home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / luistervaardigheid

Luistervaardigheid: kun je dat leren?

Luistervaardigheid kun je oefenen. Tenminste, op een aantal punten wel. Ik vind het woord een beetje verwarrend, omdat het vaak meer gaat over vragen stellen en vraagvaardigheid dan over luistervaardigheid. Luisteren is een gespreksvaardigheid die binnen communicatie en gesprekstechnieken vaak onvoldoende wordt benoemd. Meestal hebben we het over beter leren formuleren, argumenteren of verwoorden en overtuigend leren beïnvloeden. Maar goed luisteren naar wat de ander zegt, is een voorwaarde om aansluiting te houden bij de ander.

Welke gedragsvoorbeelden horen bij luistervaardigheid?

Wanneer je luistervaardig bent, ben je vooral in staat om:

• Goede vragen te stellen en passende vraagtechnieken te gebruiken.
• Door te vragen op bepaalde informatie.
• Te achterhalen wat de reden of oorzaak van iets is.
• Opheldering te vragen over datgene wat wordt gezegd.
• Samen te vatten wat gezegd is.

Belangrijk is ook dat je vragen durft te stellen. Natuurlijk kun je ook leren om:

• De ander uit te laten spreken.
• De ander uit te nodigen om verder te praten.
• Te toetsen of je de ander werkelijk begrepen hebt.
• De lijn in het gesprek te volgen en de rode draad te blijven zien.
• Non-verbale signalen te herkennen.
• De ander oprechte aandacht te geven.

Wat is een actieve luisterhouding?

Actief luisteren bestaat uit drie onderdelen:

• Luisteren naar wat de ander zegt.
• Begrijpen wat de ander bedoelt.
• Horen wat de ander niet zegt en toch bedoelt.

Zijn we nu klaar? Niet helemaal. Het is namelijk niet alleen horen wat de ander zegt. Het is ook begrijpen en aanvoelen hoe de ander zich voelt. Je ontvangt niet alleen woorden, maar probeert ook betekenis te geven aan toon, emotie en context.

Hoe laat je zien dat je luistert?

Jouw houding vertelt veel. Je kunt de ander door jouw houding aanmoedigen, stimuleren en uitnodigen om te vertellen en het verhaal te doen. Daarbij speelt non-verbale communicatie een belangrijke rol. Je laat bijvoorbeeld zien dat je luistert door:

• Passend oogcontact te maken.
• Jouw lichaam naar de ander toe te wenden.
• Afleidende bezigheden tijdelijk weg te leggen.
• Een open houding aan te nemen.
• Met jouw gezichtsuitdrukking op het verhaal te reageren.
• De ander niet onnodig te onderbreken.

Dat betekent niet dat je voortdurend moet knikken of instemmen. Het betekent dat jouw aandacht zichtbaar en voelbaar aanwezig is.

Welke rol hebben stiltes tijdens het luisteren?

Luisteren vraagt niet dat je iedere stilte onmiddellijk opvult. Stiltes in gesprekken kunnen de ander tijd geven om na te denken, gevoelens te ordenen of woorden te zoeken. Een stilte kan ongemakkelijk voelen. Daardoor stellen mensen soms snel een nieuwe vraag of beginnen zij zelf te praten. Maar juist door even te wachten, geef je de ander ruimte om verder te komen. Stilte is dan geen afwezigheid, maar een actieve vorm van aandacht.

Is luisteren een kwaliteit of vaardigheid?

Ik heb luisteren als kernkwaliteit benoemd. Ben jij een geboren luisteraar? Dan is het voor jou niet moeilijk om luistervaardigheden te ontwikkelen. Hoort luisteren niet bij jouw setje kernkwaliteiten? Dan kost het iets meer moeite om deze vaardigheid te oefenen. Luisteren heeft ook te maken met wie jij bent. Oprechtheid, oprecht en gemeend zijn woorden die steeds terugkomen bij het onderwerp luisteren:

• Oprechte interesse en belangstelling tonen.
• De ander begrijpen en aanvoelen.
• Je kunnen verplaatsen in de ander.
• Meeleven met de ander of medeleven tonen.

De vaardigheid zit onder andere in het stellen van vragen, vooral open vragen tijdens een gesprek. Belangrijk is ook om een actieve luisterhouding aan te nemen en de ander aan te moedigen om te praten.

Hoe gebruik je luisteren, samenvatten en doorvragen?

Actief luisteren vraagt veel luisteren, samenvatten en doorvragen. Je luistert eerst, geeft daarna terug wat je hebt gehoord en stelt een vervolgvraag wanneer iets nog niet duidelijk is.

• Ik hoor wat je vertelt, maar klopt het dat je dit bedoelt?
• Je zei net dat dit jou raakt. Kun je iets meer vertellen over hoe je dat ziet?

Samenvatten voorkomt dat je te snel aanneemt dat je de ander begrijpt. Doorvragen helpt om woorden, gevoelens of gebeurtenissen verder te verduidelijken.

Wat betekent onbevooroordeeld luisteren?

Onbevooroordeeld luisteren naar de ander is een kwaliteit. Je luistert zonder er meteen jouw eigen stempel op te zetten en zonder de boodschap direct langs jouw eigen normen en waarden te leggen. Daarmee kom je bij de ander verstaan in zijn eigenheid. Je probeert te begrijpen vanuit welk perspectief de ander spreekt. Dat betekent niet dat je het met alles eens bent, maar wel dat je jouw oordeel tijdelijk uitstelt.

Wat is de relatie tussen spreken en luisteren?

We volgen duizenden trainingen gericht op communicatie, beïnvloeding en spreekvaardigheid. Maar ik zeg: spreekvaardigheid begint met luisteren. Daarom hebben we twee oren en één mond. Goed spreken vraagt dat je eerst hoort wat de ander zegt, welke vraag werkelijk wordt gesteld en welke uitleg nodig is. Lees daarom ook waarom spreken met luisteren begint.

Wanneer voelt iemand zich werkelijk gehoord?

Iemand voelt zich niet automatisch gehoord omdat jij stil bent geweest. De ander voelt zich gehoord wanneer uit jouw reactie blijkt dat je aandacht hebt besteed aan het verhaal. Je benoemt de kern, controleert jouw interpretatie en sluit aan bij wat de ander nodig heeft. Dat kan blijken uit een korte samenvatting, een passende vraag of een eenvoudige erkenning. Soms is alleen aandachtig aanwezig zijn voldoende. Op een ander moment heeft de ander behoefte aan verduidelijking, meedenken of een concrete reactie.

Wat is jouw leerdoel?

Wanneer je jouw luistervaardigheid wilt verbeteren, ligt jouw leerdoel bij aandacht, vragen stellen, samenvatten, aanvoelen en afstemmen. Je kunt werken aan:

• De ander laten uitspreken.
• Jouw aandacht bewust bij het gesprek houden.
• Open en passende vragen stellen.
• Doorvragen op onduidelijke informatie.
• Kort samenvatten wat je hebt gehoord.
• Controleren of jouw interpretatie klopt.
• Non-verbale signalen herkennen.
• Stiltes laten bestaan.
• Jouw oordeel tijdelijk uitstellen.
• De ander vanuit zijn of haar perspectief proberen te begrijpen.

Luistervaardigheid kun je dus voor een belangrijk deel leren en oefenen. Maar de techniek werkt alleen wanneer er ook oprechte interesse, aandacht en bereidheid is om de ander werkelijk te ontvangen.

Veelgestelde vragen over luistervaardigheid

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over actief luisteren en luistervaardigheid.

Kun je luistervaardigheid leren?

Ja. Je kunt oefenen met aandacht geven, vragen stellen, samenvatten, doorvragen, stiltes laten bestaan en controleren of je de ander goed hebt begrepen.

Wat is actief luisteren?

Actief luisteren betekent dat je bewust aandacht geeft aan wat de ander zegt, bedoelt en laat zien. Je blijft aanwezig en reageert wanneer dat helpt om het verhaal te begrijpen.

Wat is het verschil tussen luisteren en aanhoren?

Bij aanhoren laat je de ander praten, maar ben je niet altijd werkelijk betrokken. Bij luisteren richt je jouw aandacht op de ander en probeer je de boodschap te begrijpen.

Waarom hoort vragen stellen bij luisteren?

Met een passende vraag verduidelijk je wat nog onduidelijk is. Je laat daarmee ook merken dat je het verhaal volgt en niet zomaar jouw eigen aannames invult.

Hoe laat ik merken dat ik luister?

Laat de ander uitspreken, maak passend oogcontact, neem een open houding aan en vat kort samen wat je hebt gehoord. Controleer daarna of jouw interpretatie klopt.