home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / kind hoogbegaafd / hb school

Waarom hoogbegaafde kinderen vastlopen op school

Dit artikel schrijf ik binnen de serie: Is jouw kind hoogbegaafd? Binnen deze reeks kijk ik naar onderwijs, gedrag, gevoeligheid, ontwikkeling en begeleiding van hoogbegaafde kinderen. In dit artikel gaat het over school. Want juist op school lopen veel hoogbegaafde kinderen vroeg of laat vast.

Sommige kinderen verliezen hun motivatie. Andere kinderen gaan onderpresteren, raken overprikkeld of trekken zich juist steeds verder terug. Er zijn ook kinderen die zich aanpassen aan de groep en daardoor nauwelijks nog laten zien wat er werkelijk in hen omgaat. Veel ouders voelen dat er iets niet klopt. Hun kind is slim, nieuwsgierig of creatief, maar komt op school toch niet goed tot zijn recht. Dat heeft meestal weinig te maken met intelligentie alleen. Hoogbegaafde kinderen hebben vaak andere onderwijsbehoeften, denken anders, voelen intens en hebben meer nodig dan alleen extra werk.

Waarom sommige hoogbegaafde kinderen vastlopen

Hoogbegaafde kinderen lopen meestal niet vast omdat zij niet slim genoeg zijn. Ze lopen vaak vast doordat het onderwijs onvoldoende aansluit bij hun manier van denken en leren. Wanneer een kind langdurig te weinig uitdaging krijgt, kan verveling ontstaan. Sommige kinderen gaan dan dagdromen of trekken zich terug. Andere kinderen raken gefrustreerd, ontwikkelen perfectionisme of verliezen hun plezier in leren.

Mariëlle voelde zich op school al jong anders dan andere kinderen. Ze voelde veel aan, dacht diep na en keek anders naar de wereld. Maar op school werd daar nauwelijks naar gekeken. School keek vooral naar wat niet lukte. Ze had moeite met bepaalde schoolse vaardigheden, voelde zich onzeker en kreeg steeds vaker het gevoel dat zij niet goed genoeg was. Uiteindelijk bleef ze zitten. Ze verloor haar klas, haar vertrouwde plek en opnieuw het gevoel ergens echt bij te horen.

Dat deed pijn.

Niet alleen omdat ze moest doubleren, maar omdat ze langzaam ging geloven dat er iets mis was met haar. Terwijl haar echte kwaliteiten juist ergens anders lagen. Mariëlle was verbaal sterk, voelde mensen haarfijn aan, zag patronen die anderen niet zagen en dacht diep na over situaties. Maar die kwaliteiten werden nauwelijks gezien. In plaats daarvan voelde school voor haar steeds meer als een plek waar ze moest voldoen aan iets wat niet bij haar paste. Ze ging zich aanpassen. Minder zichtbaar worden. Minder vragen stellen. Minder laten zien wat er werkelijk in haar omging. Ik druk het soms zo uit: ze ging onderduiken. 

Van buiten leek het misschien alsof ze gewoon mee deed. Van binnen voelde ze zich steeds eenzamer, onzekerder en minder passend. Dat gebeurt bij veel hoogbegaafde kinderen. Wanneer een kind jarenlang het gevoel krijgt dat vooral zichtbaar is wat niet lukt, raakt het langzaam het vertrouwen kwijt in zichzelf. En juist dat is vaak de echte schade van niet gezien worden op school.

Ook leren veel hoogbegaafde kinderen niet hoe zij moeten leren. Omdat de lesstof lange tijd gemakkelijk gaat, ontwikkelen zij soms onvoldoende leerstrategieën. Pas wanneer iets echt moeilijk wordt, lopen zij vast.

Niet gezien worden en op de verkeerde school terechtkomen

Wanneer hoogbegaafdheid niet wordt herkend, kan een kind volledig verkeerd beoordeeld worden binnen het schoolsysteem. Sommige kinderen worden gezien als ongemotiveerd, lastig, traag of niet slim genoeg, terwijl er in werkelijkheid iets totaal anders speelt. Anthonet kwam uiteindelijk op de huishoudschool terecht. Niet omdat zij dom was, maar omdat school vooral keek naar wat niet lukte en nauwelijks zag wat er wél aanwezig was.

Henri belandde zelfs op de LOM-school. Ook bij hem werd jarenlang vooral gekeken naar problemen, gedrag en wat niet paste binnen het systeem. Later behaalde hij gewoon een universitaire opleiding.

Dat laat zien hoe groot de gevolgen kunnen zijn wanneer een kind niet werkelijk wordt gezien. Voor veel hoogbegaafde kinderen gaat de schade daarom niet alleen over onderwijsniveau. Het gaat over identiteit. Over jarenlang geloven dat je niet slim genoeg bent. Dat je anders bent. Dat je niet past.

Dat gevoel kan enorm diep binnenkomen en nog jarenlang doorwerken in zelfvertrouwen, motivatie en keuzes later in het leven.

Wat heeft een hoogbegaafd kind nodig op school?

Een hoogbegaafd kind heeft meestal behoefte aan meer dan alleen extra opdrachten. Veel kinderen hebben behoefte aan:

• Intellectuele uitdaging.
• Verrijking en verdieping.
• Minder herhaling.
• Begrip voor hun manier van denken.
• Ruimte voor creativiteit.
• Autonomie.
• Contact met ontwikkelingsgelijken.
• Veiligheid om zichzelf te mogen zijn.

Wanneer onderwijs beter aansluit bij deze behoeften, zie je vaak dat motivatie en zelfvertrouwen weer groeien.

Waarom sociale aansluiting soms lastig is

Veel hoogbegaafde kinderen voelen zich anders dan leeftijdgenoten. Zij denken sneller, stellen andere vragen of hebben interesses die niet altijd aansluiten bij kinderen van dezelfde leeftijd. Daardoor kunnen sommige kinderen moeite hebben met sociale aansluiting. Ze voelen zich buitengesloten, passen zich voortdurend aan of worden gepest omdat ze anders zijn. Sommige kinderen proberen daarom minder zichtbaar te worden. Andere kinderen gaan clownesk gedrag laten zien of trekken zich juist helemaal terug. Juist daarom zijn ontwikkelingsgelijken en een veilige omgeving vaak ontzettend belangrijk.

Waarom gedrag vaak verkeerd begrepen wordt

Gedrag van hoogbegaafde kinderen wordt regelmatig verkeerd geïnterpreteerd. Een kind dat veel discussieert, afdwaalt, snel boos wordt of geen motivatie meer laat zien, wordt soms gezien als lastig of ongemotiveerd. Toch zit er onder gedrag vaak een veel groter verhaal. Soms gaat het om verveling. Soms om frustratie. Soms om perfectionisme of het gevoel niet begrepen te worden.

Wanneer alleen naar gedrag wordt gekeken en niet naar de onderliggende behoeften, kan een kind steeds verder vastlopen.

Waarom een leerkracht zoveel verschil kan maken

Voor veel hoogbegaafde kinderen maakt een leerkracht die werkelijk kijkt en luistert een enorm verschil. Een leerkracht die nieuwsgierig durft te kijken naar gedrag, motivatie en leerbehoeften kan een kind helpen zich gezien en begrepen te voelen. Dat betekent niet dat alles altijd aangepast moet worden. Wel betekent het dat een kind serieus genomen wordt in hoe het denkt, leert en zich ontwikkelt.

Juist die erkenning maakt vaak een wereld van verschil.

Wat ouders vaak thuis merken

Ouders zien thuis vaak signalen die op school minder zichtbaar zijn. Sommige kinderen zijn thuis moe, prikkelbaar of verdrietig. Andere kinderen zeggen dat school saai is of hebben steeds minder zin om naar school te gaan. Soms zie je dat een kind thuis eindeloos nieuwsgierig is, terwijl school zegt dat het kind ongemotiveerd overkomt. Dat verschil tussen thuis en school zorgt regelmatig voor verwarring. Juist daarom is het belangrijk om niet alleen naar cijfers of prestaties te kijken, maar ook naar welbevinden, motivatie en gedrag.

Waarom samenwerking tussen ouders en school belangrijk is

Ouders en school zien vaak verschillende kanten van hetzelfde kind. Wanneer ouders en school samen onderzoeken wat een kind nodig heeft, ontstaat er meestal meer begrip en duidelijkheid. Niet door tegenover elkaar te staan, maar door samen te kijken naar:

• Waar een kind energie van krijgt.
• Welke situaties spanning geven.
• Wat motivatie vergroot.
• Welke begeleiding passend is.
• Hoe een kind weer tot leren kan komen.

Juist die samenwerking helpt om een kind beter te begrijpen.

Veelgestelde vragen – FAQ

Veel ouders hebben vragen over hoogbegaafdheid en school. Hieronder staan een aantal veelgestelde vragen.

Waarom loopt een hoogbegaafd kind vast op school?

Vaak doordat het onderwijs onvoldoende aansluit bij de manier waarop het kind denkt, leert en informatie verwerkt.

Waarom halen sommige hoogbegaafde kinderen geen hoge cijfers?

Omdat hoogbegaafdheid niet altijd zichtbaar is in prestaties. Sommige kinderen passen zich aan, raken ongemotiveerd of gaan onderpresteren.

Waarom zijn sociale contacten soms lastig?

Hoogbegaafde kinderen voelen zich soms anders dan leeftijdgenoten en missen aansluiting met kinderen die hetzelfde denken of voelen.

Wat heeft een hoogbegaafd kind nodig op school?

Uitdaging, begrip, verdieping, veiligheid en ruimte om zichzelf te mogen zijn.

Waarom is een goede leerkracht zo belangrijk?

Een leerkracht die werkelijk kijkt naar gedrag, motivatie en leerbehoeften kan een enorm verschil maken in het welbevinden van een kind.