home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / aanwezig / arrogant

Ben jij arrogant of kom je zo over?

Ben jij arrogant of kom je zo over? Of vinden anderen dat je arrogant overkomt? Dit artikel helpt je misschien een klein beetje vooruit. Want ja, wat is arrogant en wanneer ben je dat? En minstens zo belangrijk: ben je werkelijk arrogant of plakt iemand dat etiket op jou omdat je zichtbaar bent, ambitie hebt of jezelf durft te profileren?

Arrogantie kan een valkuil zijn van de kernkwaliteit aanwezig of profilerend. Je durft ruimte in te nemen, laat jezelf zien en bent niet bang om ergens voor te staan. Prima eigenschappen. Maar je kunt daarin doorschieten. Dan wordt jezelf laten zien: jezelf groter maken. En ruimte innemen kan veranderen in zo veel ruimte innemen dat er voor een ander nauwelijks nog iets overblijft.

Wat is het verschil tussen zelfvertrouwen en arrogantie?

Soms wordt gedacht dat arrogantie ontstaat door een overdosis zelfvertrouwen. Ik denk dat dit niet helemaal klopt. Wie werkelijk zelfvertrouwen heeft, hoeft een ander niet kleiner te maken om zichzelf groter te voelen. Je weet wat je kunt, je kent jouw kwaliteiten en je hoeft daar niet voortdurend bewijs voor te leveren.

Arrogantie kan er aan de buitenkant heel zelfverzekerd uitzien, terwijl er van binnen iets heel anders speelt. Je kunt jezelf groter voordoen dan je bent, jezelf opblazen of jezelf overschreeuwen. Dat is iets anders dan rustig weten: dit kan ik, dit weet ik en hier ben ik goed in.

Zelfvertrouwen heeft geen publiek nodig. Arrogantie heeft vaak wel iets van vergelijking in zich: ik weet het beter, ik kan het beter, ik ben verder of belangrijker dan jij. Daar zit het verschil.

Beetje nuanceren

Ik nuanceer het ook graag een beetje. Want tja, het is ook zo: volgens sommigen ben je al snel arrogant. Als je wat ambities hebt of als jij meer kunt en in je mars hebt dan anderen, dan slaat de afgunst soms toe. In dat geval is arrogantie vooral een labeltje.

Trek je er niet te veel van aan. Probeer je vooral niet middelmatig voor te doen als je het niet bent. Je hoeft jouw talenten, kennis, ervaring of ambitie niet kleiner te maken om ervoor te zorgen dat een ander zich comfortabel voelt.

Dat betekent natuurlijk niet dat iedere beschuldiging van arrogantie onzin is. Wanneer verschillende mensen onafhankelijk van elkaar teruggeven dat jij kleinerend, afstandelijk of zelfingenomen overkomt, is het misschien de moeite waard om er eens naar te kijken. Maar één persoon die jou arrogant noemt, bewijst nog niet dat je arrogant bent.

Onterechte labeling

Ik kom ook tegen dat mensen als arrogant worden gelabeld en het beslist niet zijn. Dat kan pijn doen. Soms wordt terughoudendheid uitgelegd als hooghartigheid. Verlegenheid wordt gezien als afstandelijkheid. Of iemand is zo in gedachten verzonken dat hij nauwelijks ziet wat er om hem heen gebeurt en krijgt vervolgens het verwijt dat hij anderen bewust negeert.

Iemand schreef mij:

'Ik krijg soms te horen, tot mijn stomme verbazing overigens, dat mensen mij arrogant vinden. Als ik dan vraag waarom ze dat denken, dan blijkt dat ik ze geen aandacht geef. Dan denken ze dat ik me te goed voor hen voel. Terwijl ik gewoon verlegen ben, of niet zo alert. Op straat kan ik iemand straal voorbij lopen als ik in mijn eigen gedachtenwereldje verzonken ben. En in een rumoerige groep met mensen die ik niet goed ken, houd ik me doorgaans een beetje afzijdig.'

'Dat mensen daar iets van vinden, ben ik me tegenwoordig wel bewust. Maar ik voel me niet altijd geroepen om dat beeld bij te stellen. Ik hoef niet met iedereen vrienden te zijn. Maar wanneer het voor mij belangrijk is om aansluiting te vinden, dan houd ik hier wel rekening mee.'

Dat laatste vind ik mooi. Je hoeft niet ieder beeld dat iemand van jou heeft te corrigeren. Maar wanneer relaties, samenwerking of aansluiting voor jou belangrijk zijn, kun je wel onderzoeken wat jouw gedrag onbedoeld uitstraalt.

Hoe merk je dat jouw aanwezigheid doorschiet in arrogantie?

De vraag is niet alleen hoe jij jezelf bedoelt, maar ook wat jouw gedrag met anderen doet. Je kunt denken dat je gewoon duidelijk bent, terwijl een ander nauwelijks gelegenheid krijgt om zijn verhaal af te maken. Je kunt vinden dat je alleen jouw kennis laat zien, terwijl je ondertussen voortdurend laat merken dat je het beter weet.

Signalen kunnen zijn dat mensen stiller worden wanneer jij binnenkomt, nauwelijks nog een afwijkende mening uitspreken of jou niet meer gemakkelijk tegenspreken. Ook kun je merken dat je zelf snel geïrriteerd raakt wanneer een ander jouw deskundigheid, oordeel of positie ter discussie stelt.

Let ook op taal. Hoe vaak vertel je wat een ander eigenlijk zou moeten doen? Hoe vaak maak je duidelijk dat jij dit allang wist? Hoe vaak luister je werkelijk naar een mening die je zelf niet deelt? Aanwezig zijn betekent dat je ruimte durft in te nemen. Arrogant gedrag ontstaat wanneer jouw aanwezigheid de ruimte van de ander begint op te eten.

Oorzaken

Soms menen mensen dat arrogantie ontstaat door een overtolligheid aan zelfvertrouwen of zelfverzekerdheid. Ik denk dat dit niet geheel klopt. Wie echt zelfvertrouwen heeft en zelfverzekerd is, heeft arrogantie niet nodig.

Arrogantie kan juist betekenen dat je het ware gesprek met jezelf nooit hebt gevoerd. Je leidt de aandacht van jezelf af door jezelf te overbluffen. Iemand vertelde mij: 'Ik heb het jaren volgehouden en ik geloofde er zelf ook nog in, op één of andere manier. Maar diep van binnen wist ik dat ik anderen er pijn mee deed. En nog dieper van binnen wist ik dat ik mijn eigen pijn alleen maar groter maakte.'

Wanneer je werkelijk zelfverzekerd bent, is het niet nodig om jezelf groter voor te doen dan je bent. Mogelijke oorzaken van arrogant gedrag kunnen zijn:

• Het maskeren van een gebrek aan zelfvertrouwen.
• Ontevreden zijn met jezelf.
• Een onrealistisch zelfbeeld.
• Het verbloemen van pijn en het wegmoffelen van pijnlijke gevoelens.
• Meer willen zijn of jezelf groter voordoen dan je bent.
• Een sterke behoefte aan erkenning, bewondering of status.

Dat is interessant, want sommige oorzaken lijken helemaal niet zo ver verwijderd van wat je ziet bij mensen die juist weinig zelfvertrouwen hebben of zich veel te bescheiden opstellen. De buitenkant verschilt enorm, maar onder de oppervlakte kan dezelfde onzekerheid zitten.

De vraag wordt weinig gesteld

Meestal worden wij gevraagd voor coachings­trajecten gericht op het verkrijgen van meer zelfvertrouwen. Mensen komen omdat ze te bescheiden zijn, zichzelf onvoldoende laten zien of weinig ruimte innemen.

De vraag 'wil je mij helpen omdat ik mezelf eigenlijk veel te geweldig vind?' krijgen we aanzienlijk minder vaak.

Hoe dat komt? Mensen die zichzelf erg zeker presenteren, vinden niet altijd dat zij degene zijn die iets te leren hebben. Het probleem zit volgens hen gemakkelijk bij de omgeving: mensen zijn jaloers, begrijpen hen niet, kunnen niet tegen duidelijkheid of zijn gewoon niet sterk genoeg.

En soms is dat misschien zelfs een beetje waar. Maar wanneer dezelfde botsing zich steeds opnieuw voordoet met andere collega's, partners, vrienden of leidinggevenden, wordt het interessant om ook eens naar de gemeenschappelijke factor te kijken. En die gemeenschappelijke factor ben jij.

Totdat de pijn groot genoeg is

Vaak ontstaat pas bereidheid om naar arrogant gedrag te kijken wanneer de pijn groot genoeg wordt. De gevolgen kunnen namelijk behoorlijk zijn:

• Je kunt schade oplopen in jouw relaties of op jouw werk.
• Jouw omgeving kan afwijzend reageren op jouw gedrag.
• Mensen kunnen voor je wegkruipen omdat ze bang zijn dat jij ze onderuithaalt.
• Mensen kunnen je gaan mijden.
• Collega's kunnen stoppen met het geven van eerlijke feedback.
• Je kunt steeds meer alleen komen te staan terwijl je niet begrijpt waarom.

Dat laatste kan hard aankomen. Zeker wanneer jij zelf helemaal niet het gevoel hebt dat je arrogant bent. Daarom is feedback belangrijk. Niet omdat iedere mening over jou onmiddellijk waar is, maar omdat het verschil tussen jouw bedoeling en jouw uitstraling behoorlijk groot kan zijn.

Kernkwaliteit en leerdoel

Wanneer arrogantie jouw valkuil is, ligt daar vaak de kernkwaliteit aanwezig of profilerend onder. Je kunt jezelf laten zien, neemt ruimte in, beschikt misschien over natuurlijke uitstraling en bent niet bang om jouw kennis, visie of talent naar voren te brengen. Daar hoef je absoluut niet mee te stoppen.

Jouw leerdoel is bescheidenheid, want bescheidenheid versiert de mens. In de balans tussen aanwezig zijn en bescheidenheid vermijd je de valkuil van arrogantie. Je mag weten wat je waard bent zonder voortdurend te hoeven vertellen hoeveel je waard bent.

Arrogantie kan overigens ook in jouw allergie zitten. Dan is bescheidenheid misschien juist sterk bij jou aanwezig en irriteer je je mateloos aan mensen die zichzelf voortdurend op de borst kloppen, overal bovenop zitten of zich beter voordoen dan de rest.

Verwante valkuilen

Arrogantie staat niet helemaal op zichzelf. Binnen aanwezig en profilerend liggen een aantal valkuilen dicht bij elkaar. Ze zijn niet hetzelfde, maar kunnen wel samen voorkomen:

• Hautain of hoogmoedig gedrag.
• Zelfingenomenheid.
• Jezelf overschatten.
• Zelfzuchtig of te eergevoelig gedrag.
• Dominant of bazig gedrag.
• Eigenwijs of eigengereid gedrag kan arrogant overkomen, hoewel daar een andere kernkwaliteit onder ligt.

Het onderscheid zit vaak in het accent. Bij zelfoverschatting schat je jouw eigen kunnen te hoog in. Bij hoogmoedig of hautain gedrag kijk je sterker op een ander neer. Bij dominant gedrag neem je te veel regie of ruimte. En bij arrogantie kunnen meerdere van die elementen samenkomen.

Hoe word je minder arrogant zonder jezelf kleiner te maken?

Niet door jezelf weg te stoppen. Niet door te doen alsof je minder kunt dan je kunt. En ook niet door ineens overal heel voorzichtig bij te gaan zitten omdat iemand jou ooit arrogant heeft genoemd. Dat zou doorschieten naar de andere kant zijn.

Je kunt beginnen met belangstelling. Stel een vraag voordat je jouw mening geeft. Luister eens door wanneer je denkt dat je het antwoord al weet. Laat iemand een andere oplossing kiezen zonder onmiddellijk uit te leggen waarom jouw oplossing beter is.

Daarnaast helpt het om onderscheid te maken tussen jezelf serieus nemen en jezelf belangrijker maken dan een ander. Je mag trots zijn op wat je hebt bereikt. Je mag zichtbaar zijn. Je mag ambities hebben. Je mag kennis hebben die een ander niet heeft. Maar de ander wordt daar niet minder van.

Dat is volgens mij de balans. Je hoeft niet kleiner te worden om minder arrogant te zijn. Je hoeft alleen de ander niet kleiner te maken om jezelf groot te voelen.

Ontwikkeldoelen bij arrogant gedrag

Wanneer aanwezig en profilerend regelmatig doorschiet in arrogant gedrag, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om jouw kracht beter in balans te brengen:

• Ruimte durven innemen zonder de mening, kennis of bijdrage van een ander kleiner te maken.
• Feedback leren onderzoeken zonder onmiddellijk in verdediging te schieten of het probleem bij de ander neer te leggen.
• Bescheidenheid ontwikkelen zonder jouw kwaliteiten, ambitie of zichtbaarheid te verstoppen.

Veelgestelde vragen over arrogant zijn of overkomen

Arrogantie is soms duidelijk zichtbaar, maar het woord wordt ook gemakkelijk als etiket gebruikt. Daarom draait het niet alleen om de vraag of iemand jou arrogant noemt, maar vooral om jouw gedrag, jouw bedoeling en het effect dat dit op anderen heeft. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Kun je arrogant overkomen terwijl je verlegen bent?

Ja. Wanneer je weinig contact maakt, mensen niet aankijkt of jezelf in een groep afzijdig houdt, kan iemand dat uitleggen als afstandelijkheid of arrogantie. De oorzaak kan echter net zo goed verlegenheid, spanning of simpelweg afwezigheid met jouw gedachten zijn.

Is trots hetzelfde als arrogantie?

Nee. Je mag trots zijn op wat je hebt bereikt, wat je kunt of waar je hard voor hebt gewerkt. Arrogantie ontstaat eerder wanneer jouw trots samengaat met jezelf boven anderen plaatsen, anderen kleiner maken of voortdurend bevestiging zoeken van jouw vermeende superioriteit.

Waarom noemen mensen succesvolle personen soms arrogant?

Succes, ambitie en zichtbaarheid kunnen reacties oproepen. Soms is kritiek terecht en soms speelt vergelijking of afgunst mee. Daarom zegt het label alleen niet genoeg. Kijk naar concreet gedrag: luister je, respecteer je anderen en kun je omgaan met een afwijkende mening?

Kan arrogantie onzekerheid verbergen?

Dat kan. Iemand kan zichzelf groter, sterker of zekerder presenteren om twijfel, pijn of onzekerheid niet te hoeven voelen. Maar dat betekent niet dat arrogant gedrag altijd door onzekerheid wordt veroorzaakt. Het blijft belangrijk om naar het concrete patroon te kijken.

Hoe reageer je als iemand zegt dat je arrogant overkomt?

Vraag wat diegene precies heeft gezien of ervaren. Met 'jij bent arrogant' kun je niet zoveel. Met 'je onderbrak mij drie keer en deed mijn voorstel af als onzin' kun je wel iets. Concreet gedrag geeft je de mogelijkheid om te onderzoeken of er iets te leren valt zonder ieder label onmiddellijk voor waarheid aan te nemen.