home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / rouwcoaching / betrekkelijkheid

Betrekkelijkheid van het leven: hoe ga je ermee om?

De betrekkelijkheid van het leven is voor mij geen losse levensles of populaire oneliner. Het is ook geen inspirerende spreuk die je op een tegeltje zet en daarna weer vergeet. Integendeel! Ik ben opgegroeid in een diep besef van de tijdelijkheid, de eindigheid en vergankelijkheid van het leven. In de reformatorische wereld waarin ik groot werd, was de eindigheid van het leven nooit ver weg. Sterker nog: die stond regelmatig op de voorste rij.

Ik hoorde van jongs af aan dat het leven kort is. Dat de dood ieder uur wenkt. Dat het leven een damp is en dat het ieder moment afgelopen kan zijn. Dat het hier beneden maar tijdelijk is en dat het uiteindelijk gaat om de eeuwigheid. Er hoefde maar iemand te overlijden of het werd vanaf de kansel opnieuw volop gepreekt. Dan kwam het weer langs: dit leven is betrekkelijk, vergankelijk, broos en zo voorbij.

Begrijp me goed: daar zit waarheid in. Het leven is immers eindig. En jazeker, wij zijn kwetsbare mensen. We hebben de tijd niet in onze hand. Morgen is ons niet beloofd. Alleen heb ik ook moeten ontdekken dat je op een verkeerde manier kunt gaan leven met die waarheid. Je kunt zo doordrongen raken van de betrekkelijkheid van het leven, dat je het leven zelf bijna niet meer durft te beleven. En dat deed ik toen ik jong was.

Daar wringt het. Want dan leef je niet meer vrijuit. Dan hangt er voortdurend een zwaard van Damocles boven je hoofd. Dan zit er achter iedere mooie dag een donkere ondertoon. Dan kun je in het gras zitten, de zon op je gezicht voelen en toch niet echt ontspannen, omdat er van binnen steeds een stem zegt: geniet maar niet te veel, want straks is het voorbij.

Wanneer wordt de betrekkelijkheid van het leven te zwaar en ongezond?

Als je groot wordt met een sterk besef van eindigheid, dan kun je twee kanten op. De ene kant is gezond: je leert relativeren, je leert dat niet alles maakbaar is, je leert dat je het leven niet moet overschatten. De andere kant is ongezond: je gaat voortdurend op scherp leven, je houdt de vreugde in, je durft je niet echt te hechten aan het goede, omdat je bang bent het kwijt te raken.

Dan wordt betrekkelijkheid een soort druk of spanning in plaats van een nuchtere en nuttige bewustwording. Ik heb moeten leren dat je de eindigheid onder ogen mag zien zonder dat de dood de hele kamer vult. Dat je verdriet, verlies en kwetsbaarheid niet hoeft te ontkennen, maar dat ze ook niet voortdurend op je schouder hoeven te zitten.

Hoe vind je balans tussen somberheid en oppervlakkigheid in het dagelijks leven?

Voor mij ligt de gezonde weg ergens tussen die twee uitersten in. Niet in somberheid, maar ook niet in oppervlakkigheid. Niet in de voortdurende dreiging dat het elk moment mis kan gaan, maar ook niet in de roes van doen alsof de eindigheid niet bestaat.

Ik geloof dat het gezond is om te beseffen dat het leven betrekkelijk is. Juist dat besef kan je helpen om helderder te kijken. Je hoeft niet alles op te blazen. Niet iedere teleurstelling is een ramp. Niet ieder conflict is het einde van de wereld. Niet iedere omweg betekent dat jouw leven mislukt is.

Betrekkelijkheid helpt je relativeren. Het zet dingen in verhouding. Het laat je zien dat jij niet alles kunt controleren. Dat succes niet heilig is. Dat perfectie een vermoeiende afgod is. Dat haast vaak overschat wordt. Dat er in het leven verlies is, maar ook vreugde. Dat moeite en blijdschap elkaar afwisselen. Juist omdat het leven eindig is, hoeft het niet perfect te zijn om waardevol te zijn.

Dat vind ik een belangrijke zin. Lees hem nog eens. Juist omdat het leven eindig is, hoeft het niet perfect te zijn om waardevol te zijn.

Waarom is leven meer dan denken en alles willen beheersen?

Het leven is niet alleen iets wat je organiseert. Het is iets wat je beleeft. Daarom gebruiken we woorden als beleven, ervaren en doorleven. Dat zijn geen toevallige woorden. Ze zeggen iets wezenlijks. Leven is niet alleen maar denken. Leven is ook voelen. Je kunt niet werkelijk leven zonder geraakt te worden. Zonder blijdschap, zonder gemis, zonder verlangen, zonder teleurstelling, zonder opluchting, zonder hoop.

Wie de betrekkelijkheid van het leven echt onder ogen ziet, begrijpt ook dat gevoelens erbij horen. Verdriet hoort erbij. Vreugde ook. Onzekerheid hoort erbij. Verwondering ook. Het leven is geen rechte snelweg zonder hobbels. Het is eerder een weg met bochten, tegenwind, uitzichtpunten en soms ook een stuk mist.

Daarom zeg ik: doorleven is belangrijker dan beheersen. Veel mensen proberen het leven beheersbaar te maken. Ze willen grip, overzicht en garantie. Maar het leven laat zich maar ten dele managen. Er overkomt je ook van alles. Juist in die kwetsbaarheid leer je iets van mens-zijn.

Wat heb ik moeten afleren over de betrekkelijkheid van het leven?

Ik heb moeten afleren dat de ernst van het leven niet uitsluit dat je het leven mag beleven. Dat zijn twee verschillende dingen. Je kunt beseffen dat het eindig is en toch met aandacht koffie drinken. Je kunt weten dat verlies bestaat en toch plezier hebben. Je kunt de dood niet ontkennen en toch voluit leven.

Dat afleren ging niet vanzelf. Want wat diep is ingeprent, haal je niet met één inzicht weer weg. Sommige zinnen uit je jeugd gaan in je systeem zitten. Ik zeg altijd: dat is je algoritme. Dan voel je bij vreugde bijna automatisch een rem. Dan dient zich bij ontspanning meteen spanning aan.

Ik vermoed dat meer mensen dat herkennen. Misschien kom jij niet uit een reformatorische kring, maar heb jij op een andere manier geleerd om op je hoede te leven. Misschien door verlies, door angst, door ziekte, door een instabiele thuissituatie of door een jeugd waarin er weinig ruimte was voor lichtheid. Dan kan het zijn dat jij het leven ook niet onbevangen bent gaan vertrouwen.

Dan is de vraag niet alleen of jij weet dat het leven betrekkelijk is. Dan is de diepere vraag: mag jij het leven ook ontvangen?

Hoe leer je genieten zonder schuldgevoel als het leven kwetsbaar is?

Dat is voor veel mensen moeilijker dan het lijkt. Genieten klinkt eenvoudig, maar voor sommigen voelt het bijna verdacht. Alsof genieten oppervlakkig is. Alsof dankbaar leven alleen kan met ingehouden adem. Alsof vreugde direct gecorrigeerd moet worden door ernst.

Ik denk daar anders over. Juist wanneer je weet dat het leven betrekkelijk is, mag je des te meer waarderen wat er wel is. Een goed gesprek. Een kind dat lacht. Een rustige avond. Een wandeling. Werk dat klopt. Iemand die jou echt ziet. Een tafel waar je aan mag schuiven. Een huis waarin je tot rust komt.

Dat zijn geen kleine dingen. Dat is het leven zelf. Betrekkelijkheid hoeft je vreugde niet kapot te maken. Het kan je vreugde juist verdiepen. Niet omdat je alles vast kunt houden, maar omdat je leert ontvangen wat er nu is. Niet achteloos, maar aandachtig. 

Wat is het verschil tussen relativeren en bagatelliseren in het dagelijks leven?

Ik vind het belangrijk om dat onderscheid scherp te maken. Relativeren is gezond. Bagatelliseren niet.

Relativeren betekent dat je dingen in verhouding ziet. Je maakt van een probleem niet meteen een totale ondergang. Je weet dat een moeilijke dag nog geen mislukt leven betekent. Je ziet dat een afwijzing pijn doet, maar niet alles over jou zegt.

Bagatelliseren is iets anders. Dan maak je klein wat eigenlijk serieus genomen moet worden. Dan zeg je te snel dat het wel meevalt. Dan druk je verdriet weg. Dan geef je jezelf geen recht op pijn. Dan word je hard voor je eigen binnenwereld.

De betrekkelijkheid van het leven vraagt niet om verharding, maar om diepgang. 

Wat gun ik jou als je worstelt met de betrekkelijkheid van het leven?

Ik gun jou dat je het leven niet overschat en ook niet onderschat. Dat je de eindigheid ervan ziet, zonder dat je erdoor vast komt te zitten. Dat je leert genieten zonder schuldgevoel. Dat je verlies serieus neemt zonder jezelf erin kwijt te raken. Dat je ontdekt dat kwetsbaarheid niet hetzelfde is als onveiligheid.

Ik gun jou ook dat je niet hoeft te vluchten in drukte, prestaties of een volle bucketlist om het gevoel te hebben dat je leeft. Leven is niet hetzelfde als veel meemaken. Soms leef je het meest in een stil moment waarin je eindelijk voelt wat er in je omgaat.

Misschien is dat wel de winst van een gezond besef van betrekkelijkheid: dat je wakkerder gaat leven. Aandachtiger. Eerlijker. Minder opgejaagd. Minder groots. Meer echt.

Hoe ga je gezond om met de betrekkelijkheid van het leven zonder vast te lopen?

Dus ja, het leven is betrekkelijk. Daar hoef je mij weinig nieuws over te vertellen. Maar ik heb wel moeten leren hoe ik daarmee omga. Niet doorslaan naar donkerte. Niet doorschieten naar luchtigheid. Niet verkrampen. Niet ontkennen.

Evenwicht dus.

Het leven is tijdelijk, maar daarom niet minder kostbaar. Het is kwetsbaar, maar daarom niet waardeloos. Het is eindig, maar juist daarom betekenisvol. Je hoeft niet te wachten op een perfect, veilig en volledig beheersbaar bestaan voordat je begint met leven. Dat moment komt niet.

De kunst is dat je midden in de broosheid toch aanwezig durft te zijn. Dat je voelt wat je voelt. Dat je doet wat gedaan moet worden. Dat je ontvangt wat goed is. Dat je rouwt waar gerouwd moet worden. Dat je geniet waar genoten mag worden.

Ik moet daarbij vaak denken aan een bijbelse gedachte die mij altijd heeft geïnspireerd: er is een tijd om te lachen en een tijd om te huilen. Een tijd om te rouwen en een tijd om te dansen. Een tijd om te zaaien en een tijd om te oogsten. 

Wat zijn we dan kwijtgeraakt? Het besef dat die tijden elkaar afwisselen, zoals seizoenen elkaar afwisselen. We hebben dat ingeruild voor efficiëntie en effectief werken. En vergeet het woord rendement niet. We zijn geneigd om alles tegelijk te willen. Tegelijk vooruit, tegelijk resultaat, tegelijk genieten, tegelijk oplossen. Maar zo werkt het leven niet. Het leven beweegt in seizoenen.

Soms zit je in een tijd van zaaien. Dan investeer je, werk je, geef je, zonder dat je direct resultaat ziet. Soms zit je in een tijd van oogsten. Dan pluk je wat er gegroeid is. En soms zit je in een tijd van verlies, waarin er helemaal niets te oogsten lijkt.

Juist daar helpt het besef van betrekkelijkheid. Niet alles hoeft nu. Niet alles kan tegelijk. Niet elke fase vraagt hetzelfde van je. En misschien is dat wel de rust die veel mensen kwijt zijn: dat je mag leven in het seizoen waar je nu in zit, zonder het te forceren.

Misschien is volwassen leven wel precies dat: de betrekkelijkheid onder ogen zien, zonder het wonder van het leven kwijt te raken.

Ik merk dat juist daar iets verschuift. Wanneer je jezelf toestaat om in verschillende richtingen te bewegen, ontstaat er meer ruimte. Minder kramp. Meer leven. De betrekkelijkheid van het leven helpt daar ook bij. Omdat niet alles vaststaat, hoef jij ook niet vast te zitten. Je mag bewegen. Je mag schakelen. Je mag soms tegen de wind in gaan en soms juist meedrijven.

Misschien is dat wel de uitnodiging: niet proberen het leven in één richting te dwingen, maar leren leven met de wind die er is. Trouwens: ik dacht meteen aan de wind uit die psalm. 'Wanneer de wind zich over ’t veld laat horen, dan knakt haar steel, haar schoonheid gaat verloren'.

Veelgestelde vragen over de betrekkelijkheid van het leven en hoe je ermee omgaat

Hier tref je enkele veelgestelde vragen.

Wat bedoel ik met de betrekkelijkheid van het leven?

Ik bedoel dat het leven eindig, kwetsbaar en tijdelijk is. Je hebt niet alles in de hand. Juist dat besef helpt om dingen in verhouding te zien en bewuster te leven.

Is het gezond om veel bezig te zijn met de eindigheid van het leven?

Een zeker besef van eindigheid is gezond. Het helpt je relativeren en kiezen. Maar wanneer het je verlamt, je vreugde belemmert of je voortdurend angstig maakt, is het doorgeslagen.