home / persoonlijke ontwikkeling / hsp / high sensation seeking

High Sensation Seeking: wat betekent leven met een constante honger naar prikkels?

High Sensation Seeking. Dat is het woord waarmee ik begin. Omdat dit precies raakt aan wat jij misschien al jaren voelt maar lastig onder woorden kunt brengen. Die innerlijke motor die altijd aan staat. Die honger naar beweging, verandering en intensiteit. Alsof het leven pas begint te stromen wanneer er iets gebeurt.

Misschien herken je dit: zodra het rustig wordt, word jij onrustig. Wanneer alles loopt zoals het ‘hoort’, haak jij van binnen af. Niet omdat je ondankbaar bent, maar omdat jouw systeem iets anders nodig heeft. Meer prikkels. Meer uitdaging. Meer leven in de brouwerij.

Tegelijkertijd merk ik in mijn praktijk dat High Sensation Seeking vaak wordt verward met hoogsensitiviteit. Of zelfs tegenover elkaar wordt gezet. Alsof je of prikkelzoekend bent, of prikkelgevoelig. Zo eenvoudig is het niet. Het zijn twee verschillende temperamenten met ieder een eigen logica.

Wat is High Sensation Seeking en hoe werkt prikkelhonger?

High Sensation Seeking gaat over jouw behoefte aan prikkels. Ik bedoel daarmee: nieuwe ervaringen, afwisseling, intensiteit, creativiteit en beweging. Mensen met een hoge HSS-score voelen zich levendig wanneer er iets te ontdekken valt. Wanneer er iets schuurt. Wanneer er ruimte is om te experimenteren.

De psycholoog Marvin Zuckerman omschreef HSS als de behoefte aan gevarieerde, nieuwe en complexe sensaties en ervaringen, en de bereidheid om daar risico’s voor te nemen. Dat risico hoeft niet spectaculair of roekeloos te zijn. Het kan ook gaan over mentale of emotionele risico’s zoals het verlaten van zekerheden of het volgen van een innerlijke drang.

Wordt het leven te voorspelbaar, dan zakt jouw energie weg. Niet omdat er iets mis is met jou, maar omdat jouw optimale prikkelniveau hoger ligt.

Wat is hoogsensitiviteit en hoe komen prikkels binnen?

High Sensitivity, oftewel hoogsensitiviteit, gaat niet over het zoeken van prikkels, maar over hoe prikkels binnenkomen. Een hoogsensitief persoon heeft een lagere prikkeldrempel en verwerkt indrukken diepgaander. Geluiden, stemmingen, details en spanningen worden sneller en intenser waargenomen.

Hoogsensitieve mensen beschikken vaak over sterke intuïtie, empathie en oog voor nuance. Tegelijkertijd raken ze sneller overprikkeld in drukke, chaotische of emotioneel beladen omgevingen.

Hier speelt een innerlijk remsysteem mee. Rust, voorspelbaarheid en harmonie zijn voor HSP’ers essentieel om in balans te blijven.

Wat zijn de verschillen tussen High Sensation Seeking en hoogsensitiviteit?

Hoewel HSS en HSP beide met prikkels te maken hebben, is de dynamiek totaal anders. Bij prikkeldrempel zie je het eerste verschil. De HSP voelt normale prikkels al intens en raakt sneller overprikkeld. De HSS heeft juist een hogere drempel en zoekt extra stimulatie op om zich levendig te voelen.

Ook in energiehuishouding lopen de lijnen uiteen. De HSP raakt vermoeid van langdurige drukte en heeft hersteltijd nodig. De HSS krijgt juist energie van actie, beweging en verandering.

In risicohouding zie ik hetzelfde contrast. De HSP is vaak voorzichtig, weegt af en vermijdt onnodige risico’s. De HSS is ondernemend, nieuwsgierig en bereid risico’s te nemen voor groei of avontuur.

Emotioneel verwerken zij ook anders. De HSP beleeft emoties diep vooral bij spanning of disharmonie. De HSS zoekt juist emotionele intensiteit op bijvoorbeeld in sport, creativiteit of sociale dynamiek.

Zijn High Sensation Seeking en hoogsensitiviteit tegenpolen?

Een veelgemaakte misvatting is dat HSP en HSS elkaars tegenpolen zijn. Dat is niet zo. Ze liggen niet op één lijn maar op twee verschillende assen.

Dat betekent dat iemand zowel hoogsensitief als high sensation seeking kan zijn. Die combinatie zie ik regelmatig. Mensen die intens waarnemen en intens willen leven. Dat kan innerlijke spanning geven omdat de behoefte aan prikkels botst met de behoefte aan herstel.

Maar het kan ook een krachtige combinatie zijn mits je leert doseren. Weten wanneer je gas geeft en wanneer je remt.

Wat is de kracht en wat is de valkuil van High Sensation Seeking?

High Sensation Seeking is geen stoornis. Het is temperament. En dat temperament brengt veel kracht met zich mee.

HSS’ers zijn vaak energiek, creatief en flexibel. Ze denken in mogelijkheden, bewegen mee met verandering en blijven opvallend rustig in dynamische situaties. Ik zie ze vaak als voorlopers en vernieuwers.

De keerzijde is dat te weinig prikkels leegte geeft en te veel prikkels overdrive. Veel HSS’ers herkennen het patroon van vol enthousiasme starten en afhaken zodra de uitdaging verdwijnt. Balans is hier geen luxe, maar noodzaak.

Waarom inzicht in jouw prikkelbehoefte essentieel is

Wanneer jij begrijpt hoe jouw temperament werkt, verandert er iets fundamenteels. Dan stop je met jezelf vergelijken met mensen die floreren bij rust en voorspelbaarheid.

Je leert bewuster kiezen. Voor werk met afwisseling. Voor relaties met ruimte. Voor een leven dat past bij jouw natuurlijke ritme.

Ook in teams en relaties helpt dit inzicht. Wat voor de één chaos is, is voor de ander vitaliteit. Wat voor de één stress is, is voor de ander zuurstof.

Kan spanningsbehoefte leiden tot verslaving?

Ja, dat kan. En ik merk dat dit een spannend onderwerp is, juist voor mensen met een hoge spannings- of prikkelbehoefte. Omdat hier snel oordelen opduiken. Alsof het meteen “mis” is. Dat is te kort door de bocht.

Spanningsbehoefte op zichzelf is geen probleem. Het is temperament. Het gaat mis wanneer spanning niet meer gekozen wordt, maar nodig is om iets van binnen te dempen, te vullen of te voelen.

Ik zie in mijn praktijk regelmatig dat mensen met een hoge spanningsbehoefte op zoek zijn naar dat ene gevoel: leven, intensiteit, scherpte. Dat kan zich gezond uiten in creativiteit, sport, ondernemerschap of avontuur. Maar wanneer spanning de enige manier wordt om leegte, onrust of innerlijke stilte te vermijden, ontstaat er een risicozone. Dan schuift spanningsbehoefte langzaam op richting afhankelijkheid.

Niet omdat je zwak bent. Maar omdat spanning dan een functie krijgt die eigenlijk ergens anders thuishoort.

In mijn artikel over verslaafd zijn schrijf ik dat verslaving zelden gaat over het middel of het gedrag zelf. Het gaat over wat het reguleert. Wat het onder controle houdt. Wat het tijdelijk oplost. Spanning kan precies zo werken. Het jaagt iets aan, overstemt iets, dempt iets. Even.

Hetzelfde beschrijf ik in mijn artikel over spanningsbehoefte. Daarin benoem ik dat spanning ook een manier kan worden om niet te hoeven voelen wat eronder zit. Stilte. Onrust. Onvervulde behoeften. Of een leven dat te strak, te leeg of te aangepast is geworden.

Het kantelpunt zit voor mij hier:
Zoek je spanning om te leven?
Of gebruik je spanning om niet te hoeven zijn?

Wanneer spanning geen keuze meer is maar noodzaak, verliest het zijn vitaliteit. Dan put het uit in plaats van dat het voedt. Dan wordt het steeds meer, steeds heftiger, steeds sneller nodig.

Bewustwording is hier geen luxe. Het is richtinggevend. Want pas als je ziet waarom je spanning zoekt, kun je kiezen hoe je ermee om wilt gaan.

En misschien is dat de meest eerlijke vraag die je jezelf kunt stellen:
Wat gebeurt er in mij, als het echt even stil wordt?

Veelgestelde vragen over High Sensation Seeking en hoogsensitiviteit

Hier tref je enkele veelgestelde vragen.

Kun je zowel HSP als HSS zijn?

Ja. Het zijn twee onafhankelijke temperamentkenmerken. Die combinatie vraagt extra aandacht voor energiemanagement en herstel.

Is High Sensation Seeking hetzelfde als impulsiviteit?

Nee. HSS gaat over prikkelbehoefte. Impulsiviteit gaat over handelen zonder afweging. Veel HSS’ers kunnen juist heel bewust kiezen.

Wat gebeurt er als je jouw temperament negeert?

Dan raak je uit balans. HSS’ers worden leeg of rusteloos. HSP’ers raken overprikkeld en uitgeput.

Wat helpt om balans te houden?

Zelfkennis, eerlijke keuzes en het respecteren van jouw natuurlijke behoeften. Misschien valt er iets op zijn plek terwijl je dit leest. Wat zou er veranderen als je jouw manier van omgaan met prikkels niet langer ziet als probleem, maar als richtingaanwijzer?