home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / willen

Willen: wat wil jij nu eigenlijk?

Willen hebben we niet echt geleerd. Onze cultuur is veel meer gericht op wat we kunnen, op opleidingen, diploma's, kennis en vaardigheden, dan op wat we willen. Willen is ook minder concreet. Het gaat over wat je verlangt, wenst, waar je van droomt en waar je graag naartoe zou willen. Toch is willen een wezenlijk onderdeel van willen, kunnen en zijn. Want wanneer je niet weet wat je wilt, wordt het moeilijk om richting te geven aan wat je kunt en aan wie je bent.

Maar het gevolg kan wel zijn dat je uitstekend weet wat niet mag, wat moet en wat je niet wilt, terwijl de vraag wat je werkelijk zou willen nauwelijks aan de orde is geweest. In mijn boek Willen is minder moeten noem ik dat ook ont-moeten: loskomen van alles wat van buitenaf of door jezelf moet, zodat je jezelf weer kunt ontmoeten en kunt luisteren naar wat er van binnenuit aanwezig is.

Waarom is het jammer dat we niet goed hebben leren willen?

Omdat willen te maken heeft met keuzes maken, motivatie, wilskracht, doorzettingsvermogen, focus en vastberadenheid. Maar het gaat nog dieper. Willen heeft ook te maken met jouw behoeften en met de richting die je aan jouw leven geeft. Maak je keuzes vanuit wat jij nodig hebt en waar jij werkelijk naartoe wilt? Of stem je vooral af op verwachtingen, verplichtingen en de wensen van anderen? Wanneer jouw willen van binnenuit komt, ontstaat er een andere beweging dan wanneer je voortdurend wordt aangestuurd door wat moet.

Dat betekent overigens niet dat moeten verkeerd is. Wanneer je bewust ergens voor kiest, ontstaan daar vanzelf verplichtingen uit. Je kiest voor een opleiding en dan zul je moeten studeren. Je kiest voor een huis en dan moet de hypotheek betaald worden. Je kiest voor een bepaalde verantwoordelijkheid en daar horen dingen bij die gewoon gedaan moeten worden. In mijn boek noem ik dat MOET-willig: het moeten komt dan voort uit iets waarvoor je zelf hebt gekozen.

Wat betekent WILS-onbekwaamheid?

WILS-onbekwaamheid betekent dat je onvoldoende zicht hebt op jouw eigen willen of moeite hebt om er richting aan te geven. Niet weten wat je wilt is daar een vorm van, maar het begrip is breder. Je kunt ook te veel willen, te weinig willen, verkeerde dingen willen of jouw willen vooral gebruiken om ergens vanaf te komen. In mijn dagelijkse werk kom ik bijvoorbeeld uitspraken tegen als:

• Wat ik wilde, daar is nooit wat van terechtgekomen, dus ik heb de harp aan de wilgen gehangen als het over willen gaat.
• Ik heb er nooit over nagedacht dat willen iets te maken heeft met wie ik ben.
• Ik ben niet zo wilskrachtig en laat het er gauw bij zitten.
• Ik wil altijd veel te veel en dat lukt toch niet.
• Ik heb weinig doorzettingsvermogen.
• Ik gebruik willen vooral om iets niet meer te willen.

Dat laatste zie je veel. Iemand wil stoppen met roken, minder werken, niet meer piekeren of niet meer zo onzeker zijn. Dan zet je jouw wil in om ergens vanaf te komen. Dat kan natuurlijk nodig zijn, maar ik stel voor om ook te onderzoeken waar je naartoe wilt. Niet alleen: wat wil je niet meer? Maar vooral: wat wil je ervoor in de plaats?

Waar komt jouw willen vandaan?

In mijn e-book over willen en moeten beschrijf ik vier wilsbronnen. Dat zijn bronnen die van binnenuit richting kunnen geven aan wat je werkelijk wilt. Het gaat niet om een rationeel wensenlijstje. Het gaat om jouw behoeften, jouw idealen, dromen en wensen, jouw missie of roeping en jouw talenten. Wanneer je die bronnen beter leert kennen, wordt ook duidelijker waarom bepaalde keuzes je energie geven en andere keuzes je juist leegtrekken.

• Jouw persoonlijke behoeften: wat heb jij werkelijk nodig om goed te functioneren en tot jouw recht te komen.
• Jouw idealen, dromen en wensen: wat zou jij graag gerealiseerd zien en welk toekomstbeeld spreekt jou aan.
• Jouw missie en roeping: waarom wil je iets en welke betekenis, taak of verantwoordelijkheid ervaar je daarin.
• Jouw kwaliteiten en talenten: welke natuurlijke mogelijkheden heb je meegekregen en hoe kun je die inzetten bij wat je wilt verwezenlijken.

Die vier staan niet los van elkaar. Jouw talent kan juist het instrument zijn waarmee je een ideaal realiseert of invulling geeft aan iets wat voor jou betekenis heeft. Een behoefte kan achter een verlangen liggen en dromen en idealen kunnen de wilskracht als het ware doen ontvlammen. Wanneer je weet wat je nodig hebt, waar je naartoe wilt, waarom dat voor jou belangrijk is en wat je ervoor in huis hebt, krijgt willen veel meer richting.

Wat gebeurt er als willen uit balans raakt?

Willen is niet automatisch goed omdat het vanuit jezelf komt. Je kunt iets willen wat helemaal niet bij je past of wat buiten jouw mogelijkheden ligt. Je kunt jezelf structureel overvragen. Andersom kun je veel meer in huis hebben dan je van jezelf vraagt. Dan daag je jezelf nauwelijks uit en komt er weinig in beweging. Zelfinzicht blijft daarom noodzakelijk. Wat je wilt moet voldoende aansluiten bij wat je kunt en kunt leren en bij wie je bent en wat bij je past.

Ook de bron waaruit je wilt is belangrijk. Geld, bezit, status, aanzien, prestige of macht kunnen je behoorlijk voortdrijven. Maar ik noem dat geen echte behoeften. Daaronder kan bijvoorbeeld behoefte aan waardering, erkenning of gezien worden liggen. Wanneer de buitenkant de belangrijkste wilsbron wordt, dreigt het gevaar dat het nooit genoeg is. Het volgende resultaat, het volgende bezit of de volgende positie moet dan opnieuw bevestigen dat je ertoe doet.

Richting, dromen en wat je wilt bereiken

Willen begint vaak met een beeld van iets wat er nog niet is. Je ziet iets voor je, verlangt ergens naar of krijgt een idee over hoe jouw leven, werk of toekomst eruit zou kunnen zien. Daar begint een droom. Een droom hoeft nog niet concreet of haalbaar te zijn. Sterker nog: wanneer iedere droom eerst door de afdeling haalbaarheid moet, blijft er weinig te dromen over. Verbeeldingskracht helpt je om iets voor je te zien wat er nog niet is. Jouw interesses vertellen waar jouw aandacht vanzelf naartoe gaat. Een bucketlist kan zichtbaar maken wat je nog wilt meemaken of ervaren en ambitie zegt iets over wat je wilt bereiken, ontwikkelen of tot stand brengen.

Maar een droom alleen brengt je nog nergens. Op een gegeven moment vraagt een droom om concretisering. Wat wil je ermee? Wat ga je ermee doen? Goede voornemens laten mooi zien hoe groot het verschil kan zijn tussen iets graag willen en er daadwerkelijk richting aan geven. In mijn boek noem ik een plan of doel daarom het landingsgestel van een droom. Eerst mag je zien waar je naartoe wilt en daarna geef je er handen en voeten aan. Wil je deze kant van willen verder onderzoeken, lees dan verder over jouw persoonlijke dromen.

Passie, bezieling en innerlijke energie

Soms krijgt willen veel meer lading. Dan wil je niet alleen iets bereiken, maar word je ergens door geraakt. Je loopt ergens warm voor, iets fascineert je of je voelt dat iets voor jou betekenis heeft. Dat is een andere vorm van energie dan een doel dat alleen verstandig of nuttig is. Passie kan maken dat je ergens helemaal voor wilt gaan. Fascinatie trekt jouw aandacht steeds opnieuw naar hetzelfde onderwerp. Geloof kan maken dat je ergens op vertrouwt of ergens voor blijft staan en hoop houdt iets levend wat nog niet gerealiseerd is.

Bezieling gaat voor mij nog een laag verder. Het heeft te maken met hart en ziel, met wat jou van binnenuit beweegt. Daar kan ook transcendentie bij horen: het besef dat niet alles alleen over jezelf, jouw prestatie of jouw voordeel gaat. Soms wil je iets bijdragen, iets betekenen of onderdeel zijn van iets wat groter is dan jijzelf. Juist deze bronnen kunnen enorme brandstof zijn voor jouw wilskracht. Wil je onderzoeken wat jou werkelijk raakt en van binnenuit in beweging brengt, verdiep je dan in persoonlijke bezieling ervaren.

Wilskracht, volhouden en in beweging komen

Iets willen is een ding. Er daadwerkelijk voor gaan is iets anders. Want tussen een verlangen en de verwezenlijking ervan zitten meestal inspanning, tegenslag, oefenen, wachten, opnieuw beginnen en soms gewoon je tanden ergens inzetten. Daar komt wilskracht in beeld. Gedrevenheid brengt beweging, discipline helpt je om te blijven doen wat nodig is en doorzettingsvermogen zorgt ervoor dat je niet bij de eerste tegenwind afhaakt. Toewijding geeft aan dat iets voldoende betekenis voor je heeft om er tijd en energie in te blijven steken.

Ook uitdaging hoort daarbij. Wanneer je altijd binnen jouw bekende grenzen blijft, hoeft jouw wil weinig te doen. Soms moet je jezelf bewust uitdagen of jouw comfortzone verlaten om te ontdekken wat er nog meer mogelijk is. En soms kom je juist op dreef: willen, kunnen en doen lijken dan vanzelf bij elkaar te komen en je ervaart vaart. Wilskracht betekent wat mij betreft overigens niet dat je jezelf voortdurend moet forceren. De sterkste wilskracht ontstaat wanneer er een duidelijke bron onder zit. Wil je deze kant verder uitdiepen, lees dan over jouw persoonlijke wilskracht.

Presteren, competitie en erkenning

Willen kan ook gericht zijn op presteren. Je wilt winnen, de beste zijn, succes hebben of erkenning krijgen. Daar is op zichzelf niets mis mee. Competitie kan je uitdagen, scherp houden en stimuleren om het beste uit jezelf te halen. Het wordt anders wanneer winnen noodzakelijk wordt om jezelf goed genoeg te voelen of wanneer jouw eigenwaarde steeds afhankelijker raakt van vergelijking met anderen.

Ook prestige en succes horen in dat speelveld. Wat betekent succes eigenlijk voor jou? Is het bereiken wat jij zelf belangrijk vindt of vooral zichtbaar maken dat je geslaagd bent in de ogen van anderen? Wil je erkenning omdat je werkelijk iets hebt bereikt of heb je steeds opnieuw bevestiging nodig? Het verschil is belangrijk. Competitiedrang kan een krachtige motor zijn, maar een motor die altijd harder moet draaien raakt uiteindelijk ook oververhit. Wil je onderzoeken hoe winnen, presteren, prestige, succes en erkenning zich tot elkaar verhouden, lees dan verder over competitief ingesteld zijn.

Wanneer het willen verdwijnt of vastloopt

Er is ook een andere kant van willen. Soms is de beweging eruit. Je neemt snel genoegen met wat er is, hebt weinig behoefte om jezelf nog uit te dagen of merkt dat jouw oorspronkelijke wensen en verlangens steeds verder naar de achtergrond zijn verdwenen. Dat noem ik niet meteen tevredenheid. Tevreden kunnen zijn is juist waardevol. Middelmatigheid gaat voor mij over iets anders: jezelf kleiner houden dan nodig is, jouw mogelijkheden onvoldoende benutten of steeds genoegen nemen met minder terwijl er van binnen nog wel iets trekt.

Wanneer dat lang duurt, kan verstarring ontstaan. Je komt niet meer echt in beweging, staat steeds minder open voor nieuwe mogelijkheden en houdt vooral vast aan wat bekend en veilig is. Creativiteit, nieuwsgierigheid en ontwikkeling kunnen dan langzaam opdrogen. Dat betekent niet dat iedereen voortdurend hogerop moet, grootse ambities nodig heeft of altijd iets nieuws moet nastreven. De vraag is of jouw tevredenheid werkelijk tevredenheid is of dat je jouw willen onderweg bent kwijtgeraakt. Daarover lees je verder bij het gevaar van middelmatigheid.

Wat als je niet weet wat je wilt?

Niet weten wat je wilt verdient een eigen plek. Soms zijn dromen, verlangens of behoeften niet meteen zichtbaar. Misschien heb je jarenlang vooral gedaan wat verstandig was. Misschien heb je je sterk aangepast aan anderen of ben je zo gewend geraakt aan alles wat moet dat jouw eigen willen nauwelijks nog hoorbaar is. Ook twijfel kan een rol spelen. Iedere keer wanneer een wens opkomt, zet je er onmiddellijk tien bezwaren tegenover en uiteindelijk weet je alleen nog wat allemaal niet kan.

Dan helpt het niet altijd om nog harder na te denken. De vraag is eerder hoe je weer contact krijgt met jouw eigen behoeften, verlangens en innerlijke bronnen. Wil je daar specifiek mee aan de slag, lees dan verder over niet weten wat je wilt.

Waarom is zelfinzicht zo belangrijk bij wat je wilt?

Omdat je natuurlijk vrij bent om iets te willen, maar dat nog niet betekent dat iedere wens ook bij je past. Stel dat je iets wilt wat je niet kunt of wat nauwelijks aansluit bij jouw natuurlijke kwaliteiten. Dan kan het nastreven ervan bijzonder veel energie kosten. Je overvraagt jezelf of jaagt een ideaal na dat eigenlijk niet van jou is. Andersom kan ook: je zou bepaalde dingen prima kunnen leren en ze passen bovendien bij je, maar je wilt ze niet of durft jezelf onvoldoende uit te dagen. Dan vraag je misschien te weinig van jezelf en kom je onvoldoende tot bloei.

Weten wat je wilt staat daarom niet los van de andere vragen. Wanneer wat je wilt voldoende aansluit bij wat je kunt en bij wie je bent, ontstaat er meer balans. Dat geldt voor jouw leven, maar zeker ook voor jouw werk. Juist bij loopbaanvragen over richting is de vraag wat je werkelijk wilt vaak wezenlijker dan alleen de vraag welke functie of vacature beschikbaar is.

Wat zou je moeten willen?

Je moet niets. Maar wanneer ik een advies mag geven: wil wat bij je past en wil wat binnen jouw mogelijkheden ligt of wat je zou kunnen leren. Daarmee zeg ik niet dat je alleen veilige of gemakkelijke doelen moet kiezen. Je mag jezelf beslist uitdagen. Maar er is verschil tussen jezelf uitdagen en jezelf structureel overvragen.

• Je wilt wat je kunt of wat je zou kunnen leren.
• Je wilt wat voldoende bij je past.

Dat klinkt eenvoudig. Toch vraagt het behoorlijk wat zelfkennis. Want daarvoor moet je niet alleen weten welke vaardigheden je hebt, maar ook waar jouw behoeften liggen, wat je werkelijk belangrijk vindt, welke talenten je hebt en wat jou van binnenuit beweegt.

Gaat willen alleen over jouw loopbaan?

Nee. Willen gaat over jouw levensweg, over jouw levensbaan. Wat wil je met jouw leven? Wat wil je in jouw relatie? Wil je een gezin? Wat zou je nog graag willen meemaken, leren, ontwikkelen of betekenen? Dat zijn andere vragen dan welke functie je ambieert, maar ze zijn minstens zo belangrijk. Willen is dus zo groot als het leven zelf.

Juist daarom vind ik het te beperkt om willen alleen te koppelen aan carrière, prestaties of doelstellingen. Het gaat uiteindelijk over de richting die jij aan jouw leven geeft en over de vraag welke keuzes werkelijk van jou zijn. Misschien verandert die richting onderweg. Dat is niet vreemd. Behoeften veranderen, omstandigheden veranderen en jij doet nieuwe ervaringen op. Willen is daarom ook geen antwoord dat je een keer op jouw twintigste geeft en daarna de rest van jouw leven meedraagt.

Wat is de diepere betekenis van willen?

De diepere betekenis van willen komt tevoorschijn wanneer je vraagt: waarom wil je dat? Die vraag zegt namelijk iets over wie jij bent, hoe jij denkt en hoe jij het leven ervaart. De vraag ‘Wat doe je?’ is vaak veel gemakkelijker te beantwoorden dan ‘Wat wil je?’ Maar de vraag ‘Waarom wil je dat?’ gaat nog een laag dieper. Dan kom je bij jouw behoeften, idealen, waarden, betekenis, talenten en persoonlijke missie.

Daarom is willen voor mij geen oppervlakkig wensenlijstje. Het vraagt dat je jezelf kent, leert luisteren naar wat jou werkelijk beweegt en onderscheid maakt tussen innerlijke bronnen en alles wat van buitenaf aantrekkelijk, belangrijk of noodzakelijk lijkt. Wanneer je dat beter leert, worden keuzes vaak ook duidelijker. In mijn boek formuleer ik het als het ontwikkelen van wilsbekwaamheid: steeds beter leren herkennen waar jouw willen vandaan komt en hoe je jouw wilskracht op een passende manier inzet.

Veelgestelde vragen over wat je wilt

Onderstaande vragen helpen om willen beter te onderscheiden van moeten, dromen, motivatie en wilskracht.

Waarom weet ik vaak beter wat ik niet wil dan wat ik wel wil?

Omdat we veel ervaring hebben met grenzen, verplichtingen en dingen die ons niet bevallen. De vraag wat je werkelijk wilt vraagt meer zelfonderzoek. Daarvoor moet je zicht krijgen op jouw behoeften, verlangens, idealen en wat voor jou betekenis heeft.

Kun je leren om beter te weten wat je wilt?

Ja. Leren willen betekent dat je beter leert luisteren naar jouw innerlijke bronnen, onderscheid maakt tussen wat jij wilt en wat anderen van jou verwachten en jouw keuzes steeds beter afstemt op wat je kunt en wie je bent.

Wat is het verschil tussen willen en moeten?

Willen komt meer van binnenuit, terwijl moeten vaak samenhangt met verplichtingen, afspraken en verwachtingen. Beide hoeven elkaar niet tegen te spreken. Wanneer je bewust ergens voor kiest, kunnen de verplichtingen die daaruit voortkomen juist heel goed horen bij wat je zelf wilt.

Hoe weet je of wat je wilt werkelijk bij je past?

Onderzoek waarom je iets wilt en kijk vervolgens of het aansluit bij jouw behoeften, talenten, waarden en mogelijkheden. Wanneer je jezelf voortdurend moet forceren om een bepaald ideaal na te streven, is het verstandig om opnieuw te onderzoeken of dat doel werkelijk van jou is.

Wat is het verschil tussen motivatie en wilskracht?

Motivatie brengt je in beweging doordat iets je aantrekt, raakt of belangrijk voor je is. Wilskracht helpt je om richting te houden wanneer het bereiken van wat je wilt inspanning, keuzes, discipline of offers vraagt.