home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / introvert extravert / assertiviteit introvert

Assertiviteit voor introverte personen

Assertiviteit. Wat roept dat woord bij jou op? Misschien denk je aan iemand die het hoogste woord voert in een vergadering. Of aan mensen die zonder aarzeling hun mening geven. Maar wat als jij iemand bent van weinig woorden? Als je liever eerst nadenkt voordat je iets zegt? Als je jouw energie niet haalt uit praten met anderen, maar uit stilte en afzondering? Is assertief zijn dan niets voor jou? Ik heb deze pagina als verdieping onder introvert en extravert gezet omdat assertiviteit er bij een introvert persoon anders uit kan zien dan bij iemand die gemakkelijk en snel naar buiten treedt. Niet minder assertief, wel op een andere manier.

Is een introvert mens per definitie niet assertief?

Het is te kort door de bocht om te denken dat een extravert mens assertief is en dat een introvert mens per definitie niet assertief is. Dus is een introvert mens per definitie niet assertief? Nee. Integendeel zelfs. Het gaat erom dat je opkomt voor jouw eigen grenzen, wensen en behoeften. Of je dat nu doet met een zachte stem of met een krachtige toespraak: dat doet er niet toe. Soms zeg ik weleens: assertiviteit is de kunst van trouw blijven aan jezelf, zonder de ander te beschadigen. Wie het onderscheid verder wil bekijken kan lezen over assertief, subassertief en agressief gedrag.

Introverte personen kunnen enorm assertief zijn. Ze weten wat ze willen, voelen haarfijn aan wat klopt en wat niet. Maar ze vinden het soms moeilijk om dat ook daadwerkelijk uit te spreken. Omdat ze bang zijn voor de confrontatie. Omdat ze zich ongemakkelijk voelen in groepen. Of omdat ze zichzelf onderschatten. Veel introverte personen hebben de neiging zich aan te passen aan hun omgeving en houden zich op de achtergrond, zelfs als ze ergens last van hebben. In een overleg kunnen ze het gevoel hebben dat er geen ruimte is om hun mening te geven. En als ze het dan zeggen, voelen ze zich vaak gehaast, onzeker of opgejaagd, alsof het te laat is of alsof ze er niet mogen zijn.

Waarom is assertiviteit voor introverte personen geen extravert kunstje?

Omdat assertiviteit niet gaat over snelheid, volume of hoeveel woorden je gebruikt. Het gaat er niet om dat jij voortaan als eerste jouw hand opsteekt, overal een mening over geeft en iedere stilte onmiddellijk opvult. Dat zou misschien zelfs helemaal niet bij jou passen. Assertiviteit vraagt dat je aanwezig bent wanneer het ertoe doet. Dat je niet verdwijnt uit een gesprek waarin jouw mening, grens of behoefte wel degelijk belangrijk is.

Daarom vind ik de tegenstelling tussen introvert en assertief eigenlijk een rare. In het artikel over communicatie bij introvert en extravert laat ik ook zien dat beide stijlen hun eigen kracht hebben. Een extravert persoon kan snel reageren en gemakkelijk woorden vinden. Een introvert persoon kan eerst luisteren, waarnemen en nadenken en daarna heel raak formuleren. Assertiviteit kan bij beide passen.

Wanneer jij van nature rustig bent, mag jouw assertiviteit dus ook rustig zijn. Misschien zeg jij geen tien zinnen maar één zin die glashelder is. Misschien moet je eerst even nadenken voordat je antwoord geeft. Prima. Stevig zijn betekent niet dat je harder moet praten. Het betekent dat jouw eigen stem niet verdwijnt zodra iemand anders sneller of nadrukkelijker aanwezig is.

Ben je niet assertief als je iemand van weinig woorden bent?

Jawel, juist wel. Als je jezelf bent en jouw waarheid leeft, dan ben je assertief. Ook zonder veel te zeggen. Een blik kan duidelijk zijn. Een korte zin kan krachtiger zijn dan een lang verhaal. Stel je voor: tijdens een vergadering komt er weer een extra taak op jouw bordje. Je weet dat het te veel is. Dan is 'Nee, dat lukt me niet meer deze week' een assertieve reactie. Daar hoef je geen betoog van vijf minuten aan vast te knopen.

Of stel: jouw collega maakt een grap waar jij je ongemakkelijk bij voelt. Dan kun je zeggen: 'Ik vind dit niet fijn.' Dat is voldoende. Assertief zijn is niet hetzelfde als veel praten. Het is durven spreken, ook als het ongemakkelijk voelt. En soms is het juist durven zwijgen omdat jij niet overal op hoeft te reageren.

Iemand van weinig woorden kan juist heel goed luisteren

Introverte personen luisteren vaak beter dan ze praten. Ze horen niet alleen de woorden, maar ook de stiltes ertussen. Ze pikken nuances op, signalen en gevoelens. Dat is een kracht die vaak onderschat wordt. Terwijl juist dat luisteren, dat werkelijk aanwezig zijn bij de ander, heel waardevol kan zijn in communicatie.

Soms is luisteren krachtiger dan spreken. Maar weet ook: goed luisteren wil niet zeggen dat je niets mag terugzeggen. Het betekent dat je zorgvuldig formuleert wat je wel wilt zeggen. Laat jouw stilte geen zelfverloochening worden. Gebruik jouw luistervermogen als fundament om zorgvuldig en doordacht jouw stem te laten horen.

Wanneer wordt stilte een vorm van jezelf wegcijferen?

Wanneer jij wel iets vindt, voelt of nodig hebt maar jezelf structureel uit het gesprek haalt. Je zegt niets terwijl je het ergens niet mee eens bent. Je laat een taak op jouw bord leggen terwijl je weet dat jouw grens bereikt is. Je hoort een opmerking die jou raakt maar doet alsof er niets aan de hand is. Dan is stilte niet alleen jouw stijl meer. Dan kan stilte een manier worden om jezelf buiten beeld te houden.

Het lastige is dat dit aan de buitenkant nog steeds heel rustig kan ogen. Niemand ziet misschien dat jij ondertussen vanbinnen een compleet gesprek voert. Je bedenkt wat je zou willen zeggen, waarom je het zou moeten zeggen en wat de ander daar vervolgens van zou kunnen vinden. Tegen de tijd dat je eruit bent, is de vergadering voorbij.

Daar ligt een belangrijk leerpunt voor veel introverte personen. Je hoeft niet sneller te worden dan je bent, maar soms moet je wel zorgen dat jouw binnenwereld op tijd beschikbaar komt voor de buitenwereld. Anders nemen anderen beslissingen zonder jouw informatie, terwijl jij die informatie wel degelijk had.

Wie zwijgt, stemt toe: een misverstand

Het uitspreken van jouw gevoelens kan een leerdoel zijn. Niet omdat je per se alles moet delen, maar omdat de ander soms wel moet weten hoe jij in het proces zit. Of het nu gaat om samenwerking, een relatie of besluitvorming: je geeft de ander pas eerlijke informatie wanneer je laat weten waar jij staat. En je doet jezelf tekort wanneer je voortdurend inslikt, je aanpast of je terugtrekt.

Als jij ergens niet mee instemt, laat dan van je horen. Zwijgen is geen toestemming. Toch wordt het vaak zo geïnterpreteerd, zeker in vergaderingen of samenwerkingen. Als jij geen nee zegt, denken anderen al snel dat het een ja is. Introverte personen kunnen stilvallen in een gesprek waar ze het niet mee eens zijn. Soms vanuit conflictvermijding, soms omdat ze het gevoel hebben dat hun stem er toch niet toe doet. Maar laat je niet misleiden: jouw stem is waardevol.

Durf aan te geven: 'Ik zie het anders.' Of: 'Ik heb daar een vraag over.' Of zelfs: 'Ik weet het nog niet.' Ook dat is assertief. Zwijgen is geen zonde, maar het mag niet ten koste gaan van jouw waarheid.

Hoe geef je jezelf tijd zonder uit het gesprek te verdwijnen?

Dat vind ik een belangrijk punt voor introverte personen. Je hoeft niet onmiddellijk antwoord te geven wanneer jij tijd nodig hebt om iets te verwerken. Maar je kunt die tijd wel zichtbaar maken. Zeg bijvoorbeeld: 'Ik wil hier even over nadenken.' Of: 'Ik kom hier straks op terug.' Of: 'Geef me even tijd, want ik wil niet te snel reageren.' Daarmee blijf je in het gesprek zonder jezelf te dwingen sneller te zijn dan bij jou past.

Hetzelfde geldt wanneer je onder druk dichtklapt. Je hoeft niet te doen alsof er niets aan de hand is. Je kunt benoemen wat er gebeurt. 'Ik merk dat ik nu blokkeer.' Dat is op zichzelf al communicatie. Wie dat herkent kan verder lezen over dichtklappen of blokkeren tijdens een gesprek.

Je eigen tempo respecteren betekent dus niet dat je uit verbinding verdwijnt. Misschien heb jij tien minuten, een uur of een nacht nodig om jouw gedachten te ordenen. Prima. Maar maak duidelijk dat er nog iets komt. Dan krijgt jouw behoefte aan verwerking ruimte en weet de ander tegelijkertijd waar hij aan toe is.

Je introversie aanvaarden en omarmen is ook assertief

Weet je wat ook assertief is? Jouw introversie aanvaarden en omarmen. Jezelf niet steeds vergelijken met extraverte collega's. Niet denken dat jij anders moet zijn om gehoord te worden. Gewoon erkennen dat jij functioneert op jouw manier, in jouw tempo en vanuit jouw rust. Dat is ook assertiviteit.

Je hoeft jezelf niet te forceren tot iets wat je niet bent. Soms is de grootste daad van assertiviteit tegen jezelf zeggen: 'Ik ben goed zoals ik ben.' Jij bent niet te stil. Jij bent niet te gevoelig. Jij bent niet te veel in jouw hoofd. Jij bent jij. Dat is ook waarom ik kritisch ben op de gedachte dat extraversie de norm zou moeten zijn.

Vanuit dat besef mag je leren spreken. Op jouw toonhoogte. In jouw woorden. Met jouw energie. Niet om te bewijzen dat je er mag zijn, maar omdat je er bent. Daar raakt assertiviteit ook aan zelfaanvaarding en zelfacceptatie.

Wat zijn kenmerken van een assertief introvert persoon?

Assertieve introverte personen zijn geen uitzondering. Ze bestaan volop en ze zijn krachtig in hun bescheidenheid. Een assertief introvert persoon hoeft niet nadrukkelijk aanwezig te zijn om duidelijk te zijn.

• Je durft grenzen aan te geven op een rustige en respectvolle manier.
• Je neemt de tijd om te reageren, maar laat je niet overrulen.
• Je spreekt gevoelens uit met zinnen als: 'Dit raakt me', 'Ik heb even tijd nodig' of 'Ik zie het anders'.
• Je kiest zorgvuldig jouw woorden, maar spreekt je wel uit wanneer het nodig is.
• Je straalt rust uit, ook in gespannen situaties.
• Je weet wat je nodig hebt om goed te functioneren en communiceert daar helder over.
• Je voelt geen druk om extravert gedrag te imiteren, maar blijft trouw aan jouw eigen stijl.

Assertieve introverte personen zijn vaak ook goede observators. Ze signaleren spanningen, patronen en subtiele veranderingen en kiezen het juiste moment om dat bespreekbaar te maken.

Hoe kun je als introvert persoon assertiever worden?

Assertiever worden als introvert begint niet bij veranderen wie je bent, maar bij durven staan voor wie je bent. Dat kan in heel gewone situaties beginnen. Je hoeft niet meteen het moeilijkste gesprek van jouw leven aan te gaan.

• Oefen met kleine nee's: begin in veilige situaties en bouw het uit.
• Benoem wat je voelt, ook al is het nog voorzichtig. Bijvoorbeeld: 'Ik merk dat ik twijfel' of 'Ik voel spanning bij dit voorstel'.
• Plan reflectietijd in voor moeilijke gesprekken. Vraag gerust: 'Mag ik hier even over nadenken?'.
• Geef jouw grenzen aan zonder uitgebreide verantwoording. 'Dat past voor mij niet' kan voldoende zijn.
• Zet jouw luisterkracht om in gerichte vragen of samenvattingen: 'Ik hoor je zeggen dat..., klopt dat?'.

Assertiviteit is meer dan een vaardigheid. En het is zeker geen kunstje. Het raakt diepere lagen zoals zelfaanvaarding en zelfwaardering. Je leert niet alleen nieuwe zinnen. Je leert dat jouw mening, grens, behoefte en gevoel voldoende reden zijn om iets te zeggen.

Praktijkvoorbeeld: Klaas, de introverte uitvoerder

Klaas is uitvoerder in de bouw. Een rustige, bedachtzame man met jarenlange ervaring. Hij is technisch sterk, een kei in organiseren en zijn ploeg vertrouwt hem. Maar Klaas liep vast in de communicatie. Niet omdat hij niet wist wat hij wilde, maar omdat hij het moeilijk vond om zijn gevoelens te uiten in het moment.

Als er plotseling wijzigingen kwamen in de planning of als een projectleider hem onder druk zette, sloeg hij dicht. In plaats van te zeggen: 'Dit overvalt me' of 'Ik kan dit niet overzien', hield hij zich stil. Pas veel later, vaak als het al geëscaleerd was, kon hij uitleggen wat er speelde.

In coaching leerde Klaas simpele zinnen gebruiken om aan te geven wat hij voelde:

• 'Dit gaat me te snel.'.
• 'Ik moet even verwerken wat je zegt.'.
• 'Ik merk dat ik nu vastloop.'.

Het leek klein. Maar voor Klaas was het een grote stap. Door zijn gevoelens eerder te benoemen ontstond er meer ruimte voor overleg, voor afstemming en vooral voor rust in zijn hoofd. Assertiviteit begon voor Klaas niet met harder praten, maar met eerder praten.

Ontwikkeldoelen bij assertiviteit voor introverte personen

• Jouw mening, grenzen en behoeften leren uitspreken op een manier die past bij jouw rustige en bedachtzame stijl.
• Jouw eigen tempo respecteren zonder belangrijke gedachten of gevoelens zo lang binnen te houden dat het moment voorbijgaat.
• Jouw introverte aard leren aanvaarden zonder extravert gedrag te hoeven imiteren om zichtbaar of assertief te zijn.

Veelgestelde vragen over assertiviteit en introversie

Assertiviteit en introversie sluiten elkaar niet uit. De vragen ontstaan meestal doordat assertief gedrag nog te vaak wordt verward met snel reageren, veel praten of nadrukkelijk aanwezig zijn. Voor een introvert persoon kan dezelfde stevigheid er heel anders uitzien.

Moet ik meer praten om assertiever te worden?

Nee. Assertiviteit gaat niet over meer praten, maar over eerlijk en duidelijk zijn als het ertoe doet. Je hoeft niet voortdurend aan het woord te zijn. Een korte zin waarin jij jouw grens, mening of behoefte duidelijk maakt kan volledig assertief zijn.

Is introversie een belemmering voor assertiviteit?

Nee. Introversie vraagt alleen een andere stijl van assertief zijn: bedachtzaam, zorgvuldig en vanuit rust. Je kunt tijd nodig hebben om iets te formuleren en tegelijkertijd heel duidelijk zijn over wat voor jou wel en niet klopt.

Wat als ik dichtklap in gesprekken?

Gebruik eenvoudige zinnen waarmee je zichtbaar maakt wat er gebeurt. Bijvoorbeeld: 'Ik wil hier even op terugkomen', 'Ik heb tijd nodig om dit te verwerken' of 'Ik merk dat ik nu dichtklap'. Daarmee hoef je niet meteen een compleet antwoord te hebben maar verdwijn je ook niet uit het gesprek.

Hoe weet ik of ik te weinig van mezelf laat horen?

Wanneer je regelmatig achteraf denkt dat je iets had willen zeggen, over jouw grens laat gaan of merkt dat anderen beslissingen nemen op basis van jouw stilzwijgen, kan dat een signaal zijn. Dan hoef je niet meer te gaan praten, maar wel eerder te zeggen wat belangrijk is.

Kan ik assertief zijn zonder conflicten uit te lokken?

Ja. Assertiviteit is juist bedoeld om helderheid te scheppen zonder strijd. Je vertelt wat jij vindt, voelt, wilt of nodig hebt zonder de ander aan te vallen en zonder jezelf ondergeschikt te maken.