home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / introvert extravert / extraversie

Extraversie is de norm

Tegenwoordig moet iedereen extravert zijn. En als je het niet bent dan word je naar een training gestuurd of naar coaching omdat je jezelf meer moet leren profileren. Daarmee is extraversie een soort maatschappelijke norm geworden. Ik heb deze pagina onder introvert en extravert gezet omdat juist in het oordeel over beide stijlen iets vreemds gebeurt: vlot, zichtbaar, welbespraakt en ad rem wordt al snel als beter gezien dan rustig, bedachtzaam en ingetogen. Regelmatig krijgen we vanuit organisaties de vraag of we iemand daar met training of coaching aan kunnen helpen.

Waarom is extraversie een maatschappelijke norm geworden?

Omdat zichtbaarheid gemakkelijk wordt verward met kwaliteit. Wie tijdens een vergadering snel reageert, gemakkelijk presenteert, mensen aanspreekt en met enthousiasme zijn verhaal doet, wordt gezien. En wat we zien kunnen we gemakkelijker beoordelen. De rustige medewerker die eerst luistert, nadenkt en pas later iets zegt, valt minder snel op. Daarmee is nog niets gezegd over de kwaliteit van wat beiden bijdragen.

Toch zie je hetzelfde taalgebruik steeds terug. Je moet jezelf laten zien. Je moet jezelf verkopen. Je moet meer naar voren stappen. Je moet zichtbaarder zijn. Je moet jezelf laten horen. Allemaal taal waarin naar buiten gericht gedrag de maatstaf wordt. Vervolgens ontstaat bijna vanzelf het idee dat degene die niet zo functioneert iets moet ontwikkelen.

Dat vind ik de omgekeerde wereld. Natuurlijk kan iemand leerdoelen hebben. Een introvert persoon kan moeite hebben om zijn mening te geven terwijl dat in zijn functie wel nodig is. Een extravert persoon kan eveneens leerdoelen hebben, bijvoorbeeld beter luisteren of niet overal onmiddellijk op reageren. Maar een leerdoel is iets anders dan zeggen dat de ene aard eigenlijk de norm is waaraan de andere zich moet aanpassen.

Wat bedoelen we eigenlijk met communiceren met meer flair?

Zo kwam Jaap ook bij ons langs. Hij had een assessment gehad voor de functie van IT-architect en het zag er allemaal goed uit. Hij moest alleen leren om met meer flair te communiceren.

Toen ik Jaap vroeg wat hij daar precies onder verstond, wist hij geen antwoord. Dus vroeg hij zijn manager maar eens wat zij onder 'met flair communiceren' verstond. Ook de manager wist zich er geen raad mee. Ten einde raad het assessmentbureau maar eens gebeld. En eerlijk gezegd: zij wisten het zelf ook niet goed. Nou ja, Jaap was zo ingetogen en misschien wel introvert en daar moest hij wat aan doen.

Dat vind ik interessant. Iemand krijgt een ontwikkelpunt aangereikt, maar niemand kan uitleggen welk concreet gedrag eigenlijk gewenst is. Het woord flair klinkt mooi, maar wanneer het feitelijk betekent dat Jaap minder Jaap moet zijn en meer moet lijken op degene die het assessment afneemt, zijn we wel een heel vreemde kant opgegaan.

Kun je leren om van geremd naar ad rem te gaan?

Angela kwam langs voor een adviesgesprek. Ze kreeg vaak feedback van collega's dat ze zo geremd was en dat ze meer ad rem moest reageren. Angela dacht dat je dat wel kon leren met een paar oefeningen. Ze wilde het traject doen 'van geremd naar ad rem'.

Maar wat vraagt ze dan eigenlijk? Ze vraagt niet alleen of ze een communicatieve vaardigheid kan oefenen. Ze vraagt of haar natuurlijke manier van reageren veranderd kan worden in een andere manier van reageren. Misschien denkt Angela eerst na. Misschien formuleert ze later. Misschien heeft ze niet onmiddellijk een gevat antwoord paraat en bedenkt ze pas een half uur later wat ze had kunnen zeggen.

Natuurlijk kun je leren om steviger te reageren, sneller jouw grens aan te geven of eerder jouw mening te geven. Maar daarmee word je niet automatisch ad rem van aard. We moeten ophouden ieder verschil in karakter te behandelen alsof het een vaardigheidstekort is.

Wanneer wordt persoonlijke ontwikkeling karaktercorrectie?

Daar ligt voor mij een belangrijke grens. Persoonlijke ontwikkeling betekent dat je leert omgaan met jezelf, jouw kwaliteiten inzet en vaardigheden ontwikkelt waar je die nodig hebt. Karaktercorrectie betekent dat iemand impliciet of expliciet te horen krijgt: zoals jij van nature bent, is niet voldoende.

Dat zie je bijvoorbeeld wanneer een rustig iemand steeds opnieuw te horen krijgt dat hij meer aanwezig moet zijn, terwijl niemand concreet kan aangeven welk resultaat achterblijft. Of wanneer iemand inhoudelijk uitstekend functioneert maar toch een ontwikkelpunt krijgt omdat hij niet enthousiast genoeg oogt. Dan is niet langer duidelijk welk probleem we eigenlijk proberen op te lossen.

Een belangrijke vraag bij iedere ontwikkelvraag is daarom: welk concreet gedrag belemmert iemand in zijn werk? Dat is iets anders dan: welke karaktereigenschap bevalt ons minder? Misschien moet iemand duidelijker presenteren. Prima, dat kun je oefenen. Misschien moet iemand eerder een afwijkende mening uitspreken. Ook daar kun je mee aan de slag. Maar 'word extraverter' is geen bruikbaar leerdoel.

Waarom hoeft rustig en stil niet minder professioneel te zijn?

Een introvert persoon kan rustig zijn zonder onzeker te zijn. Hij kan weinig woorden gebruiken zonder weinig te weten. Hij kan tijdens een vergadering luisteren zonder afwezig te zijn. Dat klinkt logisch en toch worden die zaken in organisaties voortdurend door elkaar gehaald.

Op de verdieping over rustig en stil zijn ga ik daar verder op in. Stilte is geen bewijs van gebrek aan belangstelling, ambitie of deskundigheid. Iemand kan juist heel aandachtig bezig zijn met wat er gebeurt en pas spreken wanneer hij werkelijk iets toe te voegen heeft.

Het probleem ontstaat wanneer de omgeving één vorm van zichtbaar gedrag als bewijs van betrokkenheid gebruikt. Wie veel praat is betrokken. Wie snel reageert is scherp. Wie makkelijk netwerkt is commercieel. Wie uitbundig enthousiasme toont is gemotiveerd. Zo simpel zit een mens natuurlijk niet in elkaar.

Niet iedereen past volledig in het hokje introvert of extravert

Daar komt nog iets bij. Niet iedereen herkent zichzelf volledig als introvert of extravert. Misschien ben je in vertrouwde situaties uitgesproken en aanwezig, terwijl je in andere omstandigheden veel meer observeert en afwacht. Misschien houd je van gezelschap maar ook van tijd alleen. Dan kan ambivert zijn herkenbaar zijn.

Dat maakt zo'n extraversienorm nog vreemder. We proberen complexe mensen langs een smalle meetlat te leggen. Hoe zichtbaar ben je? Hoe snel reageer je? Hoe gemakkelijk verkoop je jezelf? Terwijl gedrag wisselt per mens, situatie en context.

Een organisatie heeft er meer aan om te onderzoeken hoe iemand het beste tot zijn recht komt dan om iedereen hetzelfde communicatieve uniform aan te trekken.

Welke kracht heeft de introverte medewerker?

Belangrijk voor iedereen is om in zijn of haar kracht te komen. En dan richt ik me nu even speciaal tot de introverte mens. Je kunt met een enkel woord de zaak naar de kern terugbrengen waar anderen een heel A4 voor nodig hebben.

• Jouw kwaliteit is dat je beslagen ten ijs komt.
• Je bent iemand die grondig en degelijk is.
• Je bent op de inhoud gericht en niet op de poppenkast van het smoelenfestijn.
• Je loopt niet vooraan in de polonaise en misschien zelfs niet achteraan: je hebt liever een openhartig gesprek, maar dan individueel.

Ik zeg: omarm je talent en laat je niets wijsmaken door de wereld om jou heen. Wanneer je een vaardigheid nodig hebt, ontwikkel die dan. Maar maak van jouw eigen karakter geen probleem omdat de omgeving toevallig meer applaus geeft aan een andere stijl.

Wat kunnen organisaties beter doen met introverte medewerkers?

Begin met kijken naar wat de functie werkelijk vraagt. Welke resultaten moeten worden bereikt? Welk gedrag is daarvoor noodzakelijk? En waar levert iemand misschien al uitstekend werk op zijn eigen manier? Daarmee maak je een ontwikkelvraag concreet en voorkom je vage opdrachten als 'meer flair', 'meer zichtbaar' of 'meer extravert'.

Kijk daarna ook naar de omgeving. Krijgt een medewerker ruimte om op zijn eigen manier bij te dragen? Wordt alleen degene gehoord die het snelst reageert tijdens het overleg? Worden belangrijke besluiten uitsluitend in drukke groepssessies voorbereid? Of is er ook ruimte om vooraf na te denken en later een bijdrage te leveren? Soms hoeft de medewerker helemaal niet veranderd te worden maar kan de manier waarop het werk georganiseerd is slimmer.

En wanneer ontwikkeling werkelijk nodig is, maak er dan een vaardigheidsvraag van. Duidelijker presenteren, eerder grenzen aangeven, zichtbaarder maken wat je bijdraagt of steviger reageren zijn concrete zaken. Daar kun je iets mee. 'Word een extraverter mens' is dat niet.

Ontwikkeldoelen wanneer extraversie de norm lijkt

• Onderscheiden welke communicatieve vaardigheden je werkelijk nodig hebt en welke eisen vooral voortkomen uit een voorkeur voor extravert gedrag.
• Jouw eigen introverte of meer ingetogen stijl leren waarderen en zichtbaar maken wat jouw manier van werken oplevert.
• Concrete vaardigheden ontwikkelen waar dat nodig is zonder jouw aard en karakter als probleem te behandelen.

Veelgestelde vragen over extraversie als norm

Extraversie als norm gaat niet over de vraag of extraversie goed of verkeerd is. Het gaat om wat er gebeurt wanneer één manier van aanwezig zijn, communiceren en jezelf laten zien als maatstaf voor iedereen wordt gebruikt.

Waarom lijkt extraversie zo vaak de norm?

Omdat zichtbaar gedrag gemakkelijk opvalt. Snel spreken, contact leggen, presenteren en jezelf laten zien worden daardoor gemakkelijk gekoppeld aan betrokkenheid, ambitie en professionaliteit. Rustiger kwaliteiten vallen minder onmiddellijk op.

Moet een introvert persoon leren om extraverter te worden?

Nee. Een introvert persoon kan vaardigheden ontwikkelen die voor werk of relaties nodig zijn, maar hoeft zijn karakter niet om te bouwen. Leren presenteren of eerder jouw mening geven is iets anders dan extravert worden.

Is jezelf profileren verkeerd voor een introvert persoon?

Nee. Het hangt ervan af wat ermee bedoeld wordt. Zichtbaar maken wat je doet en waar je voor staat kan nuttig zijn. Het wordt verkeerd wanneer profileren feitelijk betekent dat je een uitbundige stijl moet gaan spelen die niet bij je past.

Kan een introvert persoon een goede communicator zijn?

Ja. Een introvert persoon kan sterk zijn in luisteren, observeren, doorvragen, zorgvuldig formuleren en kernachtig communiceren. Veel praten is niet hetzelfde als goed communiceren.

Hoe voorkom je dat ontwikkeling karaktercorrectie wordt?

Door steeds concreet te maken welk gedrag werkelijk ontwikkeld moet worden en waarom. Richt je op vaardigheden die nodig zijn voor de functie of situatie en niet op de wens dat iemand qua karakter meer op een ander type mens gaat lijken.