondanks dit probleem wel mogelijk? Welke stap kan ik nu zetten? Wat heb ik nodig om verder te komen? Daarmee verschuif je de aandacht van alleen verklaren wat er misgaat naar onderzoeken wat er ook kan.

Welke ontwikkeldoelen passen bij oplossingsgericht zijn?

Wanneer oplossingsgerichtheid sterk bij jou past, hoef je jouw daadkracht en neiging om in mogelijkheden te denken niet af te zwakken. De ontwikkeling zit vooral in eerst goed begrijpen wat er werkelijk nodig is voordat je de oplossing naar voren schuift.

• Eerst luisteren en onderzoeken wat de echte vraag is voordat je met een oplossing komt.
• Ruimte geven aan analyse en verschillende gezichtspunten zonder in eindeloos denken te blijven hangen.
• De regie bij de ander laten wanneer iemand vooral wil sparren, vertellen of zelf tot een oplossing wil komen.

Veelgestelde vragen over oplossingsgericht zijn

Oplossingsgericht werken klinkt eenvoudig, maar het verschil tussen helpen, te snel oplossen en werkelijk verder komen is soms klein. Daarom nog vijf vragen die bij deze kwaliteit passen.

Is oplossingsgericht zijn hetzelfde als positief denken?

Nee. Oplossingsgericht zijn betekent niet dat je problemen ontkent of alles positief probeert te maken. Je ziet het probleem wel degelijk, maar je blijft er niet alleen naar kijken. Je richt jouw aandacht ook op mogelijkheden, keuzes en stappen die kunnen helpen.

Kun je oplossingsgericht zijn zonder meteen in actie te komen?

Ja. Soms is de meest oplossingsgerichte stap juist eerst informatie verzamelen, luisteren of een situatie beter begrijpen. Snel handelen is niet automatisch beter handelen. Het gaat erom dat jouw denken uiteindelijk bijdraagt aan beweging in een richting die werkelijk helpt.

Waarom kunnen oplossingen weerstand oproepen?

Omdat een oplossing die jij logisch en praktisch vindt voor de ander iets anders kan betekenen. Misschien voelt iemand zich niet gehoord, ziet die persoon risico's die jij nog niet hebt meegenomen of wil iemand eerst zelf onderzoeken wat passend is. Een goede oplossing heeft daarom niet alleen inhoud nodig, maar ook aansluiting bij de mensen die ermee te maken hebben.

Wat doe je als een probleem niet op te lossen is?

Dan kan oplossingsgerichtheid betekenen dat je de vraag verandert. Misschien kun je het probleem niet wegnemen, maar wel onderzoeken hoe je ermee omgaat, wat je kunt beïnvloeden of welke stap de situatie draaglijker maakt. Niet ieder vraagstuk heeft een perfecte oplossing, maar vaak is er wel een manier om verder te komen.

Wanneer is probleemanalyse wel noodzakelijk?

Wanneer je onvoldoende weet wat er werkelijk speelt, wanneer oorzaken en gevolgen ingewikkeld met elkaar verbonden zijn of wanneer een verkeerde oplossing grote gevolgen kan hebben. Dan is eerst goed analyseren geen onnodig oponthoud. Het voorkomt juist dat René de gereedschapskist opent voordat duidelijk is waar hij eigenlijk aan moet sleutelen.