home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / stoicijns

Stoïcijns zijn: mij maak je de kop niet gek

Is stoïcijns zijn een kwaliteit of juist een valkuil? Ik denk dat veel mensen bij het woord stoïcijns meteen denken aan iemand die koud, afstandelijk of emotieloos is. Maar daarmee doen we deze kwaliteit tekort. Voor mij zit de kracht van stoïcijns zijn juist in innerlijke rust, zelfbeheersing en het vermogen om niet bij iedere tegenslag van je stuk te raken. Het is echt een kwaliteit in hoe je op situaties reageert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten hoort daar voor mij een eenvoudige uitspraak bij: mij maak je de kop niet gek.

Welke kenmerken horen bij stoïcijns zijn?

Wanneer stoïcijns zijn als kwaliteit bij je past, kom je meestal rustig en onverstoorbaar over. Je laat je niet gemakkelijk meeslepen door spanning of commotie en je kunt onder druk een zekere kalmte bewaren.

• Je blijft rustig wanneer anderen onrustig worden.
• Je raakt niet snel van jouw stuk.
• Je kunt emoties ervaren zonder er direct vanuit te handelen.
• Je bent bedaard en kunt flegmatiek en bedaard overkomen.
• Je kunt tegenslag verdragen zonder meteen in paniek te raken.
• Je bewaart overzicht wanneer een situatie hectisch wordt.
• Je kunt soms laconiek reageren op zaken waar anderen veel zwaarder aan tillen.

De kern is dus niet: ik voel niets. De kern is: ik hoef niet op alles wat ik voel onmiddellijk te reageren. Tussen wat er gebeurt en jouw reactie zit ruimte.

Is stoïcijns een kwaliteit of een valkuil?

Voor mij is stoïcijns allereerst een kwaliteit. Dat zal niet iedereen meteen zo ervaren, omdat het woord in het dagelijks taalgebruik ook een negatieve lading heeft gekregen. Iemand die nauwelijks reageert, geen emotie toont of onbewogen blijft terwijl er iets heftigs gebeurt, noemen we al snel stoïcijns. Maar dan beschrijven we vooral hoe iemand op ons overkomt.

Daar zit het belangrijke onderscheid. Werkelijke stoïcijnse kracht betekent dat je gevoelens kunt verdragen zonder erdoor overspoeld te raken. De valkuil ontstaat wanneer innerlijke rust verandert in afsluiten, afstand houden of niets meer laten zien. Zelfbeheersing wordt dan emotionele ontoegankelijkheid. Wat eerst kracht was, schiet door.

Wanneer slaat stoïcijns zijn door in koud en kil overkomen?

De doorgeschoten variant ontstaat wanneer je zo weinig laat zien dat anderen geen contact meer met je ervaren. Zeker wanneer er iets heftigs gebeurt, kun je overkomen als iemand die ongeroerd, ongevoelig of emotieloos is. De ander ziet jouw innerlijke proces niet en kan daardoor denken dat het jou allemaal niets doet.

Je kunt dan gelaten of onverschillig overkomen. Nog verder doorgeschoten kun je voor anderen zelfs emotioneel onbeschikbaar worden. Dat is iets anders dan gezonde stoïcijnse rust. Rust houdt contact mogelijk. Afsluiten maakt contact juist moeilijker.

Waarom zijn gevoelens belangrijk in de communicatie?

In de communicatie zijn jouw gevoelens juist een brug naar de ander. Ook als je niets zegt, zeg je veel. Wie koud en kil overkomt zonder iets te zeggen, is veelzeggend. Gevoelens wijzen je de weg naar jouw eigen behoeften, maar kunnen je ook helpen om contact te maken met jouw medemens.

Stoïcijns zijn hoeft daarom niet te betekenen dat je gevoelens weglaat uit de communicatie. Je kunt rustig blijven en toch zeggen: "Dit raakt me", "Ik vind dit moeilijk" of "Ik merk dat dit iets met me doet." Juist daarin kan de kracht zitten: je hoeft niet overspoeld te raken om wel zichtbaar en menselijk te blijven.

Wat is het verschil tussen stoïcijns zijn en bevriezen?

Dit vind ik een belangrijke hamvraag: ben je stoïcijns of kom je alleen zo over? Nog een slag dieper: ben je van nature rustig en beheerst of ben je jezelf in de loop van jouw leven gaan afsluiten? Dat zijn twee heel verschillende dingen.

Je kunt dingen meemaken waardoor je jezelf gaat beschermen. Je verbergt wat je voelt, trekt je terug en komt terecht in een beschermend overlevingsmechanisme. Dat kan zich uiten als bevriezen als beschermingsreactie. Dan lijkt het aan de buitenkant misschien alsof jij onverstoorbaar bent, terwijl er van binnen juist veel gebeurt.

Ik zeg het weleens zo: je hebt jouw kwetsbaarheid in de diepvries gezet. Dan ben je niet ineens stoïcijns geworden. Je hebt geleerd om niet meer te laten zien wat jou raakt. Dat kan op stoïcijns gedrag lijken, maar de beweging is totaal anders. Bij de kwaliteit is er innerlijke rust. Bij bevriezing is er bescherming.

Stoïcijns zijn betekent niet dat je geen kwetsbaarheid hebt

Een stoïcijns mens kan wel degelijk geraakt worden. Je kunt verdriet, onzekerheid, boosheid of angst voelen en tegelijkertijd overeind blijven. Je hoeft jouw kwetsbaarheid niet te bewijzen door iedere emotie zichtbaar te maken, maar je hoeft haar ook niet weg te stoppen.

Juist wanneer je innerlijke rust kunt combineren met het vermogen om te laten zien wat iets met je doet, ontstaat balans. Dan ben je niet afhankelijk van jouw emoties, maar ook niet afgesneden van jouw gevoelens. Dat is iets anders dan doen alsof niets je raakt.

Hoe ontwikkel je expressie zonder jouw rust te verliezen?

Werken aan expressie betekent niet dat je ineens alles moet uiten wat er in je omgaat. Het gaat om het ontwikkelen van een passende uiting van begrip, betrokkenheid en medeleven. Je kunt open zijn in jouw communicatie, actief luisteren en de ander ontvangen in wie hij of zij is zonder jouw eigen rust kwijt te raken.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af: weet de ander eigenlijk wat dit met mij doet? Laat ik voldoende merken dat ik betrokken ben? Of verwacht ik dat mensen vanzelf wel begrijpen wat er achter mijn rustige buitenkant zit? Soms is een paar woorden extra al genoeg om de brug naar de ander open te houden.

Welke rol speelt zelfreflectie bij stoïcijns zijn?

Zelfreflectie kan helpen om de balans tussen zelfbeheersing en menselijke verbinding te bewaren. Vraag jezelf af hoe jouw manier van reageren op anderen overkomt. Ervaar jij rust terwijl de ander afstand ervaart? Denk jij dat je beheerst reageert terwijl iemand anders jou als koud beleeft?

Dat betekent niet dat de waarneming van de ander automatisch de waarheid is. Maar het is wel informatie. Je kunt onderzoeken of jouw rust werkelijk voortkomt uit innerlijke stevigheid of dat je bepaalde gevoelens inmiddels zo goed hebt leren wegstoppen dat je ze zelf nauwelijks meer toelaat.

Is stoïcijns zijn voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je wordt snel meegesleept door spanning, reageert onmiddellijk vanuit emotie of raakt van slag wanneer iets anders loopt dan je had gehoopt. Dan kan stoïcijnse rust voor jou een uitdaging zijn.

De uitdaging is niet om minder te voelen of een pokerface te ontwikkelen. Het gaat erom dat je niet iedere emotie meteen hoeft te volgen. Je kunt leren verdragen dat iets vervelend, spannend of teleurstellend is zonder direct te reageren. Eerst voelen wat er gebeurt, dan kijken wat de situatie van je vraagt. Mij maak je de kop niet gek betekent niet dat niets je raakt. Het betekent dat je niet bij iedere tegenwind jouw evenwicht verliest.

Welke ontwikkeldoelen passen bij stoïcijns zijn?

Wanneer stoïcijnse rust sterk bij jou past, hoef je niet emotioneler of uitbundiger te worden. De ontwikkeling zit vooral in zorgen dat jouw zelfbeheersing verbonden blijft met jezelf en met anderen.

• Innerlijke rust bewaren zonder jouw gevoelens weg te drukken.
• Laten merken wat iets met je doet zonder vanuit emotie te reageren.
• Onderscheiden wanneer jouw kalmte kracht is en wanneer je jezelf afsluit.

Veelgestelde vragen over stoïcijns zijn

Stoïcijns zijn wordt gemakkelijk verward met weinig voelen, afstand houden of alles maar over je heen laten komen. Daarom nog vijf aanvullende vragen.

Is een stoïcijns persoon altijd rustig?

Nee. Ook een stoïcijns persoon kan spanning, irritatie of verdriet ervaren. De kwaliteit zit vooral in het vermogen om zich niet onmiddellijk door die emotie te laten beheersen.

Kan stoïcijns zijn helpen bij stressvolle situaties?

Ja, juist dan kan deze kwaliteit waardevol zijn. Wanneer de druk stijgt, helpt het als je kunt blijven kijken naar wat er werkelijk nodig is in plaats van onmiddellijk mee te gaan in paniek of hectiek.

Is stoïcijns hetzelfde als onverschillig zijn?

Nee. Onverschilligheid zegt dat iets je weinig of niets kan schelen. Stoïcijnse rust betekent dat iets je wel degelijk kan raken, maar dat je er beheerst mee omgaat.

Kan iemand warm en betrokken én stoïcijns zijn?

Zeker. Juist die combinatie kan sterk zijn. Je kunt betrokken zijn bij andere mensen, meeleven en emoties ervaren en tegelijkertijd stevig blijven wanneer het moeilijk wordt.

Waarom wordt een stoïcijns persoon soms verkeerd begrepen?

Omdat andere mensen alleen jouw buitenkant kunnen zien. Wanneer jij weinig uiting geeft aan wat er van binnen gebeurt, kan jouw kalmte worden uitgelegd als afstandelijkheid of gebrek aan betrokkenheid. Een beetje meer expressie kan dat verschil soms al duidelijk maken.