home / persoonlijke ontwikkeling / presenteren spreken openbaar / handen presentatie

Waar laat je jouw handen tijdens de presentatie of toespraak?

Waar laat je jouw handen tijdens een presentatie? Zodra je voor een groep staat, kunnen jouw handen ineens behoorlijk in de weg lijken te zitten. Stop je ze in jouw zakken, houd je ze voor jouw lichaam of moet je juist voortdurend gebaren maken? In werkelijkheid hoef je veel minder met jouw handen bezig te zijn dan je misschien denkt. Jouw handen zijn onderdeel van jouw presentatievaardigheden en kunnen jouw verhaal ondersteunen, maar ze hoeven niet voortdurend iets te doen. Hoe natuurlijker jouw houding wordt, hoe minder aandacht jouw handen van jou en jouw publiek vragen.

Waarom voelen jouw handen ineens zo ongemakkelijk?

In een gewoon gesprek denk je waarschijnlijk nauwelijks na over jouw handen. Je gebruikt ze vanzelf of laat ze rustig hangen. Voor een groep verandert dat omdat je je bewuster wordt van jezelf en van het feit dat mensen naar je kijken. Daardoor ga je soms gedrag controleren dat normaal automatisch verloopt. Je vraagt jezelf af waar jouw handen zijn, hoe je staat en of jouw bewegingen wel goed overkomen. Juist die zelfcontrole kan ervoor zorgen dat jouw houding stijver en onnatuurlijker wordt.

Het helpt daarom om jouw aandacht weer bij jouw verhaal en publiek te brengen. Wanneer je werkelijk bezig bent met wat je wilt vertellen, ontstaan gebaren meestal vanzelf. Dat sluit ook aan bij natuurlijk presenteren: niet proberen een ideale presentator na te doen, maar jouw lichaam leren gebruiken op een manier die bij jou past.

Welke houdingen met jouw handen kunnen afleiden?

Er bestaan geen absolute regels voor wat wel en niet mag. Een hand even in een broekzak steken hoeft een presentatie niet te verpesten en jouw armen kort over elkaar doen maakt je niet onmiddellijk gesloten. Het wordt vooral een probleem wanneer een houding langdurig blijft bestaan, duidelijk voortkomt uit spanning of jouw boodschap tegenspreekt. Sommige houdingen kunnen daardoor gemakkelijker afleiden of een onbedoelde indruk geven.

• Handen voortdurend in jouw broekzakken. Dit kan nonchalant overkomen en beperkt bovendien de mogelijkheid om natuurlijke gebaren te maken.
• Beide handen in jouw zij. Deze houding kan afhankelijk van de situatie dominant of uitdagend overkomen.
• Handen langdurig achter jouw rug. Dit kan formeel, afstandelijk of streng ogen en maakt jouw voorkant minder open.
• Armen voortdurend over elkaar. Dit kan een gesloten indruk geven, zeker wanneer ook jouw houding en gezichtsuitdrukking weinig openheid laten zien.
• Met één hand de andere pols vasthouden. Veel mensen doen dit uit spanning. Wanneer je die houding voortdurend vasthoudt, kan jouw lichaam daardoor kleiner en minder vrij ogen.

Moeten jouw armen dan gewoon langs jouw lichaam hangen?

Dat kan prima. Voor veel mensen voelt het in het begin alleen onnatuurlijk omdat ze gewend zijn iets met hun handen te doen zodra alle aandacht op hen gericht is. Ontspannen armen naast jouw lichaam vormen juist een neutrale uitgangspositie. Vanuit die houding kun je gemakkelijk een gebaar maken en daarna weer terugkeren naar rust.

Het probleem ontstaat vooral wanneer je jouw armen bewust strak langs jouw lichaam probeert te houden. Dan wordt een ontspannen houding alsnog stijf. Laat jouw schouders zakken, houd jouw armen los en accepteer dat jouw handen niet voortdurend een functie hoeven te hebben.

Een vaste basishouding kan tijdelijk helpen

Sommige beginnende sprekers vinden het prettig om hun handen losjes voor het lichaam bij elkaar te houden. Dat kan rust geven wanneer je nog niet weet wat natuurlijk voelt. Houd jouw handen daarbij ontspannen en voorkom dat je vingers stevig in elkaar klemt of voortdurend met jouw handen gaat friemelen. Zie zo'n houding niet als de enige juiste positie, maar als een rustige plek waarnaar je kunt terugkeren.

Naarmate je vrijer gaat presenteren, zul je waarschijnlijk merken dat je die vaste basishouding minder nodig hebt. Jouw handen bewegen dan steeds vanzelfsprekender mee met jouw verhaal.

Gebruik gebaren om jouw woorden te ondersteunen

Handgebaren kunnen informatie zichtbaar maken. Je kunt bijvoorbeeld een aantal aangeven met jouw vingers, een verschil in grootte laten zien of met een beweging duidelijk maken dat je van het ene onderwerp naar het andere gaat. Zulke gebaren helpen wanneer ze aansluiten op wat je zegt. Het publiek hoeft er dan niet bewust over na te denken: jouw lichaam ondersteunt automatisch jouw woorden.

Gebaren verliezen hun kracht wanneer je ze voortdurend gebruikt. Wanneer iedere zin gepaard gaat met dezelfde beweging, wordt het een gewoonte die eerder afleidt dan ondersteunt. Hetzelfde geldt voor overdreven grote gebaren die niet passen bij jou of bij de situatie. Goede lichaamstaal hoeft niet spectaculair te zijn.

Wat zeggen jouw handen zonder woorden?

Jouw handen maken deel uit van jouw non-verbale communicatie. Samen met jouw houding, gezichtsuitdrukking en oogcontact geven ze informatie over hoe je je voelt en hoe je tegenover jouw publiek staat. Open gebaren kunnen toegankelijkheid ondersteunen, terwijl gespannen of voortdurend friemelende handen onrust zichtbaar kunnen maken. Dat betekent niet dat ieder gebaar één vaste betekenis heeft. De context en het totale beeld bepalen hoe jouw lichaamstaal wordt ervaren.

Let daarom niet uitsluitend op jouw handen. Wanneer jij rustig staat, contact maakt met jouw publiek en jouw verhaal met overtuiging brengt, krijgen jouw handen vanzelf een minder prominente rol. Bij krachtig presenteren gaat het juist om die samenhang tussen jouw woorden, houding, stem en aanwezigheid.

Een pen vasthouden: verstandig of niet?

Een pen kan prettig voelen omdat je iets in jouw handen hebt, maar het voorwerp kan gemakkelijk een bron van afleiding worden. Sommige sprekers klikken voortdurend met de pen, draaien ermee tussen hun vingers of wijzen ermee naar het publiek zonder dat ze het zelf merken. Als jij weet dat je onder spanning gaat friemelen, kun je een pen daarom beter wegleggen.

Hetzelfde geldt voor andere kleine voorwerpen. Gebruik ze alleen wanneer ze werkelijk een functie hebben. Alles wat je uitsluitend vasthoudt om jouw zenuwen kwijt te kunnen, kan juist zichtbaar maken dat je gespannen bent.

Kun je sprekerskaartjes in jouw handen houden?

Ja. Kaartjes met enkele steekwoorden kunnen houvast geven zonder dat je jouw hele presentatie hoeft uit te schrijven. Ze hebben bovendien als bijkomend voordeel dat je iets in jouw handen hebt. Houd de kaartjes rustig vast en gebruik ze alleen wanneer je ze nodig hebt. Wanneer je ermee gaat zwaaien, tikken of voortdurend naar beneden kijkt, worden ze alsnog een afleiding.

Zet daarom geen volledige zinnen op jouw kaartjes. Een paar kernwoorden zijn meestal voldoende om te weten waar je bent in jouw verhaal. Zo blijven de kaartjes een hulpmiddel en wordt jouw contact met het publiek niet verbroken.

Wat doe je met een presenter of afstandsbediening?

Wanneer je dia's gebruikt, kan een presenter handig zijn om door jouw presentatie te navigeren. Ook hiervoor geldt dat het hulpmiddel niet jouw aandacht moet overnemen. Sommige sprekers klikken uit gewoonte voortdurend vooruit en achteruit of spelen met het apparaat terwijl ze praten. Houd de presenter rustig vast en gebruik hem alleen wanneer je daadwerkelijk een volgende dia nodig hebt.

Dia's en hulpmiddelen blijven ondersteunend. Jij bent degene die presenteert. Jouw publiek moet daarom vooral naar jou en jouw verhaal kunnen luisteren en niet voortdurend bezig zijn met wat je in jouw handen hebt.

Wat doe je met jouw handen als je zenuwachtig bent?

Spanning wordt vaak zichtbaar in kleine bewegingen. Je wrijft in jouw handen, trekt aan een ring, raakt steeds jouw gezicht aan of klemt jouw vingers stevig in elkaar. Probeer die bewegingen niet allemaal krampachtig te onderdrukken. Word je er eerst bewust van en zoek daarna naar een rustiger alternatief. Laat bijvoorbeeld jouw armen even ontspannen naast jouw lichaam hangen en richt jouw aandacht bewust op iemand in de zaal.

Hoe zekerder je wordt tijdens het presenteren, hoe minder aandacht je doorgaans aan jouw handen hoeft te geven. Het doel is daarom niet dat iedere beweging perfect wordt, maar dat jouw lichaam steeds vrijer jouw boodschap kan ondersteunen.

Jouw handen mogen gewoon bij jou horen

De beste positie voor jouw handen is uiteindelijk geen voorgeschreven houding. Sommige mensen gebruiken van nature veel gebaren, terwijl anderen veel rustiger bewegen. Beide kunnen uitstekend presenteren. Het gaat erom dat jouw bewegingen passen bij jouw persoonlijkheid, jouw boodschap en de situatie. Probeer daarom niet de handgebaren van een andere spreker letterlijk over te nemen.

Wanneer je jouw verhaal goed kent, aanwezig bent bij jouw publiek en jezelf voldoende ruimte geeft om natuurlijk te bewegen, verdwijnen jouw handen meestal vanzelf uit jouw aandacht. En dat is eigenlijk precies de bedoeling: jouw toehoorders moeten na afloop jouw boodschap onthouden en niet waar jij jouw handen hebt gelaten.

Veelgestelde vragen over jouw handen tijdens een presentatie

Handen en gebaren roepen vooral vragen op wanneer je bewust wordt van jouw lichaam voor een groep. Hieronder beantwoorden we vijf aanvullende vragen over praktische situaties tijdens presentaties.

Mag je wijzen tijdens een presentatie?

Je kunt ergens naar wijzen wanneer dat functioneel is, bijvoorbeeld naar een grafiek of onderdeel op een scherm. Rechtstreeks en langdurig naar personen wijzen kan sneller dwingend overkomen. Gebruik daarom liever een open hand wanneer je iemand in de zaal uitnodigt om te reageren.

Is het erg wanneer je veel met jouw handen praat?

Nee, zolang jouw gebaren natuurlijk zijn en jouw verhaal ondersteunen. Veel bewegen wordt pas een probleem wanneer de bewegingen voortdurend de aandacht trekken of wanneer jij nauwelijks een moment van lichamelijke rust hebt.

Wat doe je met jouw handen achter een katheder?

Ook achter een katheder kun je natuurlijke gebaren gebruiken. Voorkom vooral dat je de randen voortdurend stevig vastgrijpt omdat je houvast zoekt. Wanneer de situatie het toelaat, kun je ook af en toe naast of voor het katheder gaan staan zodat er meer contact met jouw publiek ontstaat.

Kun je jouw handen op tafel leggen tijdens een presentatie?

Dat kan wanneer je zittend of in een kleinere setting presenteert. Zorg dat jouw houding open blijft en voorkom dat je jezelf achter de tafel terugtrekt. Ook vanuit een zittende positie mogen jouw handen gewoon meebewegen met jouw verhaal.

Moet je gebaren vooraf oefenen?

Je kunt bewust oefenen met meer ruimte innemen of een bepaald gebaar gebruiken om iets uit te leggen, maar leg niet ieder handgebaar vooraf vast. Dat maakt jouw presentatie gemakkelijk gemaakt. Oefen vooral jouw verhaal en laat de meeste gebaren daar op natuurlijke wijze uit ontstaan.