home / team organisatie / gezonde organisatie team / gezond werk

Gezond werk: ziekte voorkomen of gezondheid bevorderen?

Gezond werk: wat is dat precies? Is dat werk waar je niet ziek van wordt? Wanneer je alle maatregelen hebt genomen om ziekte als gevolg van werk te voorkomen, heb je daarmee dan ook gezond werk? Wij denken van niet. Bij vitaliteit, gezondheid en gezond werken in organisaties gaat het niet alleen om het voorkomen van schade. Gezond werk moet mensen ook helpen om goed te functioneren, voldoende energie te behouden en het werk op langere termijn vol te houden.

Beheersmaatregelen zijn belangrijk maar niet voldoende

Als je alleen beheersmaatregelen neemt, bevorder je nog geen gezondheid en inzetbaarheid. Beheersmaatregelen horen vanzelfsprekend bij gezond en productief werk, maar daarnaast zijn factoren nodig die mensen helpen om hun werk goed, gemotiveerd en met voldoende energie te doen. Een veilige werkplek zonder autonomie, waardering, duidelijkheid of ontwikkelmogelijkheden kan nog steeds een weinig gezonde werkomgeving zijn. Andersom mogen plezier en motivatie nooit een excuus zijn om arbeidsrisico's niet serieus te nemen. Beide kanten moeten op orde zijn.

Welke werkgerelateerde factoren maken werk gezond?

Een belangrijk deel van gezond werk wordt bepaald door de manier waarop werkzaamheden en de werkomgeving zijn ingericht. Leiderschap, autonomie, samenwerking, zinvolheid, taakduidelijkheid, variatie, waardering en feedback bepalen mede of medewerkers hun kwaliteiten kunnen benutten en voldoende hulpbronnen ervaren om met de eisen van het werk om te gaan.

• Leiderschap dat duidelijkheid geeft en verbinding stimuleert.
• Voldoende autonomie en regelruimte.
• Goede samenwerking met collega's en leidinggevende.
• Werk dat als zinvol wordt ervaren.
• Duidelijkheid over taken, rollen en verwachtingen.
• Voldoende afwisseling in werkzaamheden.
• Waardering voor de bijdrage van medewerkers.
• Regelmatige en bruikbare feedback.
• Voldoende mogelijkheden om te leren en te ontwikkelen.

Welke persoonsgebonden factoren spelen een rol?

Ook de medewerker zelf brengt factoren mee die van invloed zijn op gezond en duurzaam functioneren. Gezondheid en vitaliteit spelen een rol, maar ook motivatie, competenties, vaardigheden en flexibiliteit. De aansluiting tussen deze persoonlijke mogelijkheden en wat het werk vraagt, verandert bovendien in de loop van de tijd. Daar hoort ook employability en inzetbaar blijven op de arbeidsmarkt bij. Gezond werk gaat namelijk niet alleen over vandaag, maar ook over de vraag of medewerker en werk op langere termijn voldoende bij elkaar blijven passen.

• Gezondheid en vitaliteit.
• Motivatie voor het werk.
• Kennis, competenties en vaardigheden.
• Flexibiliteit en veranderbereidheid.
• Het vermogen om werk te behouden of ander werk te verwerven.

Wat is het verschil tussen veilig werk en gezond werk?

Veilig werk richt zich sterk op het beperken en voorkomen van arbeidsrisico's. Dat is een noodzakelijke basis. Gezond werk gaat verder en kijkt ook naar omstandigheden die mensen helpen om lichamelijk en mentaal goed te functioneren. Een werkplek kan technisch veilig zijn en toch weinig gezond wanneer medewerkers structureel onvoldoende herstel krijgen, nauwelijks invloed hebben op hun werkzaamheden of voortdurend onduidelijkheid ervaren. Andersom kan een prettige sfeer nooit compenseren voor onveilige machines of gevaarlijke werkomstandigheden. Meer over die basis lees je bij veilig en gezond werken en arbeidsrisico's voorkomen.

Kan werk de gezondheid ook bevorderen?

Werk kan meer zijn dan een activiteit waarvan je vooral niet ziek moet worden. Het kan structuur geven, sociale contacten bieden, ontwikkeling stimuleren en mensen het gevoel geven dat zij iets zinvols bijdragen. Autonomie, waardering, uitdaging en het kunnen inzetten van kwaliteiten kunnen eveneens bijdragen aan gezondheid en welbevinden. Daarmee verschuift de vraag van alleen wat we moeten voorkomen naar wat we juist willen versterken. Dat is de gedachte achter amplitie en het versterken van wat goed gaat: preventie blijft nodig, maar daarnaast kijk je bewust naar factoren die gezondheid en functioneren ondersteunen.

Welke rol spelen autonomie, duidelijkheid en feedback?

Autonomie betekent dat medewerkers binnen duidelijke kaders invloed hebben op de manier waarop zij hun werk uitvoeren. Volledige vrijheid is daarvoor niet nodig. Mensen moeten weten welk resultaat wordt verwacht en welke grenzen gelden, maar binnen die kaders moet voldoende ruimte bestaan om zelf keuzes te maken. Ook taakduidelijkheid is belangrijk. Onduidelijkheid kost energie. Wanneer medewerkers niet weten wat van hen wordt verwacht, welke prioriteiten gelden of wie waarvoor verantwoordelijk is, ontstaan gemakkelijk spanning en frustratie. Goede feedback helpt vervolgens om te weten of het werk het gewenste resultaat oplevert, wat goed gaat en waar bijstelling nodig is.

Wat heeft gezond werk met positieve gezondheid te maken?

Bij positieve gezondheid, werk en veerkracht wordt gezondheid breder bekeken dan alleen ziekte en medische klachten. Ook veerkracht, eigen regie, zingeving, sociale relaties en dagelijks functioneren spelen een rol. Werk kan op al die onderwerpen invloed hebben. Gezond werk gaat daarom niet alleen over beperkingen en risico's, maar ook over mogelijkheden en over de vraag wat mensen nodig hebben om goed te functioneren.

Wie is verantwoordelijk voor gezond werk?

De organisatie heeft een duidelijke verantwoordelijkheid voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden en voor de manier waarop het werk georganiseerd is. Leidinggevenden spelen daarin dagelijks een belangrijke rol doordat zij werk verdelen, afspraken maken, de sfeer beïnvloeden en signaleren wanneer medewerkers structureel overbelast raken. Ook de medewerker heeft verantwoordelijkheid: beschikbare hulpmiddelen gebruiken, veiligheidsafspraken naleven, grenzen aangeven en tijdig signaleren wanneer werkzaamheden niet goed uitvoerbaar zijn. Gezond werk ontstaat dus niet doordat een partij alles oplost, maar doordat medewerker en organisatie ieder hun verantwoordelijkheid nemen.

Dweilen met de kraan open

Met een verzuimbeleid kun je goed dweilen, met het arbobeleid draai je de kraan dicht en met gezond werken vul je het glas. Die vergelijking maakt het verschil aardig zichtbaar. Verzuimbeleid komt vooral in beeld wanneer iemand al uitvalt. Arbeidsomstandigheden en preventie zijn erop gericht om risico's eerder weg te nemen. Gezond werken gaat nog een stap verder en kijkt naar wat mensen helpt om goed te blijven functioneren. Kijk daarom niet alleen naar wat mensen ziek kan maken, maar ook naar wat structureel energie kost, wat juist energie oplevert, welke kwaliteiten beter benut kunnen worden en welke omstandigheden bijdragen aan motivatie, ontwikkeling en werkplezier.

Veelgestelde vragen over gezond werk

Gezond werk wordt gemakkelijk gelijkgesteld aan veilig werk of aan werk waarvan je niet ziek wordt. Dat is te beperkt. Gezond werk vraagt zowel om het beperken van arbeidsrisico's als om omstandigheden die mensen helpen om gezond, gemotiveerd en goed te functioneren.

Wat is gezond werk?

Gezond werk is werk waarbij arbeidsrisico's zoveel mogelijk worden beperkt en waarbij tegelijkertijd voldoende factoren aanwezig zijn die gezondheid, motivatie en goed functioneren ondersteunen, zoals autonomie, duidelijkheid, sociale steun, ontwikkeling en waardering.

Is veilig werk automatisch gezond werk?

Nee. Veiligheid is een belangrijke voorwaarde, maar gezond werk vraagt meer. Ook werkdruk, autonomie, herstel, taakinhoud, samenwerking en motivatie hebben invloed op hoe gezond een werkomgeving is.

Kan werk gezondheid bevorderen?

Ja. Werk kan structuur, sociale contacten, ontwikkeling, betekenis en waardering bieden. Wanneer werkzaamheden goed zijn ingericht en aansluiten bij de mogelijkheden van medewerkers, kan werk bijdragen aan gezondheid en welbevinden.

Wie is verantwoordelijk voor gezond werk?

De organisatie is verantwoordelijk voor gezonde en veilige arbeidsomstandigheden en voor een goede inrichting van het werk. De medewerker heeft daarnaast verantwoordelijkheid voor eigen gedrag, het naleven van afspraken en het tijdig aangeven van knelpunten.

Hoe begin je met gezonder werk organiseren?

Begin met twee vragen: welke factoren kunnen gezondheidsschade veroorzaken en hoe beperken we die, en welke factoren helpen mensen juist om gezond, gemotiveerd en goed te functioneren? Door beide vragen samen te beantwoorden voorkom je dat gezond werk alleen een verzameling beheersmaatregelen wordt.