home / persoonlijke ontwikkeling / hoogbegaafd coaching / kind hoogbegaafd / hb school / studieproblemen hoogbegaafden

Studieproblemen bij hoogbegaafden

Dit artikel is onderdeel van de serie: Is jouw kind hoogbegaafd? Binnen deze serie kijken we naar kenmerken en gedrag dat vaker voorkomt bij hoogbegaafde kinderen en jongeren. Studieproblemen passen misschien niet direct in het beeld dat veel mensen van hoogbegaafdheid hebben. Toch lopen veel hoogbegaafden vast op school of tijdens hun studie.

Studieproblemen op school: hoe ontstaan die bij hoogbegaafden? Ze hebben toch zo'n hoog IQ en goed stel hersenen? Hoe kan het dan dat sommigen op school of bij hun studie ondermaats presteren? Hoogbegaafdheid betekent namelijk niet automatisch dat leren altijd gemakkelijk gaat. Juist hoogbegaafden kunnen moeite krijgen met motivatie, planning, perfectionisme, concentratie, discipline of het schoolsysteem zelf.

Waarom hebben hoogbegaafden toch studieproblemen?

Belangrijk is om HB-ers niet op een voetstuk te plaatsen. Hoogbegaafden hebben net als ieder mens sterke en zwakke punten, valkuilen en tekortkomingen en vooral ook moeite met sommige zaken. Ook HB-ers hebben steun nodig, op school, thuis, privé of op hun werk.

Waar lopen hoogbegaafde leerlingen vaak tegenaan?

Natuurlijk is er niet een karikatuur te maken van wat HB-ers moeilijk vinden. In die nuance noemen we een aantal zaken die je misschien herkent:

• Hoogbegaafden vinden het werken volgens een stappenplan niet altijd leuk. Misschien zien ze nog in dat het wel werkt om inzicht te krijgen welke stappen ze moeten maken, maar ze hebben niet graag een voorgekookt verhaal.
• Uitstelgedrag: de neiging om het huiswerk of de opdrachten op het laatste moment te maken of moeite om op gang te komen (en te laat beginnen aan opdrachten).
• Ze hebben soms te weinig idee over hoe ze iets moeten plannen of ze maken wel een planning, maar houden zich er niet aan.
• Ze hebben soms geen idee hoe ze alles moeten organiseren en regelen.
• Ze zijn zelden tevreden met wat ze doen en leggen de lat erg hoog voor zichzelf.
• Ze hebben moeite om onder tijdsdruk te werken.
• Concentratie vinden ze nog weleens moeilijk en ze zijn snel afgeleid.
• Soms laten ze ongericht of impulsief taakgedrag zien.
• Ze worden boos of ongeduldig als het niet in 1x lukt.
• Ze luisteren maar half naar de instructie en haken vroegtijdig af.
• Ze passen niet in het schoolsysteem of vinden leren niet leuk.

Waarom verliezen hoogbegaafden motivatie tijdens hun studie?

Je hebt het gevoel dat je nergens meer blij van wordt, dat je overal over twijfelt en niets goed genoeg is. Je wilt alles wel doen, je begint dan ook overal aan, maar je maakt niets af. Nadat je een korte tijd intensief en met passie ergens aan hebt gewerkt, is de lol er al weer snel af. De uitdaging die je eerst in het werk zag is als sneeuw voor de zon verdwenen. Ongemotiveerd, boos, chagrijnig en zelfs down word je ervan want je mist volledig de drive om het af te maken. Deze houding van jezelf haat je en je kunt het niet uitstaan dat je niet de motivatie kunt opbrengen om dat af te maken waar je aan bent begonnen. Zo kom je in een neerwaartse spiraal terecht waar je zelf niet meer uit kunt komen. Hiervoor heb je iemand nodig die samen met jou op zoek gaat hoe het komt dat jij snel opgeeft want zo voelt het voor jou.

Waarom hebben sommige hoogbegaafden moeite met discipline en doorzetten?

Kan het zijn dat jij nooit hebt geleerd hoe jij je ergens voor moet inzetten? Hoe je iets moet aanpakken als het moeilijk wordt en welke gevoelens hierbij horen? Kan het zijn dat alles altijd vanzelf ging en jij nergens echt je best voor hoefde te doen? Heb je altijd alles op begrip en geheugen voltooid? Was het mogelijk dat je altijd met je goede babbels overal onderuit kon komen of anderen ervan kon overtuigen waarom je iets wel of niet hoefde te doen? Heb je er weleens over nagedacht dat de hoogbegaafdheid een factor kan zijn die nu belemmerend voor je werkt?

Hoe herken je onzekerheid bij hoogbegaafde leerlingen?

Hoe herken je bij HB-ers dat men onzeker is op studiegebied? Ik noem een aantal gedragskenmerken:

• Onnodige bevestiging vragen oftewel: vragen naar de bekende weg.
• Veel controlevragen stellen: vragen of ze de opdracht wel goed hebben begrepen.
• Moeilijke taken vermijden.
• Uitdagingen vermijden tijdens de studie.
• Een afhankelijke opstelling tijdens het uitvoeren van de taak.
• Slordig werken, onnauwkeurigheid of zaken afraffelen.
• Steeds overnieuw beginnen aan dezelfde taak.
• Alleen antwoord geven als ze zeker weten dat het antwoord klopt.
• Geen idee waar ze moeten beginnen.

Waarom gaan hoogbegaafde leerlingen vermijden of vluchten?

Wanneer HB-ers zich onzeker voelen kunnen ze gaan vluchten en vermijden. Maar wat zijn dan mogelijke gedragskenmerken?

• Ze leggen de verantwoordelijkheid neer bij anderen bijvoorbeeld docenten.
• Ze hullen zich in stilzwijgen als hun iets wordt gevraagd of zeggen ‘weet ik niet’.
• Ze liegen over schoolse taken.
• Ze nemen te snel genoegen met het resultaat.
• Ze spijbelen.
• Ze kijken af bij anderen.
• Ze leveren hun werk half afgemaakt in en controleren hun eigen werk niet.
• Ze maken lastige taken niet af.
• Ze maken zich er snel van af en raden of gokken.

Hoe help je hoogbegaafden met studieproblemen?

Wat te doen bij hoogbegaafden met studieproblemen? Allereerst dit: de verwijtende sfeer brengt weinig. Een belerende vinger in de trant van: ‘weinig doorzettingsvermogen’ of ‘gebrek aan discipline’ heeft geen zin. Belangrijk is om te achterhalen waarom de HB-er wisselende prestaties heeft of waarom prestaties achterblijven bij wat er van ze wordt verwacht! Hulp bij hun studie is geboden. Of wellicht zijn er sociale of emotionele vraagstukken die aandacht behoeven. Soms hebben ze ook te weinig idee hoe ze iets moeten leren. Of de lesstof wordt niet op de juiste manier aangeboden. Bekend is dat HB-ers een hekel hebben aan taken die reproductieve vaardigheden vragen. Ze hebben uitdaging nodig en gaan vooruit bij complexiteit.

Waarom hebben hoogbegaafden vaak nooit geleerd hoe ze moeten leren?

Veel hoogbegaafden hebben jarenlang weinig inspanning hoeven leveren om goede resultaten te behalen. Daardoor ontwikkelen sommige HB-ers minder studievaardigheden dan leeftijdgenoten. Alles ging immers vanzelf. Problemen ontstaan vaak pas later, wanneer de lesstof moeilijker wordt en plannen, structureren, doorzetten en leren leren belangrijker worden. Hoogbegaafden kunnen dan ineens vastlopen, terwijl de omgeving juist verwacht dat zij alles gemakkelijk aankunnen.

Daarnaast vinden veel hoogbegaafden het lastig om fouten te maken of ergens moeite voor te moeten doen. Wanneer iets niet direct lukt, kan dat leiden tot frustratie, onzekerheid of uitstelgedrag.

Waarom lopen hoogbegaafden vast in het schoolsysteem?

Veel hoogbegaafden lopen vast binnen het schoolsysteem omdat hun manier van denken en leren niet altijd aansluit op de manier waarop onderwijs wordt aangeboden. Reproductief leren, vaste stappenplannen, herhaling en weinig autonomie kunnen zorgen voor frustratie en motivatieverlies.

Sommige hoogbegaafden hebben behoefte aan meer verdieping, zelfstandigheid en intellectuele uitdaging. Wanneer daar onvoldoende ruimte voor is, kunnen ze afhaken of weerstand ontwikkelen tegen school. Ook voelen sommige HB-ers zich niet begrepen binnen het schoolsysteem.

Studieproblemen zeggen niet dat je niet slim bent

Veel hoogbegaafden schamen zich voor hun studieproblemen. Ze denken dat ze slim genoeg zouden moeten zijn om het wel aan te kunnen. Juist daardoor ontstaat vaak onzekerheid of zelftwijfel.

Toch zeggen studieproblemen niet automatisch iets over intelligentie. Hoogbegaafdheid betekent niet dat alles vanzelf gaat of dat iemand nergens moeite mee mag hebben. Er kunnen allerlei factoren meespelen, zoals motivatieproblemen, perfectionisme, overprikkeling, onzekerheid of een gebrek aan passende uitdaging.

Daardoor ontstaat soms een groot verschil tussen wat iemand in potentie kan en wat er uiteindelijk uitkomt.

Veelgestelde vragen – FAQ

Veel ouders, jongeren en volwassenen hebben vragen over hoogbegaafdheid en studieproblemen. Hieronder staan een aantal veelgestelde vragen.

Waarom hebben hoogbegaafden studieproblemen?

Hoogbegaafden kunnen studieproblemen ontwikkelen wanneer zij onvoldoende uitdaging ervaren, zich niet begrepen voelen of nooit goed hebben geleerd hoe zij moeten leren.

Waarom stellen hoogbegaafden taken uit?

Uitstelgedrag ontstaat vaak door perfectionisme, motivatieproblemen of moeite om te beginnen aan taken die onvoldoende uitdaging bieden.

Waarom verliezen hoogbegaafden motivatie?

Veel hoogbegaafden haken af wanneer lesstof te veel herhaling bevat of onvoldoende aansluit bij hun behoefte aan verdieping en autonomie.

Waarom lopen hoogbegaafden vast op school?

Sommige hoogbegaafden passen niet goed binnen het schoolsysteem. Ze hebben vaak behoefte aan meer zelfstandigheid, uitdaging en ruimte om op hun eigen manier te leren.

Kun je hoogbegaafd zijn en toch slechte resultaten halen?

Ja. Hoogbegaafdheid betekent niet automatisch dat iemand goed functioneert op school. Onderpresteren, onzekerheid, overprikkeling of motivatieproblemen kunnen prestaties negatief beïnvloeden.