home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / weerstand

Weerstand herkennen bij jezelf en de ander

In de weerstand schieten: iedereen doet het wel eens. Maar wat gebeurt er nu precies wanneer je in de weerstand schiet? En hoe ga je ermee om als dit gebeurt? Weerstand herkennen bij jezelf en de ander is een leerdoel voor de training communicatie en adviesvaardigheden. Maar ook dat begint bij bewustwording en herkenning.

Is weerstand een normaal verschijnsel?

Laat ik maar beginnen op te merken dat weerstand een normaal verschijnsel is. Als je geen weerstand hebt, krijg je griep. En als er in de organisatie geen weerstand is, krijg je organisatiegriep! We hebben dus weerstand nodig. Wanneer er verandering is of wordt aangekondigd in de organisatie ontstaat er weerstand. Zou dat niet het geval zijn, dan zou de ene verandering na de andere kunnen worden doorgevoerd. Dus vooropgesteld: je kunt zelf in de weerstand schieten en ook de ander kan in de weerstand schieten.

Wat gebeurt er wanneer je in de weerstand schiet?

Wanneer je in de weerstand schiet, ontstaat er vanbinnen afweer. Je voelt spanning, irritatie, onzekerheid, boosheid of angst. Soms ga je jezelf verdedigen. Soms val je de ander aan. Een andere reactie is dat je je terugtrekt, dichtklapt of het onderwerp probeert te vermijden. De eerste reactie is vaak automatisch. Je hebt niet altijd meteen door wat je raakt of waarom je zo reageert. Daarom begint omgaan met weerstand bij herkennen wat er in jou gebeurt voordat je reageert.

Wat is het verschil tussen directe en indirecte weerstand?

Weerstand kan zich open en rechtstreeks uiten, maar ook verborgen blijven achter ontwijken, zwijgen of aanvallend gedrag. Het verschil zit vooral in de vraag of iemand werkelijk zegt wat hij of zij bedoelt.

Directe weerstand

Een directe vorm van weerstand is de open vorm, oftewel het uiten van bezwaren. Er is openheid, gelijkwaardigheid, respect en transparantie. We zeggen wat we bedoelen. We zijn het oneens, ik zeg mijn mening en ik vertel wat mijn bezwaren zijn, wat het met mij doet of wat mij raakt. Directe weerstand hoeft dus niet onveilig te zijn. Juist doordat bezwaren rechtstreeks worden uitgesproken, weet de ander waar hij of zij aan toe is en kan er een gesprek ontstaan.

Indirecte weerstand

Het kenmerk van indirecte weerstand is dat niet wordt gezegd wat werkelijk wordt bedoeld. Iemand knikt ja, maar bedoelt nee. Iemand kijkt weg, ontwijkt, zwijgt of begint over een ander onderwerp. Ook aanvallen kan een indirecte vorm van weerstand zijn. Iemand voelt zich bijvoorbeeld onzeker, maar zegt niet: ‘ik voel mij onzeker’. In plaats daarvan valt diegene de ander aan. De werkelijke boodschap blijft verborgen. Daarom kan indirecte communicatie onveilig zijn: je hoort niet wat de ander werkelijk denkt, voelt of bedoelt.

Welke vormen van indirecte weerstand zijn er?

Indirecte weerstand kan zich op verschillende manieren laten zien. Soms trekt iemand zich terug of ontwijkt diegene het gesprek. In andere situaties richt de weerstand zich juist op de ander en ontstaat aanvallend gedrag.

Wegkijken of vluchtgedrag

Van wegkijken of vluchtgedrag zijn meerdere voorbeelden denkbaar:

• Iemand negeren: je reageert niet op wat de ander zegt. Er zijn meerdere manieren om iemand te negeren, zoals niet reageren op een e-mail, iemand niet groeten of ongesproken voorbijlopen.
• Dichtklappen tijdens een gesprek: je weet niet meer wat je moet zeggen.
• Ja zeggen en nee bedoelen.
• Ontkennen en ontwijken tegen beter weten in of ontwijkende antwoorden geven.
• Over een ander onderwerp beginnen en de aandacht afleiden.
• Iemand doodzwijgen.
• Iemand als zondebok aanwijzen.
• Een onderwerp taboe maken en onbespreekbaar houden.
• Heilige huisjes bouwen.

Aanvallen

Aanvallen heeft ook meerdere vormen. Ik noem er een paar:

• De ander beschuldigen: sinds jij hier directeur bent, loopt alles verkeerd binnen dit bedrijf. Je legt de verantwoordelijkheid voor jouw gevoel van onbehagen in dit voorbeeld bij de directeur neer.
• Iemand te kijk zetten, beledigen of kleineren: zo, ik dacht dat jij een academische achtergrond had, maar daar merk ik nog weinig van.

Welke signalen wijzen op weerstand bij de ander?

Weerstand bij de ander herken je niet alleen aan wat iemand zegt. Je kunt het ook merken aan gedrag, houding en toon. Iemand reageert kortaf, ontwijkt een vraag, wordt cynisch, kijkt weg, trekt zich terug of begint steeds over iets anders. Ook schijninstemming kan een signaal zijn. Iemand zegt dat een voorstel prima is, maar voert de afspraak daarna niet uit. Bij anderen zie je juist dat de spanning oploopt: de stem wordt harder, er komen verwijten of de ander gaat steeds stelliger praten. Een signaal is nog geen bewijs. Vraag daarom wat er speelt in plaats van onmiddellijk te bepalen waarom iemand zo reageert.

Hoe herken je jouw eigen weerstand?

Een leerdoel voor de training communicatie en gesprekstechnieken is om jouw eigen weerstand te herkennen. Hoe ziet jouw patroon van weerstanden eruit?

• Schiet je snel in de verdediging en verval je in defensieve communicatie?
• Ga je snel in de aanval?
• Word je cynisch of sarcastisch?
• Heb je het gevoel dat je aan een dood paard trekt?
• Word je te direct in de communicatie, te stellig of kom je juist niet meer tot de kern?
• Welke persoonlijke valkuilen gaan bij je opspelen? Word je koppig of onverzettelijk?

Daaraan gekoppeld: weet je ook wanneer je in de weerstand schiet? Anders gevraagd: wat moet een ander ervoor doen om je in de weerstand te krijgen?

Hoe herken je weerstand bij de ander?

Een tweede leerdoel is om weerstanden bij de ander te herkennen. Voel je aan dat de ander in de weerstand schiet? Of merk je dat niet? Kijk niet alleen naar de woorden, maar ook naar wat er verandert in houding, toon, gedrag en contact.

Vraag je daarbij af wat je feitelijk waarneemt. Wordt iemand stiller? Gaat diegene steeds harder praten? Worden vragen ontweken? Worden afspraken bevestigd maar niet uitgevoerd? Door eerst waar te nemen, voorkom je dat je meteen een oordeel over de ander velt.

Hoe ga je op een volwassen manier met weerstand om?

Omgaan met weerstand begint met vertragen. Reageer niet meteen vanuit irritatie of verdediging. Benoem eerst wat je waarneemt en vraag wat er speelt. Geef de ander de ruimte om bezwaren, onzekerheid of frustratie uit te spreken.

Luister zonder onmiddellijk te overtuigen. Dat betekent niet dat je overal in meegaat. Je kunt duidelijk blijven over grenzen, verantwoordelijkheden en afspraken. Maar zolang de ander zich niet gehoord voelt, heeft nog meer uitleg of druk vaak weinig effect.

Onderzoek ook jouw eigen aandeel. Wat in jouw toon, timing of manier van communiceren kan weerstand hebben opgeroepen of versterkt? Een volwassen reactie is niet hetzelfde als alles accepteren. Het betekent dat je duidelijk bent zonder de ander kleiner te maken.

Wanneer versterk je weerstand juist?

Je versterkt weerstand wanneer je bezwaren wegwuift, de ander onder druk zet of onmiddellijk jouw gelijk probeert te halen. Ook te direct reageren, kleineren, beschuldigen of dreigen met gevolgen kan ervoor zorgen dat iemand zich verder ingraaft.

Een andere valkuil is dat je te snel oplossingen aandraagt. De ander voelt zich dan nog niet gehoord, terwijl jij al bezig bent het probleem af te sluiten. Daardoor kan directe weerstand veranderen in indirecte weerstand.

Veelgestelde vragen over weerstand

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over weerstand bij jezelf en de ander.

Wat betekent het als iemand in de weerstand schiet?

Dan ontstaat er afweer tegen wat er gebeurt of wordt gezegd. Iemand kan zich verdedigen, aanvallen, terugtrekken, ontwijken of dichtklappen.

Wat is het verschil tussen directe en indirecte weerstand?

Bij directe weerstand zegt iemand openlijk wat hij of zij vindt, voelt of niet wil. Bij indirecte weerstand blijft de werkelijke boodschap verborgen en zie je bijvoorbeeld ontwijken, ja knikken en nee bedoelen, zwijgen of aanvallen.

Hoe herken je weerstand bij jezelf?

Let op signalen zoals irritatie, spanning, verdediging, koppigheid, aanvallend reageren of de neiging om je terug te trekken. Vraag jezelf af wat je raakt en welke reactie dat bij je oproept.

Hoe herken je weerstand bij de ander?

Let op veranderingen in toon, houding en gedrag. Denk aan kortaf reageren, vragen ontwijken, cynisme, stilvallen, schijninstemming of steeds stelliger praten.

Hoe kun je het beste met weerstand omgaan?

Vertraag, benoem wat je waarneemt en stel open vragen. Luister naar de bezwaren en onderzoek wat erachter zit. Blijf duidelijk, maar voorkom dat je de ander onder druk zet of kleiner maakt.