home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / aanwezig / overheersend

Overheersend of heersend: valkuil

Overheersend is een valkuil. Dat betekent dat je te nadrukkelijk aanwezig bent. De valkuil hoort bij de kwaliteit aanwezig en profilerend. In dit artikel ga ik in op wat overheersend is en wat dit betekent. Want aanwezig zijn, initiatief nemen, verbaal sterk zijn en jouw mening goed kunnen verwoorden zijn prima kwaliteiten. Het wordt wat anders wanneer anderen daardoor nauwelijks nog ruimte ervaren.

Wat is het verschil tussen dominant en overheersend?

Dominant en overheersend liggen dicht bij elkaar. Bij dominant of bazig gedrag ligt het accent sterk op sturen, bepalen en jouw wil of richting neerzetten. Bij overheersend gedrag gaat het nog nadrukkelijker om de hoeveelheid ruimte die jij inneemt. Jouw aanwezigheid, argumenten, kennis, manier van spreken of behoefte aan controle kunnen zo sterk worden dat de ander als het ware uit beeld raakt.

Je hoeft dus niet eens letterlijk te zeggen: 'Ik ben de baas en zo gaan we het doen.' Je kunt ook overheersen doordat je veel sneller redeneert, verbaal veel sterker bent, altijd uitstekend voorbereid bent of ieder tegenargument onmiddellijk weet te ontzenuwen. Jij ervaart dat misschien gewoon als goed communiceren of kennis van zaken. De ander kan ervaren dat hij geen meter ruimte krijgt.

Waarom kom je overheersend over zonder dat je dat bedoelt?

Dat heeft veel te maken met het verschil tussen jouw bedoeling en jouw effect. Jij wilt misschien gewoon duidelijk zijn. Je weet waar je het over hebt, hebt jouw dossier op orde en kunt jouw standpunt uitstekend onderbouwen. Je neemt initiatief omdat niemand anders dat doet en je zegt wat je vindt omdat anderen daar blijkbaar meer moeite mee hebben. Vanuit jouw perspectief is daar niets vreemds aan.

Maar de combinatie kan stevig zijn. Je bent snel, goed voorbereid, verbaal sterk, stellig en aanwezig. Voor iemand die meer tijd nodig heeft om na te denken of minder gemakkelijk woorden vindt, kan dat behoorlijk overweldigend zijn. Je hoeft de ander niet bewust het zwijgen op te leggen. Soms is jouw aanwezigheid al voldoende om ervoor te zorgen dat die ander denkt: laat maar.

Dat zie je ook bij indringend en doordringend gedrag. Wat voor jou betrokkenheid, aandacht of kracht is, kan voor een ander veel intenser binnenkomen.

Vind je het vervelend als anderen jou overheersend vinden?

Is het voor jou vervelend wanneer mensen jou te overheersend vinden? Begrijp dan dat dat ook iets over anderen zegt. Wellicht zijn ze bang om tegengas te geven of wellicht durven anderen hun mening niet te zeggen. Maar waar jij mee bezig kunt, is om jouw kwaliteiten te benutten en de valkuilen te vermijden.

Welke kwaliteiten? Bijvoorbeeld aanwezig en profilerend zijn, slagvaardigheid en doortastendheid. Daar hoef je dus niet vanaf. Het probleem zit niet in jouw kracht. Het probleem ontstaat wanneer die kracht zo groot wordt dat anderen zich geremd of geblokkeerd voelen om nog iets tegen jou te zeggen.

Daar ligt ook de verbinding met geen tegenspraak dulden. Wanneer anderen het gevoel krijgen dat tegengas weinig zin heeft, krijg jij misschien steeds minder tegenspraak. Dat betekent niet automatisch dat iedereen het ineens met jou eens is.

Wat doet overheersend gedrag met de ander?

Overheersend gedrag doet vooral iets met de ruimte die de ander ervaart. Wanneer jij voortdurend het gesprek bepaalt, jouw argumenten het zwaarst wegen en jij altijd een antwoord klaar hebt, kan de ander zich gaan terugtrekken. Mensen kunnen minder zeggen, hun mening inslikken of besluiten jou maar jouw gang te laten gaan.

Dat is verraderlijk. Jij kunt vervolgens denken dat er kennelijk weinig weerstand is en dat jouw aanpak dus prima werkt. Terwijl de ander misschien al lang heeft besloten dat discussie zinloos is. Niet omdat jij gelijk hebt, maar omdat hij niet tegen jou op kan of het gevoel heeft dat hij dat niet kan.

Ook kan er irritatie ontstaan. Mensen kunnen jouw voorbereiding, kennis en daadkracht eerst waarderen en zich later steeds meer ergeren aan het feit dat er weinig ruimte voor hen overblijft. Wanneer jij vervolgens nog harder gaat overtuigen omdat je weerstand ervaart, wordt het mechaniekje alleen maar sterker.

De grens zit uiteindelijk bij de ruimte van de ander. Krachtig zijn betekent niet dat je over de grens van een ander heen hoeft te gaan. Je kunt stevig aanwezig zijn en tegelijkertijd laten merken dat een ander ook mag denken, spreken en kiezen.

Hoe blijf je in jouw kracht zonder te overheersen?

In jouw kracht komen betekent dat je jouw leerdoel kent en de valkuil leert vermijden. Je kunt leren om krachtig te zijn maar terughoudend te blijven om te voorkomen dat je anderen ruimte ontneemt. Je kunt leren om te voorkomen dat anderen zich geremd voelen of geblokkeerd om wat tegen jou te zeggen.

Dat betekent niet dat je voortaan met de handrem erop moet communiceren. Je hoeft niet minder deskundig te worden, minder goed voorbereid te zijn of jouw mening half in te slikken. Het betekent vooral dat je leert doseren. Niet ieder argument hoeft onmiddellijk op tafel. Niet iedere stilte hoeft door jou gevuld te worden. En niet ieder verschil van mening hoeft te eindigen met jouw laatste woord.

Ook jouw zin krijgen is niet hetzelfde als effectief zijn. Wanneer je merkt dat je steeds opnieuw moet trekken, argumenteren of jouw positie kracht bijzetten, kan het nuttig zijn om te kijken of je bezig bent met jouw zin doordrijven. Kracht zit niet alleen in invloed uitoefenen. Kracht zit soms juist in voldoende ruimte laten.

Wat gebeurt er als je als leidinggevende overheersend bent?

Ben je leidinggevende, ondernemer of manager? Vinden mensen jou dan overheersend in jouw leidinggevende rol? Dan wordt het tijd om er wat mee te doen. De kans is groot dat je alle credits en commitment verliest op de werkvloer, waardoor de intrinsieke motivatie afneemt bij jouw medewerkers. In feite ben je dan als leidinggevende te sturend.

Wanneer jij steeds bepaalt, corrigeert, bijstuurt en het laatste woord hebt, wordt het voor medewerkers steeds minder aantrekkelijk om zelf initiatief te nemen. Waarom zouden ze uitgebreid nadenken over een oplossing als jij toch al weet hoe het moet? Waarom zouden ze een afwijkende mening geven als jouw argumentatie uiteindelijk altijd wint?

Je kunt daardoor iets bereiken wat je waarschijnlijk helemaal niet wilt: medewerkers die afwachten, weinig eigenaarschap tonen en steeds naar jou kijken wanneer er een besluit moet worden genomen. En vervolgens kun jij je weer ergeren omdat niemand uit zichzelf in beweging komt. Dan is het aardig om ook eens te kijken naar jouw eigen aandeel in dat mechaniek.

Ontwikkeldoelen bij overheersend gedrag

Wanneer aanwezig en profilerend bij jou doorschiet in overheersend gedrag, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om jouw kracht beter te doseren:

• Ruimte leren geven aan de mening, het initiatief en het tempo van andere mensen zonder onmiddellijk de regie over te nemen.
• Jouw verbale kracht, kennis en overtuigingskracht leren inzetten zonder de ander daarmee te overstemmen of te blokkeren.
• Krachtig en duidelijk blijven zonder voortdurend controle, het laatste woord of de beslissende invloed nodig te hebben.

Veelgestelde vragen over overheersend gedrag

Overheersend gedrag wordt gemakkelijk verward met duidelijkheid, zelfvertrouwen, dominantie en natuurlijk overwicht. Het verschil zit vooral in de hoeveelheid ruimte die jij inneemt en wat er daardoor voor de ander overblijft. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is overheersend zijn hetzelfde als de baas spelen?

Niet altijd. De baas spelen kan een duidelijke vorm van overheersing zijn, maar je kunt ook overheersend zijn zonder bevelen te geven. Veel praten, sterk argumenteren, voortdurend de regie nemen of iedere discussie naar jouw hand zetten kan hetzelfde effect hebben.

Kan iemand overheersend zijn zonder hard te praten?

Ja. Overheersend gedrag heeft niet alleen met volume te maken. Je kunt rustig spreken en tegelijkertijd ieder gesprek bepalen, iedere tegenwerping ontkrachten en nauwelijks ruimte laten voor een andere zienswijze.

Is goed voorbereid zijn een vorm van overheersend gedrag?

Nee. Goed voorbereid zijn is op zichzelf geen probleem. Het wordt een valkuil wanneer jouw voorbereiding en dossierkennis zo worden ingezet dat anderen het gevoel krijgen dat er eigenlijk niets meer te bespreken valt.

Waarom zeggen mensen soms niet dat ze mij overheersend vinden?

Omdat jouw gedrag daar juist een rol in kan spelen. Wanneer mensen verwachten dat je ieder argument weerlegt, sterk reageert of uiteindelijk toch jouw eigen koers volgt, kunnen ze besluiten hun mening voor zich te houden.

Moet je minder aanwezig worden om minder overheersend te zijn?

Nee. De bedoeling is niet dat je jezelf kleiner maakt. Aanwezig en profilerend zijn blijft jouw kwaliteit. Het leerpunt is dat je die kwaliteit zo gebruikt dat de ander daarnaast ook aanwezig kan blijven.