home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / assertief subassertief agressief / sub assertief

Subassertief gedrag: te aardig, te beleefd en toch schadelijk

Ik schreef al een artikel over het verschil tussen assertief, subassertief en agressief gedrag. In dit artikel sta ik nog nadrukkelijker stil bij subassertiviteit. Wat is dat? Wat zijn de gevolgen? Subassertief gedrag lijkt vriendelijk, meegaand en loyaal. Je zou denken: daar kan toch niemand last van hebben? Het tegendeel is waar. Subassertief gedrag draagt niet bij aan gezonde relaties of aan vertrouwen. Alleen gebeurt het sluipend, onzichtbaar en onder het oppervlak. En weet je: de persoon die subassertief reageert, is zich meestal niet eens bewust van de impact die het heeft op anderen en op zichzelf.

Het lijkt zo aardig, maar is dat wel zo?

Veel subassertieve mensen krijgen waardering: “Die is altijd zo aardig.” “Die werkt altijd mee.” Maar wat waarderen we dan eigenlijk? Vaak is het de schijnharmonie die prettig voelt. Alles lijkt soepel te gaan. Er zijn geen openlijke conflicten. Maar wie goed kijkt, ziet iets anders: een voortdurend vermijden van eerlijkheid.

Te aardig, te lief en te beleefd zijn lijkt onschuldig, maar het heeft een prijs. Wie steeds het scherpe randje weghaalt, haalt ook de waarheid weg. Je laat de ander in een comfortabele schijnwereld leven. En dat is niet neutraal. Het is een vorm van verborgen agressie: je onthoudt de ander informatie die nodig is voor echte verbinding en gezonde samenwerking. En nogmaals: meestal zonder kwade bedoelingen. Juist omdat het vaak onbewust gebeurt, is het verraderlijk.

Waarom schaadt subassertief gedrag het vertrouwen?

Vertrouwen bouw je door voorspelbaar en eerlijk te zijn.

• Assertief: je zegt wat je vindt, anderen weten waar ze aan toe zijn.
• Agressief: je zegt wat je vindt op een manier die schade doet.
• Subassertief: je zegt niet wat je vindt, of je zegt iets anders dan je bedoelt.

Juist dat laatste ondermijnt vertrouwen. Je weet nooit of het waar is wat de ander zegt. Je weet nooit of instemming echt instemming is, of dat er iets anders achter zit. De subassertieve persoon bedoelt het vaak goed, maar bereikt juist het tegenovergestelde: wantrouwen en afstand.

Waarom doe je jezelf tekort met subassertief gedrag?

Subassertiviteit lijkt misschien een offer dat je brengt voor de vrede, maar in werkelijkheid lever je elke keer een stukje van jezelf in.

• Je ondermijnt je eigenwaarde door te doen alsof jouw mening, behoefte of gevoel minder belangrijk is.
• Je maakt jezelf onzichtbaar: anderen leren jou niet echt kennen.
• Je voedt een patroon waarin jouw grenzen steeds verder opschuiven, tot je niet meer weet waar ze liggen.
• Je vergroot de kans op overbelasting en uitputting, omdat je ja blijft zeggen op dingen die je niet wilt of kunt.

Langzaam maar zeker raak je verwijderd van je eigen kern. En als je jezelf niet serieus neemt, waarom zou een ander dat dan doen?

Wat is het verband tussen subassertiviteit en conflictvermijding?

Subassertieve mensen zijn vaak ook conflictvermijdend. Ze ervaren spanning als bedreigend en proberen alles te doen om botsingen te vermijden. Dus ze stemmen in, zwijgen of stellen gerust. Daarmee lijkt de rust bewaard, maar onder de oppervlakte broeit er onvrede. Conflictvermijding lijkt harmonieus, maar verhindert juist dat problemen uitgesproken en opgelost worden. Het gevolg: sluimerende spanningen, misverstanden en een steeds grotere kloof tussen wat iemand zegt en wat hij of zij voelt.

Geen bericht is goed bericht? Niet altijd

Bij subassertief gedrag geldt vaak: geen bericht wordt gezien als goed bericht. Je hoort geen tegenspraak, dus je denkt dat alles wel loopt. Maar dat is een misvatting. Het zwijgen betekent vaak niet dat het goed gaat, maar dat iemand niet durft of wil zeggen wat hij werkelijk vindt. Zo ontstaat een vals gevoel van zekerheid: jij denkt dat de samenwerking soepel verloopt, terwijl er onderhuids onvrede of weerstand groeit. Dit maakt subassertief gedrag extra verraderlijk: het schept een beeld van harmonie dat er in werkelijkheid niet is. Voorbeelden hiervan zijn:

• Je meent dat iemand het ermee eens is, maar achteraf blijkt dat niet zo te zijn.
• Je denkt dat iemand een besluit ook goed vond, maar later hoor je dat hij er grote twijfels bij had.
• Je gaat ervan uit dat de stilte instemming betekent, maar in werkelijkheid durfde de ander niets te zeggen.
• Je vertrouwt op een vriendelijk knikje, terwijl er vanbinnen weerstand of frustratie leeft.

Wat zijn de gevolgen van subassertief gedrag?

Een belangrijk gevolg van subassertief gedrag is dat je niet alleen jezelf tekortdoet, maar ook de ander. Jij bent niet duidelijk, waardoor de ander niet weet waar hij of zij aan toe is. Of nog erger: de ander meent te weten waar hij aan toe is, maar dat beeld klopt niet. Daardoor ontstaat verwarring, wantrouwen of teleurstelling. Het lijkt dus misschien vriendelijk, maar in feite benadeel je ook de ander doordat je de werkelijkheid verdoezelt.

Welke andere gevolgen heeft subassertief gedrag?

Subassertief gedrag zorgt niet alleen voor onduidelijkheid, maar maakt iemand ook onvoorspelbaar. Afspraken lijken rond, terwijl later blijkt dat ze helemaal niet gedragen worden. Je denkt samen één kant op te gaan, maar onderweg haken mensen af omdat ze eerder niet hebben uitgesproken wat ze werkelijk dachten.

Ook ontstaat er gemakkelijk afstand. Wanneer echte gedachten en gevoelens verborgen blijven, leer je elkaar niet werkelijk kennen. Aan de buitenkant lijkt het contact goed, maar onder de oppervlakte blijft veel onbesproken. Dat maakt de relatie oppervlakkiger en kwetsbaarder.

Voor degene die subassertief reageert, is er bovendien het risico van zelfverloochening. Wie zichzelf steeds wegcijfert, raakt langzaam het contact kwijt met zijn eigen waarden, behoeften en grenzen. Je past je zo vaak aan dat je op den duur niet meer goed weet wat je zelf wilt.

Daarnaast kan er passief verzet ontstaan. Dat is geen openlijke aanval, maar stille tegenwerking, uitstelgedrag of dingen ‘vergeten’. Vaak gebeurt dat niet eens bewust. Toch is het effect groot, omdat de onvrede niet wordt uitgesproken maar wel zichtbaar wordt in gedrag.

Wat zijn de gevolgen van subassertief leidinggeven?

Wanneer je subassertief bent in een leidinggevende rol, wordt dat al snel zichtbaar in je team. Je bent misschien te aardig en te meegaand, waardoor je besluiten niet helder communiceert of je grenzen niet bewaakt. Het gevolg? Medewerkers kunnen een loopje met je nemen, afspraken worden niet nagekomen en jij voelt je niet opgewassen tegen je personeel.

Subassertief gedrag onder leidinggevenden lijkt vriendelijk, maar werkt ondermijnend. Je verliest sturing, er ontstaat onduidelijkheid en uiteindelijk groeit er wantrouwen in plaats van vertrouwen. Het team gaat zijn eigen gang en de werkdruk stapelt zich bij jou op, omdat je geen duidelijke begrenzing aanbrengt.

Daarom is het belangrijk dat je als leidinggevende assertief leert communiceren: eerlijk, duidelijk en respectvol. Dat betekent niet hard of agressief zijn, maar helder je verwachtingen en grenzen aangeven, zodat iedereen weet waar hij of zij aan toe is.

Lees meer hierover in mijn artikel: Te aardig als leidinggevende: wat zijn de gevolgen?

In welke situaties herken je subassertief gedrag?

Ik noem een viertal situaties waarin je de gevolgen proeft van subassertief gedrag.

Het project dat vastloopt

In een teamvergadering zegt iedereen ja tegen het plan. Een maand later blijkt dat de helft het onuitvoerbaar vindt. Niemand durfde het te zeggen. Dit noem ik indirecte weerstand.

Hoge werkdruk

Frank heeft een enorm hoge werkdruk. Hij heeft een contract van 32 uur, maar er ligt werk voor wel 80 uur. En toch begrenst hij niet onder het mom: ‘Hij wil zijn baas niet teleurstellen.’ En dus neemt hij meer werk aan dan hij daadwerkelijk aankan.

Gevolg: het werk komt niet klaar. En zo stelt hij zijn baas toch teleur, want die had erop vertrouwd dat de deadline gehaald zou worden.

De overbelaste collega

Anja zegt altijd ja tegen extra werk, ook als haar agenda vol is. Uiteindelijk valt ze uit met een burn-out. Haar collega’s zijn verbaasd: “Maar ze zei altijd dat het wel ging.”

De altijd glimlachende manager

Frank reageert op alles vriendelijk, ontwijkt elk conflict en stemt met alles in. Zijn team denkt: “Prima leidinggevende.” Tot er ineens beslissingen vallen waar niemand zich in herkent, want Frank heeft nooit verteld wat hij zelf dacht.

Waarom te aardig zijn ook agressie kan zijn

Het voelt misschien tegennatuurlijk om beleefdheid en agressie in één zin te noemen. Toch hebben ze iets gemeen: beide kunnen de ander tekortdoen. Subassertief gedrag is vaak een vorm van passieve agressie: je zegt niets of je glimlacht vriendelijk, maar onderhuids speel je toneel en verhul je je werkelijke gevoelens. Daarmee wek je een schijn van harmonie, terwijl er in feite spanning groeit.

• Bij agressie is het openlijk: je overschrijdt grenzen.
• Bij subassertief ‘te aardig zijn’ is het verhuld: je onthoudt je echte mening, je maskeert spanning en je speelt een rol.

In beide gevallen is het effect hetzelfde: het vertrouwen krijgt een knauw. En wat het verraderlijk maakt: de subassertieve persoon heeft vaak niet door dat hij of zij schade veroorzaakt.

Hoe doorbreek je subassertief gedrag?

• Benoem het patroon: erken dat je vaak niet zegt wat je denkt.
• Oefen met kleine eerlijkheid: spreek in veilige situaties uit wat je echt vindt.
• Verdraag spanning: spanning is niet per se slecht, het kan verbinding juist verdiepen.
• Stel grenzen op tijd: niet pas als je overloopt.

Leer assertief communiceren: eerlijk en respectvol. Bekijk ook de leerdoelen voor assertiviteit om te bepalen welk gedrag jij concreet wilt veranderen.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over subassertief gedrag.

Wat is subassertief gedrag?

Subassertief gedrag betekent dat je jouw mening, behoeften en grenzen structureel ondergeschikt maakt aan die van anderen. Je zegt bijvoorbeeld ja terwijl je nee voelt, slikt jouw mening in of vermijdt een lastig gesprek.

Is subassertief gedrag hetzelfde als aardig zijn?

Nee. Aardig zijn is een vrije keuze en kan prima samengaan met eerlijkheid. Bij subassertief gedrag durf je vaak niet duidelijk te zijn, omdat je spanning, afwijzing of een conflict wilt voorkomen.

Waaraan merk je dat je subassertief reageert?

Je merkt het bijvoorbeeld wanneer je vaak instemt terwijl je iets anders wilt, achteraf spijt hebt van jouw antwoord, jouw grens pas laat aangeeft of hoopt dat anderen vanzelf begrijpen wat je nodig hebt.

Waarom kan subassertief gedrag leiden tot boosheid of uitputting?

Wanneer je jouw gevoelens, mening en grenzen steeds inslikt, bouwt de spanning zich op. Dat kan leiden tot irritatie, afstand, stil verzet, een plotselinge uitbarsting of overbelasting.

Hoe kun je subassertief gedrag doorbreken?

Begin met eerder herkennen wat je voelt en wilt. Neem tijd voordat je antwoord geeft, spreek kleine grenzen uit en oefen met korte, duidelijke zinnen. Assertiever worden betekent niet dat je hard wordt, maar dat je eerlijk bent met respect voor jezelf en de ander.