home / persoonlijke ontwikkeling / presenteren spreken openbaar / spreken leerdoelen

Spreken in het openbaar: wat zijn jouw leerdoelen?

Wil je beter leren presenteren of gemakkelijker spreken voor een groep? Dan is de eerste vraag niet: wat moet ik allemaal leren? De betere vraag is: waar loop jij precies tegenaan? Misschien weet je inhoudelijk uitstekend wat je wilt vertellen, maar blokkeer je zodra alle ogen op jou gericht zijn. Misschien voel je weinig spanning, maar is jouw verhaal te lang, te vlak of onvoldoende gestructureerd. Of je merkt dat jouw stem, tempo of lichaamstaal niet helpt om jouw boodschap goed over te brengen.

Een leerdoel wordt bruikbaar wanneer het concreet wordt. “Ik wil beter presenteren” is nog erg groot. “Ik wil rustiger spreken wanneer ik spanning voel” of “ik wil mijn verhaal kernachtiger opbouwen” geeft veel meer richting. Deze pagina helpt je om jouw leerdoelen rond presenteren en spreken in het openbaar scherper te krijgen.

Begin bij wat jou werkelijk belemmert

Soms klinkt het leerdoel technisch, terwijl het echte probleem ergens anders zit. Je zegt bijvoorbeeld: ik wil mijn presentatie beter leren opbouwen. Maar misschien weet je eigenlijk prima hoe een presentatie is opgebouwd en raak je tijdens het spreken zo gespannen dat je jouw structuur verliest.

Andersom kan ook. Je denkt dat zenuwen het probleem zijn, terwijl jouw spanning vooral ontstaat doordat je nauwelijks hebt bepaald wat de kern van jouw verhaal is. Dan geeft jouw eigen voorbereiding je te weinig houvast.

Kijk daarom eerst goed naar de bron. Is het een vaardigheidsvraag? Een spanningsvraag? Een vraag over zelfpresentatie? Of een combinatie? Hoe scherper je dat onderscheid maakt, hoe scherper jouw leerdoel wordt.

Leerdoelen rond spreekangst en spanning

Voor sommige mensen zit de grootste belemmering niet in presenteren zelf, maar in de spanning die eraan voorafgaat. De presentatie begint dan in gedachten al dagen of weken eerder. Je piekert, probeert situaties te vermijden of bent bang dat je blokkeert zodra je voor de groep staat.

Mogelijke leerdoelen zijn dan bijvoorbeeld:

• Ik wil leren omgaan met spreekangst zonder presentaties steeds te vermijden.
• Ik wil voorkomen dat ik door spanning blokkeer of dichtklap.
• Ik wil rustiger blijven wanneer alle aandacht op mij gericht is.
• Ik wil minder bezig zijn met wat anderen van mij vinden.
• Ik wil leren omgaan met podiumangst of plankenkoorts.
• Ik wil voorkomen dat perfectionisme mijn presentatie onnodig spannend maakt.
• Ik wil leren omgaan met zenuwen voorafgaand aan een presentatie of toespraak.

Een belangrijk verschil: het leerdoel hoeft niet te zijn dat je nooit meer spanning voelt. Enige spanning hoort bij spreken voor een groep. Het wordt vooral lastig wanneer die spanning jou gaat beheersen, jouw aandacht opeist of ervoor zorgt dat je situaties gaat vermijden.

Leerdoelen rond voorbereiding en structuur

Een presentatie kan inhoudelijk sterk zijn en toch moeilijk te volgen. Je weet zelf zoveel over het onderwerp dat je alles belangrijk vindt. Daardoor krijgt het publiek veel informatie, maar weinig richting.

Leerdoelen rond voorbereiding en structuur kunnen zijn:

• Ik wil vooraf het doel van mijn presentatie scherper bepalen.
• Ik wil hoofd- en bijzaken beter van elkaar onderscheiden.
• Ik wil een duidelijke lijn in mijn verhaal aanbrengen.
• Ik wil mijn kernboodschap kort en helder formuleren.
• Ik wil krachtiger leren openen en afsluiten.
• Ik wil beter bepalen wat ik kan schrappen.
• Ik wil minder afhankelijk zijn van een volledig uitgeschreven tekst.
• Ik wil leren improviseren tijdens een presentatie zonder de rode draad kwijt te raken.

Structuur geeft niet alleen het publiek houvast. Het kan jou als spreker eveneens rust geven. Wanneer je weet waar je verhaal naartoe gaat, hoef je minder tijdens het spreken zelf uit te zoeken wat jouw volgende stap wordt.

Leerdoelen rond stemgebruik en spreektempo

Soms klopt de inhoud, maar helpt jouw stem niet mee. Je praat bijvoorbeeld zo snel dat mensen moeite hebben om je te volgen. Of je spreekt vrij monotoon, waardoor een interessant onderwerp toch vlak klinkt.

Dan kun je denken aan leerdoelen zoals:

• Ik wil mijn stemgebruik beter afstemmen op mijn verhaal.
• Ik wil meer variatie aanbrengen in intonatie.
• Ik wil duidelijker articuleren.
• Ik wil minder snel praten wanneer ik spanning voel.
• Ik wil mijn spreektempo bewuster gebruiken.
• Ik wil stiltes durven laten vallen.
• Ik wil voorkomen dat ik ga ratelen.
• Ik wil verstaanbaar blijven zonder onnatuurlijk luid te spreken.

Goed stemgebruik betekent niet dat je een speciale presentatiestem moet ontwikkelen. Het gaat er juist om dat jouw stem jouw boodschap ondersteunt zonder dat je een toneelstem opzet.

Leerdoelen rond contact met jouw publiek

Presenteren is geen tekst afleveren terwijl toevallig een groep mensen in dezelfde ruimte zit. Je spreekt tot mensen. Dat betekent dat je moet kunnen afstemmen, contact maken en merken wat er in de zaal gebeurt zonder ieder gezicht voortdurend te gaan analyseren.

Mogelijke leerdoelen zijn:

• Ik wil gemakkelijker contact maken met mijn publiek.
• Ik wil leren hoe ik mijn publiek kan boeien.
• Ik wil meer interactie toelaten zonder de regie kwijt te raken.
• Ik wil beter omgaan met vragen en onderbrekingen.
• Ik wil mijn voorbeelden beter afstemmen op mijn toehoorders.
• Ik wil de taal van mijn publiek spreken.
• Ik wil minder bezig zijn met goedkeuring of afwijzing vanuit de zaal.

Afstemmen betekent niet dat je jouw verhaal voortdurend moet aanpassen aan ieder opgetrokken wenkbrauw. Het betekent dat je oog houdt voor de mensen voor wie je spreekt en tegelijkertijd bij jouw eigen boodschap blijft.

Leerdoelen rond uitstraling en lichaamstaal

Je communiceert niet alleen met woorden. Jouw houding, bewegingen, handen, mimiek en manier van staan doen mee. Soms ondersteun je daarmee jouw verhaal. Soms leidt jouw lichaamstaal juist af.

Voorbeelden van leerdoelen zijn:

• Ik wil rustiger staan tijdens een presentatie.
• Ik wil voorkomen dat ik door spanning voortdurend heen en weer beweeg.
• Ik wil natuurlijker omgaan met mijn handen tijdens een presentatie.
• Ik wil minder bezig zijn met de vraag hoe ik erbij sta.
• Ik wil mijn bewegingen beter laten aansluiten bij mijn verhaal.
• Ik wil voorkomen dat ik onrustig overkom.

Ook hier geldt dat natuurlijk gedrag belangrijker is dan een verzameling vaste regels. Met gekruiste armen ben je niet automatisch gesloten en één handgebaar maakt je niet ineens overtuigend. Kijk naar het totaalbeeld.

Leerdoelen rond impact en overtuigingskracht

Misschien kun je prima presenteren, maar blijft jouw verhaal onvoldoende hangen. Dan zit jouw leerdoel meer in impact. Wat wil je dat mensen onthouden? Waar wil je hen over laten nadenken? Welke boodschap moet na afloop nog rondzingen?

Mogelijke leerdoelen zijn:

• Ik wil met meer impact spreken.
• Ik wil overtuigender presenteren zonder drammerig te worden.
• Ik wil mijn argumenten sterker opbouwen.
• Ik wil duidelijker maken waarom mijn boodschap relevant is.
• Ik wil krachtiger presenteren zonder harder of dominanter te worden.
• Ik wil mijn publiek nieuwsgierig maken en de aandacht vasthouden.
• Ik wil mijn verhaal levendiger presenteren.

Impact is niet hetzelfde als veel indruk proberen te maken. Soms zit de kracht juist in eenvoud, rust en een boodschap die helder genoeg is om te onthouden.

Leerdoelen rond jezelf durven zijn

Dit vind ik een belangrijke categorie. Sommige mensen beheersen allerlei presentatietechnieken, maar verdwijnen zelf zodra ze voor een groep staan. Ze worden formeler, vlakker of gaan een presentatiestijl nadoen waarvan ze denken dat die professioneel is.

Dan kunnen leerdoelen bijvoorbeeld zijn:

• Ik wil mezelf blijven wanneer ik voor een groep sta.
• Ik wil natuurlijker presenteren.
• Ik wil minder bezig zijn met hoe ik volgens anderen zou moeten overkomen.
• Ik wil mijn eigen kwaliteiten bewuster inzetten.
• Ik wil mijzelf niet kleiner maken wanneer ik moet spreken.
• Ik wil voorkomen dat ik een ingestudeerde versie van mezelf word.
• Ik wil mijn eigen stijl van presenteren ontwikkelen.

Daar raakt presenteren aan bredere persoonlijke ontwikkeling. Soms ligt het leerdoel namelijk niet alleen in de presentatie, maar in thema's als zelfvertrouwen, perfectionisme, jezelf profileren, omgaan met beoordeling of jouw eigen ruimte innemen. Ook daarom is de pagina over persoonlijke leerdoelen een logische aanvulling.

Van een groot leerdoel naar een concreet leerdoel

“Ik wil beter presenteren” zegt weinig. Probeer het kleiner te maken. Waar merk je nu precies dat het misgaat? En wat wil je daar tegenover zetten?

Bijvoorbeeld:

• Niet: ik wil zelfverzekerder presenteren.
  Wel: ik wil mijn verhaal rustig beginnen zonder mijn eerste zinnen af te raffelen.
• Niet: ik wil minder zenuwachtig zijn.
  Wel: ik wil spanning voelen zonder daardoor mijn verhaal kwijt te raken.
• Niet: ik wil boeiender spreken.
  Wel: ik wil meer voorbeelden gebruiken en mijn stem beter laten variëren.
• Niet: ik wil overtuigender zijn.
  Wel: ik wil mijn kernboodschap duidelijker formuleren en met twee sterke argumenten ondersteunen.
• Niet: ik wil natuurlijker presenteren.
  Wel: ik wil stoppen met een formele presentatiestem en spreken zoals ik ook in een goed gesprek spreek.

Hoe concreter het leerdoel, hoe gemakkelijker je later ook kunt beoordelen of er werkelijk iets veranderd is.

Een leerdoel hoeft niet over een tekort te gaan

Een leerdoel betekent niet automatisch dat je ergens slecht in bent. Misschien kun je al prima presenteren en wil je verfijnen. Je wilt scherper formuleren, meer interactie gebruiken of gemakkelijker improviseren. Ontwikkeling begint niet alleen bij problemen.

Je kunt een leerdoel dus ook formuleren vanuit een kwaliteit die je verder wilt benutten. Ben je bijvoorbeeld sterk in inhoud? Dan kan jouw volgende stap zijn om die inhoud toegankelijker te maken. Ben je enthousiast? Dan kun je onderzoeken hoe je die energie doseert. Ben je rustig? Dan kun je juist ontdekken hoe je die rust inzet als kracht.

Het leerdoel wordt dan niet: wat is er mis met mij? De vraag wordt: wat wil ik verder ontwikkelen?

Veelgestelde vragen over leerdoelen voor presenteren

Een goed leerdoel geeft richting zonder dat het groter wordt gemaakt dan nodig is. Hieronder vijf vragen die helpen om jouw leerdoel verder aan te scherpen.

Hoeveel leerdoelen kun je tegelijk hebben?

Je kunt verschillende ontwikkelpunten herkennen, maar het helpt om prioriteiten te stellen. Wanneer je tegelijk wilt werken aan stemgebruik, lichaamstaal, structuur, spanning, improvisatie en overtuigingskracht, wordt het al snel onoverzichtelijk. Kies eerst wat voor jou het grootste verschil maakt.

Is spreekangst een leerdoel?

Spreekangst is eerder het probleem of thema waar je tegenaan loopt. Het leerdoel beschrijft wat je wilt veranderen, bijvoorbeeld dat je niet langer wilt vermijden, dat je spanning beter wilt verdragen of dat je tijdens spanning bij jouw verhaal wilt blijven.

Hoe weet ik welk leerdoel het belangrijkste is?

Vraag jezelf af welk patroon jou het meest belemmert. Wat gebeurt steeds opnieuw? Waar verlies je de meeste energie aan? En welk verschil zou voor jou het meeste opleveren? Daar zit vaak jouw belangrijkste leerdoel.

Kan een leerdoel tijdens het oefenen veranderen?

Ja. Soms begin je met de gedachte dat jouw spreektempo het probleem is en ontdek je later dat je vooral versnelt doordat je bang bent voor stiltes. Dan wordt het oorspronkelijke leerdoel specifieker. Dat is geen probleem, maar juist een teken dat je beter begrijpt wat er gebeurt.

Wanneer is een leerdoel concreet genoeg?

Een leerdoel is concreet wanneer je kunt beschrijven welk gedrag je nu laat zien, wat je anders wilt doen en waaraan je kunt merken dat dit lukt. Hoe minder woorden als “beter”, “meer” of “sterker” zonder verdere uitleg, hoe bruikbaarder het leerdoel meestal wordt.