home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / verdediging / bot

Bot en kortaf in de communicatie

Ben jij soms bot in de communicatie? Reageer je kortaf? Ga je weleens te kort door de bocht? Of zeggen anderen dat je soms een botterik bent? Vind je dat vervelend? Wil je er wat aan doen? Wil je leren om tactvoller te communiceren? Lees dan eerst dit artikel. Dit artikel is onderdeel van de serie over verdedigende communicatie.

Wanneer je bot reageert, ondersteun je dit vaak op non-verbale wijze. Dat kan een felle blik, een gesloten houding of gekruiste armen zijn. Woorden zeggen veel, maar het kenmerk van communicatie is dat jouw houding net zoveel kan zeggen als de woorden die je gebruikt. Een voorbeeld waarin non-verbale communicatie een rol speelt, is het volgende. Wim vroeg aan zijn manager of hij even tijd had om te sparren. De manager zette zuchtend zijn bril af en zei: ‘Wat is er nu weer?’ De woorden zijn kort, maar vooral de zucht, de blik en de toon maken de reactie bot en afwijzend. Wim zal niet snel het gevoel krijgen dat hij welkom is met zijn vraag.

Wat is het verschil tussen bot, kortaf en direct communiceren?

Bot, kortaf en direct communiceren worden vaak door elkaar gehaald. Toch betekenen ze niet hetzelfde.

Bot communiceren

Bij bot communiceren houd je weinig rekening met het effect van jouw woorden of houding op de ander. De boodschap kan hard, ongevoelig, afwijzend of vernederend overkomen. Je kunt inhoudelijk gelijk hebben en toch een botte boodschap afgeven.

Kortaf communiceren

Wanneer je kortaf reageert, gebruik je weinig woorden en klinkt jouw toon afgemeten. Je kapt het contact snel af. Een antwoord als ‘Nee’, ‘Geen tijd’ of ‘Zoek het uit’ kan kortaf zijn. De context en jouw toon bepalen of het ook bot overkomt.

Direct communiceren

Direct communiceren betekent dat je duidelijk zegt wat je denkt, wilt of nodig hebt. Dat hoeft niet bot te zijn. Je kunt duidelijk zijn en tegelijkertijd rekening houden met de ander. Directheid wordt bot wanneer duidelijkheid verandert in afrekenen, kleineren, veroordelen of afwijzen.

Wat zijn voorbeelden van bot communiceren?

Ik noem wat voorbeelden van botte communicatie met nadruk op afkatten en veroordelen:

• ‘Ik vind dit een waardeloos idee.’
• ‘Dat plan van jou slaat helemaal nergens op.’
• ‘Jij kunt van mij de boom in met al jouw ideeën.’
• ‘Jij zag er ook niet uit op dat feest, zeg.’
• ‘Jij bent volgens mij nog nooit normaal geweest.’
• ‘Voor iemand op jouw niveau had ik wel wat anders verwacht.’
• ‘Sinds jij leidinggeeft, is het een klerezooi op onze afdeling.’

In deze voorbeelden gaat het niet alleen over de inhoud. De ander wordt afgekat, veroordeeld of persoonlijk geraakt. De boodschap gaat niet meer alleen over een idee, een plan of bepaald gedrag. De persoon zelf wordt neergehaald.

Voorbeelden van kortaf reageren

• ‘Nee.’
• ‘Geen tijd.’
• ‘Niet mijn probleem.’
• ‘Zoek het zelf maar uit.’
• ‘Dat heb ik toch al gezegd?’
• ‘Moet ik dat nu alweer uitleggen?’
• ‘Ben je nu nog niet klaar?’

Een kort antwoord is niet altijd verkeerd. Soms is er eenvoudigweg weinig te zeggen. Het wordt bot wanneer jouw toon, blik of woordkeuze laat merken dat de ander lastig, dom of ongewenst is.

Voorbeelden van bot non-verbaal gedrag

• Zuchten terwijl de ander iets vraagt.
• Met de ogen rollen.
• De ander niet aankijken.
• Jouw armen kruisen en demonstratief achteroverleunen.
• De ander onderbreken en wegkijken.
• Een spottende of minachtende blik geven.
• Weglopen terwijl de ander nog praat.

Ook zonder harde woorden kun je iemand afwijzen. Een blik, zucht of houding kan de boodschap geven: ‘Jij bent lastig’, ‘Jouw verhaal interesseert mij niet’ of ‘Ik neem jou niet serieus’.

Bot reageren door op de persoon te spelen

Soms ontstaat botheid doordat je niet meer reageert op het onderwerp, maar op de persoon. Je krijgt kritiek en reageert bijvoorbeeld met: ‘Moet jij nodig zeggen.’ Dat is een vorm van een jij-bak. In plaats van de kritiek te onderzoeken, kaats je een verwijt terug.

Is bot communiceren hetzelfde als eerlijk of recht voor zijn raap zijn?

Vaak zeggen mensen tijdens een coachingstraject: ‘Ja, maar ik ben toch gewoon eerlijk?’ Of: ‘Ik zeg het tenminste recht voor hun raap hoe ik erover denk.’ Wellicht ben je eerlijk en recht voor de raap in jouw beleving, maar op deze manier bereik je er niets mee. Wat je feitelijk bedoelt, komt niet over en heeft een averechtse werking. Eerlijk zijn betekent dat je zegt wat je werkelijk vindt of ervaart. Bot zijn betekent dat je weinig rekening houdt met de manier waarop jouw boodschap bij de ander aankomt. Je hoeft jouw mening niet in te slikken, maar eerlijkheid is geen vrijbrief om de ander af te rekenen, te vernederen of af te stoten.

Hoe komt het dat je bot of kortaf reageert?

Ben jij soms bot? Herken je er wat in? Te vaak wordt gedacht dat botheid in de communicatie met vaardigheden te maken heeft. Maar wanneer het alleen een gebrek aan vaardigheid zou zijn, zou iemand 24 uur per dag bot zijn in de communicatie. Meestal is dat niet het geval. Het gebeurt in bepaalde situaties. Bot zijn kan andere oorzaken hebben dan een gebrek aan vaardigheid. Ik noem wat voorbeelden:

• Je voelt je onzeker, maar dat toon je aan niemand. Integendeel: je verbloemt jouw onzekerheid door je groots voor te doen en onbehouwen te werk te gaan.
• Je voelt je niet opgewassen tegen de situatie en botheid is een masker waarbij jij jouw gevoelens van onmacht verstopt.
• Je houdt de boot van toenadering ver van je af. Je stoot mensen af en je wilt niet dat ze emotioneel in jouw buurt komen.
• Je bent gestrest, je ervaart spanningsklachten of je zit niet lekker in je vel.
• Je bent je niet bewust van jouw gedrag en de impact daarvan op anderen.
• Je bent misschien eerlijk of recht door zee en wellicht in de valkuilen van rechtlijnigheid of starheid beland.
• Je voelt je bedreigd of aangevallen, waarop je defensief reageert.

Botheid kan dus een vorm van defensief communiceren zijn. Je probeert jezelf te beschermen, maar doet dat op een manier waardoor de ander wordt afgewezen of aangevallen.

Kortom: wil je eraan werken, dan is een maatwerktraject geboden. Een algemene training met kunstjes en simulatieoefeningen gaat niet werken.

Wat zijn de gevolgen van bot communiceren?

Wat bereik je wanneer je in jouw communicatie bot bent?

• Je stoot mensen af en schrikt hen af.
• Mensen gaan om jou heen lopen.
• Je bent te weinig gericht op de relatie met de ander, waardoor je geen commitment verwerft.
• Je jaagt mensen tegen jou in het harnas.

Het gevolg is vaak dat mensen minder met jou delen. Ze stellen minder vragen, spreken zich niet meer uit of wachten totdat iemand anders het gesprek met jou aangaat. Misschien denk je dat je duidelijk bent geweest, terwijl jouw werkelijke boodschap niet meer wordt gehoord.

Hoe kun je duidelijk zijn zonder bot of kortaf te worden?

Je hoeft niet om jouw boodschap heen te draaien. Het gaat erom dat je duidelijk maakt wat je vindt zonder de ander af te rekenen of als persoon af te wijzen.

Van bot naar duidelijk

• Bot: ‘Dit is een waardeloos idee.’  
• Duidelijk zonder botheid: ‘Ik zie nog niet hoe dit idee ons probleem oplost. Kun je dat toelichten?’

• Bot: ‘Dat plan van jou slaat nergens op.’
• Duidelijk zonder botheid: ‘Ik heb twijfels bij dit plan, vooral over de haalbaarheid en de kosten.’

• Bot: ‘Wat is er nu weer?’
• Duidelijk zonder botheid: ‘Ik heb nu weinig tijd. Is het dringend of kunnen we straks even overleggen?’

• Bot: ‘Moet ik dat nu alweer uitleggen?’
• Duidelijk zonder botheid: ‘Volgens mij hebben we hier eerder over gesproken. Welk onderdeel is nog niet duidelijk?’

• Bot: ‘Sinds jij leidinggeeft, is het een klerezooi op onze afdeling.’
• Duidelijk zonder botheid: ‘Sinds de veranderingen op de afdeling mis ik duidelijkheid over taken en verantwoordelijkheden.’

Wat helpt in de praktijk?

• Benoem het gedrag of onderwerp waarover je iets wilt zeggen.
• Speel niet op de persoon.
• Leg uit wat het gedrag met jou of met het werk doet.
• Zeg wat je nodig hebt of wat je anders wilt.
• Let op jouw toon, blik en houding.
• Stel een vraag wanneer je iets niet begrijpt.
• Neem even afstand wanneer irritatie of spanning oploopt.
• Kom later op het gesprek terug wanneer je merkt dat je kortaf reageert.

Het doel is niet dat je zachter wordt dan je bent. Het doel is dat jouw boodschap aankomt zonder dat de ander eerst langs jouw botheid heen moet.

Veelgestelde vragen over bot en kortaf communiceren

Hieronder lees je aanvullende antwoorden over botheid, directheid en kortaf reageren.

Ben je bot wanneer je weinig woorden gebruikt?

Nee. Een kort antwoord is niet automatisch bot. Het wordt bot wanneer jouw woorden, toon of houding afwijzend, kleinerend of ongevoelig overkomen.

Kun je bot overkomen zonder dat je het zo bedoelt?

Ja. Misschien ben je gehaast, gespannen of sterk op de inhoud gericht. Jouw bedoeling kan goed zijn, terwijl jouw reactie bij de ander toch hard of afwijzend overkomt.

Waarom zeggen anderen dat ik bot ben terwijl ik alleen duidelijk wil zijn?

Waarschijnlijk ervaren zij niet alleen jouw boodschap, maar ook jouw toon, woordkeuze en houding. Duidelijkheid gaat over wat je zegt. Botheid gaat vaak over de manier waarop je het zegt.

Moet je altijd rekening houden met de gevoelens van de ander?

Je bent niet verantwoordelijk voor ieder gevoel van de ander. Je bent wel verantwoordelijk voor jouw eigen woorden, toon en gedrag. Je kunt een lastige boodschap geven zonder iemand onnodig af te wijzen of te vernederen.

Kun je afleren om bot of kortaf te reageren?

Je kunt leren herkennen in welke situaties jouw botheid ontstaat, welke gevoelens daaronder zitten en hoe je jouw boodschap anders formuleert. Dat vraagt meer dan een paar standaardzinnen. Je moet begrijpen wat er bij jou gebeurt.