Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Leidinggeven:  macht en machtsmisbruik

Macht of machtsmisbruik door de leiding?

Leidinggevenden en managers hebben macht. Hun leidinggevende positie brengt mee dat zij macht hebben. We zeggen wel eens: ‘hoe hoger in de boom, hoe meer macht!’. Dat betekent: hoe hoger men in de boom komt qua functie, hoe meer macht iemand heeft.

Is er wat mis mee?

Op voorhand willen we vaststellen dat er niets mis is met macht in een leidinggevende rol of positie. Wie macht heeft, heeft iets te zeggen over andere mensen. Leidinggevenden hebben iets te zeggen over hun medewerkers. Vanuit hun leidinggevende rol geven ze richting aan de afdeling of aan de organisatie. Ze mogen instructie geven aan de medewerkers hoe er gewerkt  moet worden. Daar is allemaal niets mis mee toch? Sterker nog: het wordt van hun verwacht. Anders zou het bedrijf onbestuurbaar zijn immers?

Hoge verantwoordelijkheid

Leidinggeven is een hoge verantwoordelijkheid. Waarom? Alleen al om het feit dat leidinggevenden iets te zeggen hebt over anderen. Een manager of leidinggevende:

  • moet anderen beoordelen: hoe ze hun werk doen, of ze aan de functie-eisen voldoen (beoordelen moet objectief gebeuren)
  • moet de richting duiden waar uw organisatie naar toe moet
  • heeft  invloed op de beloning van medewerkers
  • heeft invloed op de werkgelegenheid van medewerkers
  • gaat o.a. over het aannemen van medewerkers en soms zelfs over het ontslag van medewerkers

Macht is een plicht: geen recht!

Overigens: macht is geen verworven recht! Macht is een plicht. Wie macht heeft over anderen:

  • heeft zo nodig iets uit te leggen en zal dat ook doen
  • gaat niet voor eigenbelang maar laat organisatiebelang of bedrijfsbelang c.q. belang van de medewerker voorgaan
  • is aanspreekbaar op zijn/haar keuzes: is te bevragen over het gevoerde beleid
  • reflecteert op zichzelf en vraagt tegenspraak bij anderen
  • is zich bewust van het gevaar van misbruik van macht

Machtsmisbruik door leidinggevenden

Leidinggevende is dominant of bazig

Machtsmisbruik door leidinggevenden: wanneer is daar sprake van? Het zal duidelijk zijn dat de kenmerken die zojuist noemden nu in omgekeerde vorm genoemd kunnen worden:

  • zal zich niet willen verantwoorden over genomen beslissingen: is niet aanspreekbaar of wil niet bevraagd worden
  • is niet dienend maar heersend en dominant als leidinggevende
  • is niet open en transparant
  • reflecteert slecht op eigen gedrag
  • heeft niet door hoe groot het gevaar van macht is

Het gevaar van machtsposities

Wat is het gevaar van macht? Heel eenvoudig: een mens kan er niet zo best mee omgaan. Wanneer iemand een leidinggevende positie krijgt, lijkt hij/zij soms ontembaar en niet te remmen. Dat geldt gelukkig niet voor iedereen hoor! Maar voor de bewustwording: macht doet wel iets met een mens. Wie macht heeft wordt minder vaak aangesproken door zijn omgeving, wordt weinig of niet terecht gewezen of ter verantwoording geroepen door anderen en wordt meer bewonderd, beslijmd of aanbeden door de medemens. En daar ligt het gevaar op de loer. Soms kan iemand met een machtspositie:

  • de indruk hebben dat hij/zij overal verstand van heeft
  • de indruk hebben dat hij/zij iedereen kan inschatten
  • de indruk hebben dat hij/zij geen blinde vlek heeft
  • menen dat hij/zij de waarheid in pacht heeft
  • geen tegenspraak meer dulden
  • zijn zin doorzetten vanuit eigenbelang ongeacht wat dat voor anderen kan betekenen
  • eigenbelang voorop laten gaan boven alles
  • gaan heersen over anderen (autoritair leiderschap)
  • adviseurs onderuit halen
  • verslaafd raken aan macht en anderen klein houden
  • zich superieur en verheven voelen boven anderen

Dienen of heersen?

Leiderschap is gericht op dienen! Wanneer leiders gaan heersen over andere mensen dan hebben we het over heersend leiderschap of over autoritair leiderschap. Autoritaire leiders stellen eigenbelang voor op, vullen eigen zakken eerst, gaan voor eigen succes. Een dienend leider zoekt eerst het belang van de organisatie en de medewerker en daarna komt zijn/haar eigenbelang.

Is macht uw drijfveer?

Uit de praktijk

Machtsmisbruik door leidinggevenden komt voor! Voorbeelden?

  • wanneer er onzinnige fusies en overnames worden bedacht die nergens goed voor zijn
  • wanneer mensen te pas en te onpas negatief worden beoordeeld of met een vaststellingsovereenkomst naar huis worden weggestuurd
  • wanneer er reorganisaties doorgevoerd worden die niet noodzakelijk bleken te zijn
  • wanneer er nodeloos investeringen worden gedaan die onnodig en risicovol zijn tot streling van eigen aanzien en ego
  • als het personeelsverloop maar toeneemt en de leiding niet bereid is om de eigen blinde vlek eens te bekijken
  • wanneer men geen tegenspraak duldt als leidinggevende
  • wanneer de leidinggevende manipuleert  of emotioneel chanteert of wanneer de leidinggevende narcist is
  • wanneeer er een angstcultuur binnen organisaties ontstaat
  • wanneer de leiding een afrekencultuur in het leven roept

Wat is er aan te doen?

Een van de betere vragen is: wat is er aan te doen wanneer de leidinggevende misbruik maakt van zijn machtspositie. Iemand schreef onlangs: ‘al vijf jaar wordt het leven me zuur gemaakt door de rayonchef’. Weet u wat er aan te doen is? Heel weinig! Zolang de baas van uw baas niet ingrijpt, gebeurt er niets. En zodra het de hoogste baas binnen uw organisatie betreft houdt ingrijpen op! Belangrijk is dus dat u weerbaar wordt tegen dominante personen. Dat is lastig omdat u afhankelijk bent van uw leidinggevende en omdat u wellicht bang bent dat u uw baan op het spel zet. Toch is het van belang dat u uw leven niet laat verzuren door uw leidinggevende of manager. Daarvoor is het leven wellicht iets te kort.

Macht op de werkplek

Lees andere publicaties over macht en manipulatie op de werkplek.

Macht en manipulatie op de werkplek

Leerdoelen voor teams

Voor teams hebben wij een aantal teamleerdoelen uitgewerkt. Bekijk: leerdoelen voor het team. Wij verzorgen trajecten gericht op teamontwikkeling en het verbeteren van de interne communicatie.

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens