home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / zelfkennis zelfinzicht / jezelf tekort doen

Wanneer je jezelf tekort doet, creëer je jouw eigen tekorten

Dit artikel gaat over jezelf tekort doen, waardoor je jouw eigen tekorten creëert. Dat klinkt cryptisch, vind je niet? De vragen zijn: hoe en wanneer doe je jezelf tekort? Wat is dat precies? En hoe kan het dat je daardoor jouw eigen tekorten creëert?

Deze pagina hoort bij de serie artikelen over jezelf verliezen. Je verliest jezelf niet altijd door één grote gebeurtenis. Het kan ook geleidelijk gebeuren. Je past je aan, kiest steeds voor de ander, negeert jouw eigen behoeften en neemt genoegen met situaties die jou weinig brengen. Op den duur weet je vooral wat anderen nodig hebben, maar steeds minder wat jij zelf nodig hebt.

Jezelf tekort doen betekent niet automatisch dat een ander jou bewust tekortdoet. Het gaat over een patroon waarin jijzelf steeds minder ruimte inneemt. Misschien uit loyaliteit, angst voor conflicten, verantwoordelijkheidsgevoel of de overtuiging dat jouw behoeften minder belangrijk zijn. In dit artikel onderzoek ik hoe dat patroon ontstaat, wat het met je doet en hoe je jezelf weer een volwaardige plek kunt geven.

Hoe doe je jezelf tekort?

Jezelf tekort doen kan op allerlei manieren. Bijvoorbeeld door de ander zo te plezieren dat jij altijd op de tweede plaats komt. Of misschien zelfs op de derde of vierde plaats. Je doet jezelf tekort door voortdurend gericht te zijn op de behoeften van de ander en jouw eigen behoeften te veronachtzamen.

Tekort creëren: wat is dat?

Je kunt voor jezelf een tekort creëren door jezelf dingen te ontzeggen en voortdurend aan jezelf voorbij te gaan. Je hoort jezelf niet, ziet jezelf niet staan en waardeert onvoldoende wat jij nodig hebt of te bieden hebt. Wanneer je jezelf steeds tekortdoet, zend je onbewust het signaal uit dat jouw talenten, grenzen, behoeften en energie minder belangrijk zijn.

• Wanneer jij jezelf niet ziet staan, wordt het voor anderen gemakkelijker om aan jou voorbij te gaan.
• Wanneer jij geen ruimte voor jezelf inneemt, kunnen anderen die ruimte vanzelf gaan innemen of claimen.

Gehoord worden begint daarom bij jezelf horen. Nog dieper: luisteren naar jouw ZELF. Gezien worden begint bij jezelf zien. Nog dieper: anders kijken naar jouw ZELF. Wanneer jij jouw eigen behoeften voortdurend ontkent, ontstaat er niet alleen een praktisch tekort aan tijd, rust of aandacht. Er ontstaat ook een innerlijk tekort aan waardering en erkenning.

Dus het is mijn eigen schuld?

Sabine hoorde mij aan en zei: ‘Oké, het is dus mijn eigen schuld dat ik me niet geliefd en gewaardeerd voel?’ Dat raakte mij tot diep in mijn ziel. Want ik begrijp haar zo goed. Bovendien leven we in een schuldcultuur. Als iets misgaat, moet iemand het hebben veroorzaakt.

Maar dat is nu precies wat ik niet bedoel. Sterker nog: wanneer jij onmiddellijk alle schuld bij jezelf legt, doe je jezelf opnieuw tekort. Je neemt dan een verantwoordelijkheid op jouw schouders die niet volledig van jou is. Er kunnen allerlei oorzaken zijn waardoor dit patroon bij jou is ontstaan.

• Je kreeg overtuigingen mee die misschien al generaties lang worden doorgegeven, zoals: je moet soms de minste zijn, steek jouw kop niet boven het maaiveld uit en doe maar gewoon.
• Je ontwikkelde patronen van oververantwoordelijkheid als reactie op situaties waarop je weinig invloed had.
• Je kreeg normen en waarden mee vanuit jouw gezin, omgeving of cultuur.

Dat verklaart jouw gedrag, maar het hoeft jouw toekomst niet te bepalen. Begrijpen waar een patroon vandaan komt, is iets anders dan jezelf overal de schuld van geven.

Hoe ontstaat dit patroon?

Het patroon van jezelf tekort doen komt vaak voort uit oude overtuigingen en pijn. Misschien heb je geleerd dat jouw waarde afhankelijk is van wat je voor anderen doet, dat je stil moet zijn of dat je eerst iets moet bewijzen voordat je iets mag ontvangen. Deze overtuigingen werken als een onzichtbare programmering die jouw keuzes en gedrag beïnvloedt.

Het lastige is dat deze patronen diepgeworteld kunnen zijn. Ze voelen normaal, alsof het nu eenmaal zo hoort. Je bent misschien degene die altijd helpt, oplost, inschikt of verantwoordelijkheid neemt. Anderen rekenen daarop en jijzelf bent niet anders gewend.

Wanneer je eerlijk naar jezelf kijkt, kun je ontdekken dat sommige overtuigingen niet werkelijk van jou zijn. Ze zijn aangeleerd, overgenomen of ontstaan door omstandigheden. Dat betekent niet dat je ze eenvoudig uitschakelt. Het betekent wel dat je ze opnieuw kunt onderzoeken.

Is het egoïstisch als jouw belangen vooropstaan?

De vraag die ik vaker krijg is: is het egoïstisch wanneer mijn behoeften en belangen op de eerste plaats komen? De grap is dat ik daar helemaal niet voor pleit.

Het gaat er niet om dat jouw behoeften en belangen altijd op de eerste plaats moeten staan. Het gaat erom dat jij niet altijd op de tweede, derde of vierde plaats hoeft te komen. Het gaat er ook niet alleen om dat jij leert om niet meer mee te gaan in wat je beslist niet wilt. Het gaat erom dat jij leert om aan deze wereld te vertellen wat je wél wilt.

Maak tijd en ruimte voor wat jij belangrijk vindt. Investeer in jezelf. Wanneer je stopt met jezelf tekortdoen, ontstaat er ruimte voor energie, voldoening en overvloed. Je zult merken dat je, wanneer je goed voor jezelf zorgt, ook meer te geven hebt aan anderen. Niet vanuit opoffering, maar vanuit kracht en balans.

Waarom raak je jezelf kwijt wanneer je steeds voor anderen kiest?

Wanneer je steeds voor anderen kiest, richt jouw aandacht zich voortdurend naar buiten. Wat heeft de ander nodig? Hoe voorkom ik teleurstelling? Wat moet ik doen om de sfeer goed te houden? Langzaam verdwijnt de vraag wat jijzelf voelt, wilt en nodig hebt naar de achtergrond.

Dat gebeurt meestal niet omdat je geen eigen behoeften hebt. Je hebt misschien geleerd om ze snel te corrigeren. Je vindt jezelf lastig, veeleisend of egoïstisch zodra je ergens geen zin in hebt, rust nodig hebt of een grens wilt aangeven. Daardoor pas je je alweer aan voordat je werkelijk hebt onderzocht wat er in jou gebeurt.

Op den duur kun je jezelf verliezen in rollen. Je bent de helper, de vredestichter, de sterke, de verantwoordelijke of degene die altijd beschikbaar is. Die rol kan waardering opleveren, maar zij kan ook steeds minder ruimte laten voor wie jij bent buiten wat je voor anderen doet.

Hoe merk je dat geven en ontvangen uit balans zijn?

Een onbalans ontstaat niet alleen doordat je veel geeft. Zij wordt ook zichtbaar wanneer je moeilijk kunt ontvangen. Misschien wijs je hulp snel af, bagatelliseer je complimenten of voel je je bezwaard wanneer iemand tijd en aandacht aan jou besteedt. Geven voelt vertrouwd. Ontvangen maakt je afhankelijk, zichtbaar of kwetsbaar.

Je kunt de onbalans ook merken aan irritatie. Je zegt vrijwillig ja, maar voelt later boosheid omdat niemand ziet hoeveel je doet. Je helpt opnieuw, maar hoopt ondertussen dat de ander vanzelf begrijpt wat jij nodig hebt. Wanneer dat niet gebeurt, voel je je niet gezien of gewaardeerd.

Onderzoek daarom niet alleen hoeveel je geeft. Kijk ook of je duidelijk maakt wat je nodig hebt. Kun je hulp aannemen? Kun je iemand vragen om rekening met jou te houden? Kun je ontvangen zonder onmiddellijk iets terug te moeten doen?

Hoe geef je jezelf weer een volwaardige plek?

Jezelf een volwaardige plek geven betekent niet dat je voortaan alleen nog maar voor jezelf kiest. Het betekent dat jouw behoeften, grenzen en belangen even serieus mogen worden meegewogen als die van een ander. Jij bent niet belangrijker dan de ander, maar ook niet minder belangrijk.

Begin met opmerken waar je automatisch ja zegt. Voel je werkelijk ruimte en bereidheid of voel je spanning en weerstand? Je hoeft niet ieder verzoek af te wijzen, maar je mag wel onderzoeken of jouw antwoord klopt met wat je voelt en kunt dragen.

Maak daarnaast bewust tijd voor zaken die jou voeden. Rust, ontspanning, ontwikkeling, betekenisvol werk, vriendschap of creativiteit hoeven geen beloning te zijn nadat je alles voor anderen hebt gedaan. Ze horen bij een gezond leven.

Een volwaardige plek innemen betekent ook dat je jouw wensen zichtbaar maakt. De ander kan niet altijd raden wat jij nodig hebt. Door jezelf uit te spreken, geef je niet alleen jezelf ruimte. Je geeft de ander ook de kans om werkelijk met jou rekening te houden.

Veelgestelde vragen over jezelf tekortdoen

Hieronder beantwoord ik vijf verdiepende vragen over geven, ontvangen, schuldgevoel en jouw plaats innemen.

Waarom voel ik mij schuldig wanneer ik voor mezelf kies?

Misschien heb je geleerd dat een goed mens beschikbaar, behulpzaam en inschikkelijk hoort te zijn. Wanneer je voor jezelf kiest, lijkt het dan alsof je een ander tekortdoet. Schuldgevoel betekent echter niet automatisch dat je iets verkeerd doet. Het kan ook betekenen dat je een oud patroon doorbreekt.

Kun je jezelf tekortdoen zonder dat anderen daar misbruik van maken?

Ja. Niet iedere ander probeert bewust voordeel uit jouw gedrag te halen. Soms bied jij zoveel aan, neem je zoveel over of spreek je zo weinig uit dat anderen niet eens weten dat de verhouding voor jou uit balans voelt.

Waarom verwacht ik dat anderen vanzelf zien wat ik nodig heb?

Wanneer jij veel aandacht hebt voor de behoeften van anderen, verwacht je misschien dat zij dat ook bij jou doen. Maar niet iedereen ziet dezelfde signalen. Daarom is het belangrijk om jouw wensen en grenzen niet alleen te voelen, maar ook uit te spreken.

Kan jezelf tekortdoen leiden tot boosheid?

Ja. Je kunt lange tijd geven, aanpassen en inschikken en ondertussen steeds meer irritatie opbouwen. De boosheid richt zich soms op anderen, terwijl je ook boos kunt zijn omdat je zelf opnieuw geen grens hebt aangegeven.

Hoe weet ik of een relatie in balans is?

Een relatie hoeft niet op ieder moment precies gelijk verdeeld te zijn. Wel moet er over langere tijd ruimte zijn voor de gevoelens, behoeften en grenzen van beide personen. Wanneer jij structureel geeft en de ander vooral ontvangt, is het verstandig om die verhouding te onderzoeken.