home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / bevriezen vluchten vechten / overlast

Zorg dat je niet opvalt en dat je niemand in de weg zit

Zorg dat je niet opvalt en maak je klein. Zorg dat je niemand tot overlast bent en ga niet in het licht staan. Zo sprak ik met Angela. Ze is inmiddels 63 jaar en vertelde hoe ze is opgevoed. Haar moeder overleed al toen ze vijf jaar was. Haar vader moest de opvoeding voor zijn rekening nemen. Angela was de jongste van vijf kinderen. Maar de boodschap die erin doorklonk, was: ‘Wees niemand tot last en voorkom overlast.’ Die boodschap had impact op haar hele leven. Jezelf klein maken kan een van de manieren zijn waarop je reageert bij automatische overlevingsreacties bij spanning en onveiligheid.

Wat is de fawnreactie?

Ik noem dit de overlevingsstrategie van de fawn. Bij deze reactie probeer je veiligheid te creëren door je aan te passen, vriendelijk te blijven, de ander tevreden te houden en conflicten te voorkomen. Je scant wat de ander nodig heeft en maakt jouw eigen behoeften daaraan ondergeschikt. Lees meer over je aanpassen en pleasen om jezelf veilig te houden.

Hoe maak je jezelf onzichtbaar?

De fawn maakt zich onzichtbaar. Kijk naar zijn ogen: hoe mooi ze zijn. Ze zijn ontwapenend, vriendelijk en vertrouwenwekkend. Reebruine ogen. De fawn doet geen vlieg kwaad. Hij gaat onopvallend zijn weg. Angela moest zich verbergen. Stel je voor dat je iemand in de weg staat en belemmert. Stel je voor dat je iemand zijn ruimte ontneemt. Ze moest goed haar best doen op school, voorkomend en fatsoenlijk zijn en haar emoties temmen en indammen. Wees niet luidruchtig, praat niet te veel, wees niet te druk en vraag niet te veel aandacht.

Welke gevolgen heeft jezelf voortdurend aanpassen?

Het gevolg was voor Angela dat ze niet kon omgaan met grenzen, een meegaandheidsgraad van 150% had, geïsoleerd en ingeperkt raakte en geen weerwoord ontwikkelde. Iedere weerstand in haar werd gebroken. Angela kreeg een aanpassingsvermogen van de hoogste graad. Ik noem het: in alle bochten wringen. En ze volgde de opleiding aan de sociale wenselijkheidsacademie en slaagde cum laude. Wat ooit hielp om spanning of kritiek te voorkomen, ging haar later beperken. Ze leerde vooral rekening te houden met anderen en steeds minder met zichzelf.

Waaraan herken je dat je niemand tot last wilt zijn?

Herken je dit verhaal? Ik noem wat kenmerken:

• Je zorgt ervoor dat jij nooit in de schijnwerpers staat, terwijl je voortdurend ruimte voor anderen creëert om dat wel te doen.
• Mensen lopen snel over je heen of gaan aan je voorbij. Je wordt niet gezien.
• Je gaat voortdurend voorbij aan jouw eigen behoeften en gevoelens.
• Je spreekt je vaak niet uit.
• Je probeert verwachtingen van anderen zo goed mogelijk aan te voelen en eraan te voldoen.
• Je vraagt weinig aandacht en vindt het moeilijk om hulp te vragen.
• Je bewaakt jouw grenzen onvoldoende.
• Je hebt weinig zelfrespect.

Waarom durf je geen weerwoord te geven?

Wanneer je als kind hebt geleerd dat weerstand gevaarlijk, ongepast of zinloos is, kan het later moeilijk zijn om jezelf uit te spreken. Je klapt dicht, geeft toe of probeert de spanning zo snel mogelijk te verminderen. Je kunt dan je weerloos voelen en geen weerwoord durven geven. In plaats van jouw grens te benoemen, probeer je de lieve vrede te bewaren, vaak ten koste van jezelf.

Hoe leer je opnieuw ruimte innemen?

Angela is door haar opvoeding ontmoedigd om in het licht te staan. Ze moest leren om ouderlijke normen en waarden los te laten en zichzelf opnieuw uit te vinden. Ik noem dat: je authenticiteit omarmen en jezelf de ruimte geven voor zelfontwikkeling. Het is ook het leren toestaan en ervaren van gevoelens en emoties. Vaak is dat een heftig en intens proces, maar wel een proces dat nodig is. Ruimte innemen betekent niet dat je voortdurend op de voorgrond moet staan. Het betekent dat jouw behoeften, gevoelens, grenzen, verlangens en stem er ook mogen zijn.

Veelgestelde vragen – FAQ

Jezelf klein maken, onzichtbaar worden en niemand tot last willen zijn, kan diep verweven zijn met hoe je hebt geleerd om met spanning en onveiligheid om te gaan. Hieronder beantwoord ik veelgestelde vragen.

Waarom maak ik mezelf klein?

Misschien heb je geleerd dat aandacht vragen, emoties tonen, tegenspreken of ruimte innemen spanning of afwijzing opleverde. Jezelf klein maken werd dan een manier om jezelf veilig te houden.

Is jezelf onzichtbaar maken een copingstrategie?

Ja. Onzichtbaar blijven kan voorkomen dat je kritiek krijgt, wordt afgewezen of iemand boos maakt. Het beschermt je, maar kan er later ook voor zorgen dat je niet wordt gezien en jouw behoeften blijft wegdrukken.

Wat is de fawnreactie?

De fawnreactie is een overlevingsreactie waarbij je je sterk aanpast, anderen tevreden probeert te houden en conflicten vermijdt om veiligheid te ervaren.

Waarom vind ik het moeilijk om ruimte in te nemen?

Ruimte innemen kan onveilig voelen wanneer je hebt geleerd dat jouw aanwezigheid, stem, gevoelens of behoeften anderen tot last zijn.

Hoe herken je dat je niemand tot last wilt zijn?

Je vraagt weinig hulp, spreekt je niet uit, past je snel aan, verontschuldigt je veel en zorgt ervoor dat anderen altijd meer ruimte krijgen dan jij.

Waarom geef ik geen weerwoord?

Misschien heb je geleerd dat weerstand niets oplevert of juist spanning veroorzaakt. Je klapt dan dicht, geeft toe of probeert het conflict zo snel mogelijk te beëindigen.

Hoe leer je jezelf minder klein te maken?

Begin met jouw behoeften en gevoelens serieus te nemen, kleine grenzen uit te spreken en te onderzoeken welke oude overtuiging jou vertelt dat je niemand tot last mag zijn.

Moet je altijd zichtbaar en uitgesproken zijn?

Nee. Rustig, bescheiden of terughoudend zijn is niet verkeerd. Het wordt een probleem wanneer je jezelf structureel wegcijfert, geen keuze meer ervaart en jouw stem niet durft te gebruiken.