home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / autonoom / recalcitrant

Recalcitrant gedrag: waarom schiet je steeds in verzet?

Ben jij recalcitrant? Of zeggen anderen dat jij dat bent? Want ik zeg er direct bij: een label is snel geplakt. Recalcitrant gedrag kan de valkuil zijn van autonoom zijn. Je wilt jouw eigen keuzes maken, jouw eigen weg gaan en je niet zomaar laten bepalen door anderen. Maar wanneer bijna alles wat van buitenaf komt weerstand oproept, kan autonomie doorschieten in weerspannigheid. In dit artikel ga ik dieper in op het onderwerp recalcitrant zijn. Wat is dat nu precies?

Wat is het verschil tussen autonoom en recalcitrant zijn?

Autonoom zijn betekent dat je zelfstandig denkt, zelf afwegingen maakt en jouw eigen koers durft te varen. Je laat je niet zomaar meeslepen of voorschrijven wat je moet vinden. Dat is een kwaliteit.

Recalcitrant wordt het wanneer jouw zelfstandigheid bijna automatisch verandert in verzet. Dan gaat het niet meer alleen over wat jij zelf wilt, maar ook over wat jij vooral niet wilt omdat iemand anders het vraagt, voorstelt of oplegt. Je bent dan niet alleen zelfstandig, maar tegenstrevend.

Daar zit een belangrijk verschil. Een autonoom mens kan na een eigen afweging besluiten om mee te gaan. Een recalcitrante reactie is eerder: waarom zou ik, wie bepaalt dat en waarom moet ik naar jou luisteren? De vraag is dan of jij werkelijk vrij kiest of vooral reageert op degene die iets van jou wil.

Waarom word je recalcitrant?

Ik schreef al eerder een artikel voor de dwarsligger en voor de rebel. Want als jij recalcitrant bent, dan ben je een dwarsligger en een rebel. Misschien heb je de neiging om dit scherm af te sluiten. Jij wilt dit niet lezen. Je voelt: 'Sodemieter toch op.' En ik geef je gelijk.

Immers, je bent al zo vaak op die manier benaderd. De omgeving heeft dat al zo vaak tegen jou gezegd. Daarom zeg ik het vandaag even anders. Voel jij je vaak niet gehoord? Voel jij je vaak niet gezien? Begrijpen mensen heel vaak niet wat je zegt? Horen ze niet wat jij bedoelt? Maakt jou dat zo boos en zo verdrietig dat je daarom dwars gaat liggen?

Als dat zo is, dan heb je een punt! Dan begrijpen wij elkaar. Niks is erger dan dat mensen voorbijgaan aan wie je in essentie bent.

Waarom roept druk bij jou juist meer weerstand op?

Omdat druk precies datgene kan raken waar jij gevoelig voor bent: iemand anders die voor jou lijkt te bepalen wat jij moet doen, denken of voelen. Hoe meer een ander probeert jou in beweging te krijgen door te duwen, hoe sterker jouw neiging kan worden om terug te duwen.

Dan ontstaat gemakkelijk een gevecht om de regie. De oorspronkelijke vraag raakt uit beeld. Het gaat niet meer over wat verstandig is, wat er afgesproken is of wat de situatie nodig heeft. Het gaat over: jij gaat mij niet vertellen wat ik moet doen.

En zo kan een kleine vraag een enorme strijd worden. Niet omdat die vraag zo belangrijk is, maar omdat jij er iets anders in hoort: controle, bemoeienis, afwijzing of het gevoel dat jij opnieuw niet werkelijk gehoord wordt.

Dat maakt ook duidelijk waarom steeds harder sturen meestal weinig oplost. Wanneer jouw weerstand voortkomt uit het gevoel dat anderen aan jou voorbijgaan, kan nog meer druk juist bevestigen wat jij al dacht: ze luisteren toch niet naar mij.

Hoe ga je verder als je jezelf hierin herkent?

Beste vriend of vriendin. Als jij dit herkent, dan mag je met jezelf aan de slag. Nee, je moet niks. Maar blijkbaar verlang je ernaar, anders lees je dit niet. Hoe moet dat dan? Met jezelf aan de slag?

Het begint bij jezelf horen en verstaan, jezelf zien en niet aan jezelf voorbijgaan. De strijd die jij nu te berde brengt, levert niets op. Het is oorlog voeren tegen iedereen en niemand en tegen alles en niks. Het is volstrekt zinloos. Daarover wil ik wel met je in gesprek.

De vraag wordt dus niet alleen: hoe stop ik met tegendraads doen? Dat zou weer een nieuw bevel kunnen worden waar je onmiddellijk tegenin wilt gaan. Interessanter is: wat gebeurt er in mij zodra ik druk ervaar? Wat wordt er geraakt? Waar voel ik mij niet gezien, niet gehoord of niet serieus genomen?

Wanneer is het label recalcitrant onterecht?

Ik nuanceer het ook even. Wanneer mensen kritisch zijn, niet met alle winden meewaaien, ergens voor staan en een afwijkende mening hebben, dan worden ze soms gelabeld als recalcitrant. En dat klopt wat mij betreft niet helemaal. Dat is te gemakkelijk.

Dan zijn ze wel van een probleem af trouwens. Welk probleem? Nou heel eenvoudig: door jou te labelen hoeven ze niet zelf na te denken. Als dat het geval is, heeft het niets met jou te maken. Misschien heb jij gewoon een afwijkende mening, zie jij iets wat anderen niet willen zien of laat jij je niet zonder meer meenemen door wat iedereen normaal vindt.

Daarom moet je onderscheid maken tussen werkelijk recalcitrant gedrag en iemand die gewoon kritisch, zelfstandig of tegendraads durft te denken. Niet iedere nee is weerstand. Niet iedere afwijkende mening is een probleem. En niet iedereen die moeilijk mee te krijgen is, is dus automatisch recalcitrant.

Hoe kom je uit het verzet zonder jezelf kwijt te raken?

Door niet jouw autonomie weg te gooien maar juist beter te gebruiken. Autonomie betekent niet dat je overal tegen moet zijn. Het betekent dat je jouw eigen afweging maakt. Soms leidt die tot nee en soms tot ja.

Onderzoek daarom of je reageert op de inhoud of op het gevoel dat iemand jou iets oplegt. Misschien is het voorstel helemaal niet zo gek, maar schiet je al in de weerstand door de toon waarop het gebracht wordt. Misschien zegt iemand iets zinnigs, maar kun je het nauwelijks meer horen omdat jouw hakken al in het zand staan.

Daar zit ook een leerpunt in meegaand zijn. Dat betekent niet dat je een mak schaap moet worden. Het betekent dat je kunt meebewegen wanneer jij daar zelf goede redenen voor hebt. Je kunt luisteren zonder jezelf kwijt te raken. Je kunt iets aannemen zonder jouw zelfstandigheid in te leveren.

De echte vrijheid zit er misschien wel in dat jouw gedrag niet langer wordt bepaald door degene waartegen je je verzet. Want wanneer jij automatisch het tegenovergestelde doet van wat een ander vraagt, heeft die ander nog steeds behoorlijk veel invloed op jou.

Ontwikkeldoelen bij recalcitrant gedrag

• Leren herkennen wanneer jouw behoefte aan autonomie verandert in automatisch verzet, weerstand of tegendraads gedrag.
• Jezelf beter leren horen en verstaan zodat je minder afhankelijk wordt van strijd om je gezien of serieus genomen te voelen.
• Jouw zelfstandigheid behouden terwijl je ook kunt luisteren, afstemmen en meebewegen wanneer dat voor jou klopt.

Veelgestelde vragen over recalcitrant gedrag

Recalcitrant gedrag wordt gemakkelijk gebruikt als etiket voor iemand die lastig, kritisch of tegendraads is. Toch is het belangrijk om te kijken naar wat er werkelijk gebeurt en waarom iemand in de weerstand schiet.

Wat betekent recalcitrant?

Recalcitrant betekent dat je onwillig, weerspannig, opstandig en tegenstrevend bent. Je hebt de neiging om je te verzetten en kunt dwars, koppig of onhandelbaar overkomen.

Waar komt het woord recalcitrant vandaan?

Het woord komt van het Latijnse recalcitrare en verwijst naar achteruitschoppen en terugslaan. Dat beeld past goed bij iemand die op druk of sturing reageert door terug te duwen.

Is recalcitrant hetzelfde als autonoom?

Nee. Autonoom zijn betekent dat je zelfstandig denkt en jouw eigen keuzes maakt. Recalcitrant wordt het wanneer die zelfstandigheid doorschiet in voortdurende weerstand of verzet tegen wat anderen van jou vragen.

Waarom word je soms ten onrechte recalcitrant genoemd?

Omdat kritisch zijn, een afwijkende mening hebben of niet met alle winden meewaaien lastig kan zijn voor de omgeving. Door iemand recalcitrant te noemen, hoeft de omgeving soms niet meer serieus naar diens argumenten te luisteren.

Wat is het belangrijkste leerdoel bij recalcitrant gedrag?

Jezelf leren horen en verstaan zonder voortdurend strijd te hoeven voeren met de buitenwereld. Je blijft autonoom, maar leert beter onderscheiden wanneer jouw weerstand werkelijk nodig is en wanneer je vooral automatisch terugschopt.