Assertief, subassertief en agressief gedrag: wat is het verschil?
Wat is het verschil tussen assertief gedrag, subassertief gedrag en agressief gedrag? Veel mensen weten dat niet zo goed. Assertief gedrag wordt vaak gezien als ‘een grote mond hebben’ of ‘voor jezelf opkomen’. Dat klopt een beetje, maar het is geen volledige beschrijving van wat assertiviteit betekent.
In dit artikel ga ik in op:
- Wat assertief gedrag is.
- Wat agressief gedrag is.
- Wat subassertief gedrag is.
De relatie tussen jou en de ander
Assertiviteit gaat altijd over de relatie tussen jou en de ander. Hoe is de interactie tussen jou en de ander? Hoe reageer jij op de ander? En hoe reageert de ander op jou?
Stel je twee percelen voor. Links ligt jouw perceel en rechts ligt het perceel van de ander. De ander kan jouw buurman zijn, maar ook jouw zoon, dochter, vader, moeder, partner, collega, leidinggevende, vriend of vriendin.
Jij bent verantwoordelijk voor jouw deel. De ander is verantwoordelijk voor zijn of haar eigen deel.
Waar ben jij verantwoordelijk voor?
Jij bent verantwoordelijk voor:
- Jouw eigen leven en de invulling daarvan.
- Jouw eigen behoeften.
- De keuzes die je maakt.
- Jouw eigen motivatie.
- Jouw eigen persoonlijke ontwikkeling.
De ander is verantwoordelijk voor de invulling van zijn of haar leven. Dat geldt ook voor de eigen behoeften, keuzes en motivatie. Dat stuk mag jij loslaten. Het is niet van jou, maar van de ander.
Wat is agressief gedrag?
Wat is agressie of agressief gedrag? Bij agressie wordt vaak meteen aan geweld gedacht, vooral aan fysiek geweld. Agressie betekent in feite dat je een ander aanvalt, aantast, bedreigt of in de hoek zet. Agressie omvat echter veel meer dan fysiek geweld. Je kunt iemand ook mentaal aanvallen, bedreigen, intimideren, onder druk zetten of onderuit halen. Het belangrijkste kenmerk van agressief gedrag is dat je over de grens van de ander heen gaat.
Dat doe je bijvoorbeeld wanneer:
- Je te direct en te confronterend communiceert.
- Je conflicten forceert en naar jouw hand probeert te zetten.
- Je te sturend, dominant of bazig bent.
- Je een ander voorschrijft hoe hij of zij moet handelen.
- Je geen tegenspraak duldt.
- Je geen weerwoord accepteert.
- Je de ander geen ruimte geeft om eigen keuzes te maken.
- Je dicteert en zaken oplegt.
- Je minachtend over de ander praat of op de ander neerkijkt.
- Je je hautain of arrogant opstelt.
- Je geen rekening houdt met de behoeften van de ander.
Wil je dit gedrag uitgebreider herkennen en begrijpen? Lees dan verder over agressief gedrag.
Wat is lieve agressie?
Er bestaat ook een zogenaamde lieve vorm van agressief gedrag. Het lijkt vriendelijk of zorgzaam, maar ook hierbij kun je over de grenzen van de ander heen gaan. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer:
- Je overbetrokken raakt bij de ander.
- Je je oververantwoordelijk voelt voor het welzijn van de ander.
- Je je verantwoordelijk voelt voor zaken waarvoor de ander zelf verantwoordelijk is.
- Je overbezorgd bent.
- Je bemoeizuchtig bent.
- Je het leven van de ander invult zoals jij denkt dat het moet.
- Je jouw normen aan de ander oplegt.
- Je voortdurend vanuit een ouderrol tegen de ander praat.
- Je de ander als een klein kind behandelt.
Ook hierbij laat je de ander onvoldoende ruimte om zelf verantwoordelijkheid te nemen en eigen keuzes te maken.
Wat is subassertief gedrag?
Subassertief gedrag betekent dat je te weinig ruimte inneemt en toestaat dat de ander over jouw grenzen heen gaat. Voor de helderheid: agressief gedrag is ook niet assertief.
Wanneer je subassertief bent:
- Laat je jouw gedrag afhangen van de ander.
- Sta je toe dat de ander over jouw grenzen heen gaat.
- Stel je je afhankelijk op.
- Sta je toe dat de ander jouw leven invult of dicteert.
- Ben je onvoldoende weerbaar tegen dominante personen.
- Stel je je te bescheiden op en maak je jezelf kleiner dan nodig is.
- Pak je te weinig ruimte of accepteer je dat de ander te veel ruimte pakt.
- Sta je toe dat de ander jouw keuzes beïnvloedt.
- Maak je keuzes op basis van de behoeften van de ander.
- Accepteer je dat de ander voorschrijft hoe jij moet leven.
- Kun je moeilijk zonder waardering van de ander.
- Ben je voortdurend uit op waardering en aandacht.
- Probeer je het de ander altijd naar de zin te maken.
- Ga je pleasen.
- Accepteer je de bemoeizucht van de ander.
- Ben je boos, maar zeg je dat niet.
- Durf je jouw mening niet goed te geven.
- Schaam je je snel wanneer je een afwijkend standpunt hebt.
- Voel je je schuldig wanneer de ander ongenoegen over jou uitspreekt.
- Betrek je kritiek al snel op jezelf.
- Haal je jezelf onderuit.
Wat is assertief gedrag?
Wanneer je assertief bent, kun je in jouw eigen behoeften voorzien. Je bent niet afhankelijk van anderen voor de vervulling van die behoeften.
Je neemt verantwoordelijkheid voor jouw eigen behoeften, gevoelens en gedachten. Dat geldt ook voor jouw mening en zienswijze. Je respecteert de grens van de ander, maar geeft ook jouw eigen grenzen aan. Kortom:
- Je neemt verantwoordelijkheid voor jouw leven, behoeften, gevoelens en emoties.
- Je geeft daar zelf invulling aan.
- Je accepteert dat de ander verantwoordelijkheid neemt voor zijn of haar leven, behoeften, gevoelens en emoties.
- Je maakt keuzes op basis van jouw eigen behoeften.
- Je voelt je verantwoordelijk voor jouw eigen motivatie.
Welk gedrag hoort bij assertiviteit?
Bij assertief gedrag:
- Kijk je de ander aan.
- Blijf je rustig.
- Vertel je jouw mening zonder aarzeling.
- Zie je er niet tegenop om een afwijkende mening te hebben.
- Laat je je niet imponeren door brutale of dominante mensen.
- Blijf je rustig wanneer iemand jou onder druk zet.
- Beschuldig je de ander niet.
- Beschuldig je jezelf ook niet.
- Spreek je rustig en overtuigend.
- Beledig je niemand.
- Haal je niemand onderuit in jouw communicatie.
- Oordeel of veroordeel je de ander niet.
- Geef je jouw grenzen op een prettige manier aan.
- Speel je het niet op de man of vrouw.
- Betrek je kritiek niet direct op jezelf.
- Kun je op jezelf reflecteren zonder daarin door te slaan.
- Kun je jouw eigen kwetsbaarheid accepteren.
Je kunt overigens gemakkelijk en overtuigend praten, terwijl je het toch moeilijk vindt om jouw grens aan te geven of voor jezelf op te komen. Lees daarom ook waarom een vlotte babbel niet automatisch betekent dat je assertief bent.
Wil je concreet bepalen welk gedrag jij wilt ontwikkelen? Bekijk dan de leerdoelen voor assertiviteit. Daar vind je voorbeelden zoals nee zeggen, grenzen aangeven, jouw mening uitspreken en omgaan met kritiek.
Wat is het verschil tussen assertief, subassertief en agressief gedrag?
Het verschil tussen deze drie gedragsstijlen zit vooral in de ruimte die je jezelf en de ander geeft, de verantwoordelijkheid die je neemt en het respect voor elkaars grenzen.
- Assertief gedrag: je respecteert jouw eigen grens én die van de ander.
- Subassertief gedrag: je geeft de ander te veel ruimte en jezelf te weinig.
- Agressief gedrag: je neemt te veel ruimte en gaat over de grens van de ander.
Bij assertief gedrag blijf je dus bij jezelf zonder de ander tekort te doen. Bij subassertief gedrag maak je jezelf kleiner dan nodig is. Bij agressief gedrag maak je de ander kleiner of neem je diens ruimte over.
Kun je in de ene situatie assertief en in de andere subassertief zijn?
Ja. Assertief, subassertief en agressief gedrag zijn geen vaste etiketten. Jouw reactie kan per persoon en per situatie verschillen.
Misschien ben je thuis duidelijk, maar klap je dicht tegenover jouw leidinggevende. Of je bent op het werk rustig en stevig, terwijl je in jouw familie snel toegeeft. Het kan ook gebeuren dat je lange tijd meegaand bent en plotseling agressief reageert wanneer jouw grens te vaak is overschreden.
Het gaat dus niet om de vraag wat voor persoon je bent, maar om welk gedrag je in een bepaalde situatie laat zien. Juist door daar bewust naar te kijken, kun je leren om vaker assertief te reageren.
Welk gedrag herken jij bij jezelf?
Vraag jezelf af wat er gebeurt wanneer jouw belangen botsen met die van een ander. Geef je jouw grens rustig aan, trek je je terug of probeer je de ander te overheersen? Jouw antwoord helpt je herkennen of je vooral assertief, subassertief of agressief reageert. Wil je verder lezen over een gedragsstijl of een concreet leerdoel kiezen? Bekijk dan:
- Agressief gedrag.
- Subassertief gedrag.
- Een vlotte babbel en toch niet assertief.
- Leerdoelen voor assertiviteit.
Ontdek hoe assertief jij bent
Wil je ontdekken hoe assertief je bent en in welke situaties je jezelf nog duidelijker kunt uitspreken? Doe dan de gratis assertiviteitstest. Je krijgt inzicht in jouw sterke kanten en ontdekt welke persoonlijke ontwikkelpunten jou helpen om steviger te staan.
Doe de assertiviteitstestLeer meer over assertiviteit (webinar)
Wil je beter omgaan met kritiek, duidelijker je grenzen aangeven en steviger voor jezelf opkomen? Met onze assertiviteitskit krijg je praktische uitleg en oefeningen waarmee je direct aan de slag kunt. De kit bestaat uit een e-book en een webinar.
Verdiep je in assertiviteit en zelfvertrouwen
Wil je leren om duidelijker voor jezelf op te komen en beter je grenzen aan te geven? Lees dan het e-book Word assertief: doorbreek de vicieuze cirkel.
Merk je dat kritiek je onzeker maakt of dat je te veel twijfelt aan jezelf? Dan helpt het e-book Mag ik er twee kilo zelfvertrouwen bij? je om meer inzicht te krijgen in zelfvertrouwen en onzekerheid.
Veelgestelde vragen - FAQ
Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over assertief, subassertief en agressief gedrag.
Is assertief gedrag hetzelfde als agressief gedrag?
Nee. Bij assertief gedrag respecteer je de grens van de ander en bewaak je jouw eigen grens. Bij agressief gedrag ga je juist over de grens van de ander heen.
Wat is het verschil tussen assertief en subassertief gedrag?
Bij subassertief gedrag neem je te weinig ruimte in en laat je anderen over jouw grenzen gaan. Assertief gedrag betekent dat je voor jezelf opkomt zonder de grens van de ander te overschrijden.
Kun je tegelijk assertief en vriendelijk zijn?
Ja, juist. Assertiviteit gaat niet over hardheid of bot zijn. Het gaat over duidelijk en respectvol jouw grenzen, behoeften en mening aangeven.
Hoe herken je subassertief gedrag bij jezelf?
Je kunt subassertief reageren wanneer je keuzes vooral maakt om anderen tevreden te stellen, snel schuldgevoel ervaart, kritiek direct op jezelf betrekt of regelmatig ja zegt terwijl je nee voelt.
Hoe kun je jouw assertiviteit versterken?
Begin met bewust worden van jouw eigen behoeften en grenzen. Leer herkennen wat je wilt, spreek je eerder uit en communiceer jouw grens rustig en duidelijk. Oefening helpt je om dit gedrag steeds natuurlijker toe te passen.
Wat is verborgen agressie?
Verborgen agressie is een indirecte manier om boosheid, frustratie of weerstand te uiten. De boodschap wordt niet openlijk uitgesproken, maar is wel merkbaar in gedrag, stil verzet, sarcasme of tegenwerking. Binnen deze pillarpagina valt dit onderwerp onder het bredere cluster agressief gedrag.
Wil jij assertiever worden?
In onze individuele training assertiviteit werk je aan situaties die jij in jouw dagelijks leven of werk tegenkomt. Samen onderzoeken we wat jou belemmert om duidelijk te zijn, grenzen aan te geven en met vertrouwen voor jezelf op te komen. Je krijgt persoonlijke begeleiding, praktische handvatten en gerichte oefeningen die aansluiten bij jouw vragen, leerdoelen, tempo en situatie, zodat je merkbaar steviger staat en met meer vertrouwen handelt.
Online training autonomie
Speciaal voor jou wanneer je assertiever wilt worden, heb ik een online training ontwikkeld over autonomie en persoonlijk leiderschap. Misschien verwacht je bij assertiviteit een training met een andere naam, maar autonomie en persoonlijk leiderschap gaan precies over assertief zijn: luisteren naar jezelf, duidelijke keuzes maken, grenzen aangeven en minder afhankelijk zijn van wat anderen van je vinden.
Met deze training werk je dus rechtstreeks aan jouw assertiviteit.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 10-05-2014
Update: 27 juni 2026.
