home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / rouwcoaching / dooddoeners / heelt tijd wonden

Heelt de tijd alle wonden?

Heelt de tijd alle wonden? Het is een bekend Nederlands spreekwoord of gezegde. De uitspraak wordt gebezigd bij het rouwproces en bij verlieservaringen. Men doelt vaak op heling of genezing van de rouwwond. Naarmate de tijd verstrijkt, zou de pijn minder erg of minder heftig worden. Herinneringen zouden zwakker worden! Nu is de vraag: klopt dit wel?

Waarom rouw soms zwaarder wordt naarmate de tijd verstrijkt

Ik merk dat veel mensen verwachten dat het gemis minder wordt. Dat het slijt. Dat de scherpe randjes eraf gaan. Maar wat ik in de praktijk zie, is dat het soms precies andersom werkt.

Liesbeth vertelde mij haar verhaal. Haar man overleed en in het begin stond alles in het teken van regelen, overleven en doorgaan. Er was zoveel te doen dat ze nauwelijks stil kon staan bij haar verlies. Maar naarmate de tijd verstreek, gebeurde er iets anders. ‘In het begin dacht ik: ik moet door. Maar nu, maanden later, komt het pas echt binnen. De stilte in huis. Het alleen wakker worden. Het feit dat hij er écht niet meer is. Het gemis wordt niet kleiner… het wordt groter’, zei ze.

Wat hier gebeurt, zie ik vaker. In de eerste periode zit je soms nog in een soort overlevingsstand. Je regelt, je gaat door, je wordt geleefd. Maar als de rust terugkomt, komt ook het besef. Het dringt dieper door. Het gemis krijgt als het ware meer ruimte. Dat betekent niet dat er iets mis is met jou. Het betekent dat jouw rouw zich verdiept.

Ik zeg wel eens: rouw wordt niet zwaarder omdat het slechter gaat, maar omdat het dieper gaat. Ik merk dat mensen daar soms van schrikken. Alsof ze terugvallen. Alsof het niet goed gaat. Maar dat is niet zo.

Als tijd niet heelt, wat dan wel?

Mijn grote bezwaar is dat ‘de tijd’ tot onderwerp wordt benoemd (‘de tijd’ heelt alle wonden) en dat de tijd een actieve rol van ‘helen’ wordt toegekend. Dat veronderstelt dat rouwen een passieve aangelegenheid is en dat het jou alleen maar overkomt. Dat is geenszins het geval. Wie rouwt, is niet passief maar werkt erg hard (hoewel het eigen gevoel daarover heel anders kan zijn). Rouwen is net als aanvaarden en accepteren een werkwoord.

Hoe werkt heling in de praktijk?

De mate waarin de wond heelt, hangt voor een deel ook af van de rouwende. En wat zeker waar is: er is tijd voor nodig. Je kunt niet een training of coachingstraject doen waardoor je het rouwproces in 14 dagen doorloopt. Naarmate de tijd verstrijkt, hebben veel mensen wel het idee dat er meer afstand komt tot de gebeurtenis waarom men rouwt. Iemand zei: ‘Het rauwe, harde gevoel lijkt wel enigszins te slijten’. Dat betekent: ‘Het verlies beheerst niet meer mijn hele dag of ik word niet iedere dag meer beheerst door het verlies’. Iemand anders zei: ‘Bij mij is het alsof de pijn met het verstrijken van de maanden alleen maar groter wordt. Mijn hart is verscheurd van pijn en verdriet, van leegte en gemis’. Voor rouw is dus geen standaard te bedenken. Ieder ervaart het anders, iedere gebeurtenis is anders.

Wat betekent aanvaarden bij rouw?

De laatste fase van het rouwproces wordt wel de fase van aanvaarding genoemd. Wat betekent dat? Aanvaarden betekent dat er weer ruimte komt en dat je niet iedere dag meer wordt meegesleurd door het verlies of dat je niet meer het gevoel hebt dat het verdriet je alle kanten op gooit. Aanvaarden betekent dat je jouw verlies en jouw gemis leert omarmen als zijnde iets dat bij jou hoort. Aanvaarding is trouwens wat anders dan de opmerkingen in de trant van: ‘Het is niet anders, je moet het maar nemen zoals het is’. Dat heb ik gecategoriseerd onder de noemer dooddoeners bij rouw en verdriet.

Waarom niet ieder verlies hetzelfde is

Een verlieservaring is er in tal van gradaties en het is goed om dat in de juiste proportie te zien. Wie zijn geliefde verliest, heeft een heftige ervaring vooral ook omdat het onomkeerbaar is. Dat geldt ook voor verlies van gezondheid of fysieke mogelijkheden.

Misschien heelt de tijd jouw wond niet. Maar wat jij doet in die tijd, maakt wel het verschil.

Veelgestelde vragen over rouw en tijd

Ik merk dat mensen met dezelfde vragen blijven rondlopen. Misschien herken jij er ook één.

Wordt rouw ooit minder?

Ik vind dat een lastige vraag, omdat het vaak niet gaat om minder, maar om anders. Het scherpe, rauwe gevoel kan veranderen, maar het gemis blijft. Het krijgt alleen een andere plek in je leven.

Waarom voelt rouw soms later zwaarder?

In het begin zit je vaak in een overlevingsstand. Je regelt, je gaat door. Pas later komt de rust en daarmee het besef. Dan dringt het verlies dieper door en kan het zwaarder voelen.

Hoe lang duurt een rouwproces?

Er is geen vaste tijd. Ik zie mensen die na maanden al ruimte ervaren en mensen die na jaren nog midden in hun rouw zitten. Rouw laat zich niet in weken of maanden vangen. Lees ook: Hoe lang duurt een rouwproces?. 

Moet je rouw loslaten?

Ik geloof niet dat je rouw moet loslaten. Je leert ermee leven. Het wordt onderdeel van jouw verhaal, van wie je bent.

Wat helpt echt bij rouwverwerking?

Wat ik zie dat helpt, is ruimte geven aan je gevoel, praten over je gemis en stap voor stap betekenis geven aan wat je hebt meegemaakt. Niet wegduwen, maar aankijken.