Hoogsensitiviteit en stress
Ben je hooggevoelig en merk je dat stress in jouw leven een grote rol speelt? Zoek je of er een relatie ligt tussen hoogsensitiviteit en stress? Duidelijk is dat stress veel energie kan vreten. Je kunt uitputtingsverschijnselen ervaren. Maar daarvoor hoef je geen HSP-er te zijn. In dit artikel ga ik in op stress en hooggevoeligheid. In het hoofdartikel over overprikkeling lees je hoe prikkels zich opstapelen en waarom je systeem vol kan raken.
Vanuit daar kijken we verder naar stress en hooggevoeligheid met de volgende onderwerpen:
Wat is stress precies?
Allereerst leg ik uit wat stress is:
-
Wat is gezonde stress?
Niet alle stress is ongezond. Je hebt een zekere mate van stress nodig om een topprestatie te leveren of bijvoorbeeld een examen te halen. Stress is in dat geval een gezonde spanning. Het kan je concentratie vasthouden en zorgt dat je alert blijft. Is de prestatie achter de rug, dan vloeit de spanning weg en daalt het stressniveau weer tot normale waarden.
-
Wat is ongezonde stress?
Bij ongezonde stress daalt die waarde niet of bijna niet meer naar normale waarden. Als de stress langer aanhoudt, heeft het lichaam ook steeds langer tijd nodig om te herstellen. Als de stress te groot is of te lang aanhoudt, krijgt het lichaam geen kans meer om te herstellen en spreek ik over ongezonde stress. Als je niet luistert naar jouw lichaam, dan spreekt het lichaam de reserves aan. Uiteindelijk heb je ook de reserves totaal verbruikt, laad je niet meer bij en loop je uiteindelijk tegen een burn-out aan.
Zijn HSP-ers vatbaarder voor stress?
Hebben hooggevoelige mensen meer last van stress dan andere mensen? Om daar een uitspraak over te doen, is onderzoek nodig. Wellicht dat deze onderzoeken bestaan, maar de uitkomst daarvan boeit mij minder. Beter vind ik de vraag: welke aspecten van hoogsensitiviteit zouden ervoor kunnen zorgen dat HSP-ers stress ervaren? Ik noem er een paar.
Waarom zie je als HSP overal tegenop?
Merk je dat je tegen zaken opziet? Je ziet ertegen op om naar een klant te gaan, een vergadering te bezoeken, een werkoverleg bij te wonen? Ik noem dat overigens ergens tegenop 'voelen'. Alsof er een muur voor je staat, zo voelt dat toch? En hoe ouder je wordt, hoe meer ervaring je opdoet: voor jou wordt het nooit routine. Het blijft bestaan. Wat anderen vanzelfsprekend vinden, is voor jou niet vanzelfsprekend. Anderen noemen jou ook wel een stresskip of stresskonijn. Je raakt gestrest als je op bezoek moet naar een klant en je weet niet precies waar deze zich bevindt. Kom je wel op tijd? De nacht ervoor slaap je slecht, je bent al vroeg op, jouw tank is al vol. Maar toch: kom je wel op tijd bij de klant? En als je dit achter de rug hebt, dan is er altijd weer nieuwe stress. Voor jou als HSP hoort die stress er gewoon bij.
Waarom kan intens prikkels waarnemen stress geven?
Intense waarneming van prikkels kan voor hoogsensitieve personen stressvol zijn. Vooral wanneer er iets in zit van onveiligheid. Je voelt als het ware aan dat er achter een goedbedoelde glimlach bij de ander een heel andere behoefte zit. Of dat er verdriet of boosheid is bij andere mensen die je wel ervaart, maar die niet wordt benoemd.
HSP-ers voelen soms de behoeften van anderen sterker aan dan de betreffende persoon zelf ervaart. Dat geldt ook voor (negatieve) gevoelens. En dat kan stress geven of overprikkeling veroorzaken.
Waarom geeft een gejaagde wereld extra stress bij HSP?
De wereld is gejaagd, jachtig, vluchtig, harder en zakelijker. Vind jij dat ook? In ieder geval kan dat eraan bijdragen dat HSP-ers te weinig extra rust en tijd nemen om bij te komen. De prestatiedruk van buitenaf is hoog. En hoogsensitieve personen hebben juist meer tijd nodig om bij te komen van prikkels. Er kan stress en spanning ontstaan wanneer de HSP-er te veel meegaat in de jacht van het bestaan.
Welke stress-signalen kun je voelen?
Dit zijn een aantal factoren die je kunt VOELEN:
- Versnelde hartslag.
- Hoge ademhaling.
- Spanning.
- Vastzittende nek- en rugspieren.
- Koude voeten en warm hoofd.
- Hoge bloeddruk.
- Spanningshoofdpijn.
- Steeds terugkerende pijntjes die onverklaarbaar zijn.
- Verhoogde spierspanning, bijvoorbeeld de handen samengebald.
- Vermoeidheid/geen energie.
- Slechte spijsvertering.
- Geremde eetlust of juist te veel eten.
- Verstoringen in de nachtrust.
- Vatbaarder voor infecties.
Welke stressfactoren kun je zien?
- Gewichtstoename of gewichtsafname.
- Ogen staan wazig of dof.
- Witte huidskleur.
- Veel geeuwen.
- Rode wangen.
- Vergeetachtig.
- Chaotisch.
- Snel geprikkeld / kort lontje.
- Afzonderen.
- Te laat komen.
- Groeiend ziekteverzuim.
Welke invloed heeft stress op je gedrag?
Stressfactoren kunnen invloed hebben op jouw gedrag:
- Terugtrekken.
- Geïrriteerd.
- Woede-uitbarstingen.
- Over eigen grenzen heengaan.
- Geen rekening meer houden met anderen.
- Heel druk doen.
- Gevoel hebben dat je jezelf niet meer bent.
Al deze factoren zorgen ervoor dat jouw lichaam steeds klaarstaat voor actie.
Is een hooggevoelig persoon vatbaarder voor burn-out?
Ook de vraag of hooggevoelige personen vatbaarder voor burn-out zijn, beantwoord ik voorzichtig. Gaat het er niet meer om welke aspecten ervoor zorgen dat een hoogsensitief persoon vatbaar is voor burn-out? Ik noem een aantal aspecten:
-
Welke HSP-kenmerken kunnen bijdragen aan burn-out?
In een ander artikel beschrijf ik de persoonskenmerken bij een burn-out. Welke karaktertrekken spelen nu een rol bij de totstandkoming van een burn-out? Daarbij aangetekend dat iemand niet alleen op karakter of eigenschappen burn-out wordt. Doorgaans is er wat meer voor nodig.
Je ziet het plaatje ‘persoonskenmerken en burn-out’. Dat geldt voor hoogsensitieve personen en voor mensen die niet hooggevoelig zijn. Maar zeg nu zelf:
- Vind je ook niet dat HSP-ers vaak een hoog verantwoordelijkheidsgevoel hebben en dat de valkuil van oververantwoordelijkheid erg in de buurt ligt?
- Herken je ook dat HSP-ers vaak bijzonder betrokken en dus soms overbetrokken zijn?
- Merk je dat HSP-ers vaak bijzonder trouw en loyaal zijn en erg worstelen met de eigen grens?
- Vind je ook dat HSP-ers vaak perfectionistisch zijn en het enerzijds goed willen doen (kwalitatief goed) en anderzijds het voor iedereen goed willen doen?
-
Waarom kan een verzakelijkte omgeving stress geven?
HSP-ers vinden het weleens moeilijk om zich goed staande te houden in een wereld die gericht is op prestaties en resultaten. Hun natuurlijke neiging om in de behoeften van anderen te voorzien, wil doelgerichtheid nog weleens in de weg staan. De sterke antenne voor de behoeften en gevoelens van de ander wil de HSP-er nog weleens tegenhouden om de zelfregie te pakken over eigen leven. Dat kan leiden tot emotionele uitputting en burn-out.
-
Waarom vreet disharmonie zoveel energie bij HSP?
In een omgeving waar disharmonie de boventoon speelt, zoals tegengestelde belangen en behoeften, onderhuidse machtsspellen, verborgen agenda's, kan de HSP-er meer dan andere mensen leeggezogen worden. Je hebt de neiging alle signalen op te vangen, kunt er niets mee en voelt je vaak ook nog verantwoordelijk. Kortom: het vreet energie.
Vaak wordt er 'gewoon' een burn-out gediagnosticeerd, maar een HSP-er die met overmatige stress kampt of burn-out is, vereist een andere aanpak dan iemand met een burn-out of stress zonder HSP.
Wat is het verschil tussen stress en overprikkeling bij HSP?
Wat ik vaak zie, is dat stress en overprikkeling door elkaar worden gehaald, terwijl het niet hetzelfde is. Stress heeft vaak te maken met spanning, druk en wat er van je gevraagd wordt. Overprikkeling gaat over de hoeveelheid prikkels die jouw systeem moet verwerken.
Als HSP komt dat bij elkaar. Je neemt meer waar, verwerkt dieper en bent gevoeliger voor wat er gebeurt. Daardoor kan een situatie die voor een ander alleen maar "druk" is, voor jou al snel ook overprikkeling worden.
Het gevolg? Je systeem raakt sneller vol. En zodra dat gebeurt, wordt stress zwaarder en moeilijker te dragen. Daarom is het belangrijk dat je leert herkennen wat er bij jou speelt. Is het druk? Of is het eigenlijk al overprikkeling?
Hoe herken je dat stress richting burn-out gaat als HSP?
Stress op zich is niet het probleem. Het probleem ontstaat wanneer je systeem geen tijd meer krijgt om te herstellen. En dat is precies waar het bij HSP vaak misgaat. Je merkt het vaak niet meteen. Je gaat door, past je aan en denkt dat het erbij hoort. Maar langzaam verandert er iets. Je merkt bijvoorbeeld dat je:
- Minder energie hebt, ook na rust.
- Sneller geïrriteerd bent of emotioneel reageert.
- Slechter slaapt of blijft piekeren.
- Minder plezier ervaart in dingen die je eerst leuk vond.
- Jezelf steeds vaker moet "opladen" maar dat het niet echt lukt.
Dat zijn signalen dat je systeem te lang onder spanning staat. Als je daar niets mee doet, ga je interen op je reserves. En dat is precies de fase waarin stress kan doorslaan richting burn-out.
Leer meer over HSP (gratis webinar)
Wil je meer inzicht in jouw kwaliteiten en valkuilen als hoogsensitief persoon? Volg dan deze gratis webinar!
Doe de HSP-test!
Wil je meer inzicht in jouw kwaliteiten en valkuilen als hoogsensitief persoon? Doe dan online onze test. Aan te schaffen via de webshop!
Hoogsensitief: label of labiel
Bestel het e-book
Veelgestelde vragen – FAQ
Misschien herken je jezelf in wat je hebt gelezen en heb je nog vragen.
Wat is het verschil tussen stress en overprikkeling bij HSP?
Stress heeft te maken met spanning en druk, terwijl overprikkeling gaat over de hoeveelheid prikkels die je verwerkt. Bij HSP lopen die vaak in elkaar over.
Waarom ervaar ik als HSP sneller stress?
Omdat je meer waarneemt en dieper verwerkt. Daardoor komt alles intenser binnen en vraagt het meer van je systeem.
Kan stress bij HSP leiden tot burn-out?
Ja, zeker als je te lang doorgaat zonder voldoende hersteltijd. Je systeem raakt dan uitgeput.
Hoe weet ik of mijn stress te veel wordt?
Als je merkt dat je niet meer oplaadt, sneller geïrriteerd bent of minder energie hebt, zijn dat duidelijke signalen.
Wat helpt echt om stress bij HSP te verminderen?
Het begint met inzicht in je eigen systeem. Daarna gaat het om grenzen stellen, prikkels verminderen en voldoende hersteltijd nemen.
Coaching en training: voor HSP-ers
Misschien herken je dat je steeds opnieuw in een overdrive terechtkomt. Je probeert tussendoor rust te nemen of jezelf te herpakken, maar toch loopt het weer op.
Dan gaat het vaak niet alleen om de momenten van overdrive zelf, maar om wat daaraan voorafgaat en hoe jouw systeem daarmee omgaat.
In de online training hoogsensitiviteit werk je stap voor stap aan inzicht en leer je hoe je anders met prikkels, energie en grenzen omgaat.
Wil je daarin persoonlijk begeleid worden? Dan kan coaching je helpen om sneller stappen te zetten en patronen te doorbreken.
Auteur
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 07-10-2017
Update: 2 mei 2026.
