home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / luistervaardigheid / verstaan

De ander verstaan in zijn eigenheid

De ander verstaan in zijn eigenheid: wat is dat nu weer? In dit artikel ga ik het wat duiden en probeer ik er met woorden richting aan te geven. Binnen luistervaardigheid is verstaan voor mij de diepste vorm van luisteren. Ik had al een artikel over luisteren is wat anders dan aanhoren, en daar sta ik voor 100 procent achter. Maar verstaan is nog wat anders dan luisteren. Dat gaat veel dieper. Horen wat de ander zegt is een belangrijk aspect. Daarvoor moet je goed luisteren. Begrijpen wat de ander bedoelt, gaat al veel verder. Horen wat de ander niet zegt maar toch bedoelt, is een kunst en dat is de gave van de verstaander.

Wat is het verschil tussen horen, aanhoren, luisteren en verstaan?

Horen betekent dat je woorden en geluiden waarneemt. Bij aanhoren geef je de ander ruimte om te spreken, maar dat zegt nog niet dat je werkelijk aanwezig bent. Luisteren betekent dat je jouw aandacht bewust op de ander richt. Verstaan gaat nog een stap verder: je probeert te begrijpen wat de ander zegt, bedoelt, voelt en mogelijk niet rechtstreeks onder woorden brengt.

Verstaan vraagt dus meer dan een luistertechniek. Het vraagt dat je jouw eerste oordeel uitstelt, jouw eigen referentiekader herkent en bereid bent om de wereld tijdelijk vanuit het perspectief van de ander te bekijken.

Kun jij jouw medemens ontvangen?

Weet je waar het om gaat? Het gaat om het ontvangen van de ander. Kun je de ander ontvangen in zijn of haar normen en waarden? Kun je de ander ontvangen in zijn of haar belevingswereld en perceptie? Kun je de ander ontvangen in zijn of haar overtuigingen, kwetsbaarheid en existentiële levensdiepte?

Mijn vriend Ton zei altijd: ‘Dat kan alleen als je jezelf hebt ontmoet in je eigen diepste existentiële levensdiepte.’ En ik zeg voort wat ik bij Ton leerde. Als je jezelf hebt ontmoet, wanneer je jouw kwetsbaarheid onder ogen hebt gezien, jouw schaduwzijde en jouw tekortkomingen, dan leer je af om alleen maar door jouw bril naar de ander te kijken. Dan kun je de ander ontvangen in zijn of haar eigenheid, maar ook inclusief zijn of haar eigenaardigheid. Het oordeel loslaten vraagt openheid, maar ook bescheidenheid.

Waarom speelt perceptie zo’n grote rol?

Ieder mens kijkt vanuit een eigen geschiedenis, opvoeding, ervaring en overtuiging naar de wereld. Dat noemen we perceptie. Wanneer je alleen vanuit jouw eigen perceptie luistert, vertaal je het verhaal van de ander onmiddellijk naar jouw eigen normen, verwachtingen en ervaringen.

De ander verstaan betekent niet dat je jouw eigen perspectief volledig uitschakelt. Het betekent dat je beseft dat jouw beeld niet het enige mogelijke beeld is. Je maakt ruimte voor de mogelijkheid dat dezelfde gebeurtenis voor de ander een andere betekenis heeft.

Wat is het talent van de verstaander?

Pas zei iemand tegen me: ‘Ik heb me zo gehoord gevoeld bij jou en jij gaf woorden waar ik ze niet had.’ Ik noem dat het talent van de verstaander. Jij kent vast die uitdrukking: ‘Een goed verstaander heeft aan een half woord genoeg.’ Maar mijn leermeester Ton zei: ‘Een slecht verstaander heeft aan de Winkler Prins encyclopedie nog te weinig.’

Weet je wat een goed verstaander doet? Hij of zij hoort wat jij niet zei, maar wat je toch bedoelde. Stapje dieper: hij of zij geeft woorden aan wat jij niet zei of waar je geen woorden voor had. Zie je wat er nu gebeurt? Een goed verstaander geeft ook woorden. En woorden maken zin. Je rijgt ze aaneen. Woorden geven kracht als je ze zegt en als ze gezegd worden. Opeens wordt helder wat al zo lang suddert. Opeens kom je tot helderheid en klaarheid en maak je keuzes.

Zo bijzonder dat wij bij de communicatietraining altijd bezig gaan met beter leren spreken, terwijl de velden wit zijn om te oogsten als het over luisteren, horen en verstaan gaat.

Is verstaan hetzelfde als gedachten lezen?

Nee. Verstaan betekent niet dat je zeker weet wat de ander denkt of voelt. Ook een goede verstaander kan zich vergissen. Het verschil zit in de houding: je doet geen stellige aanname, maar geeft voorzichtig terug wat je denkt waar te nemen.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik hoor je zeggen dat het goed gaat, maar ik krijg de indruk dat het je toch raakt. Klopt dat?’ Daarmee geef je woorden zonder jouw interpretatie als waarheid op te leggen.

Hoe controleer je of je de ander goed verstaat?

Verstaan vraagt altijd om controle. Je kunt jouw indruk toetsen door kort samen te vatten en gericht door te vragen. De methode luisteren, samenvatten en doorvragen helpt daarbij. Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

• Begrijp ik goed dat je vooral teleurgesteld bent omdat jouw inzet niet is gezien.
• Ik krijg de indruk dat er meer speelt dan je nu zegt. Klopt dat.
• Bedoel je dat je niet zozeer boos bent, maar vooral onzeker over wat er gaat gebeuren.
• Hoor ik goed dat je behoefte hebt aan duidelijkheid en niet direct aan een oplossing.
• Wil je dat ik alleen luister of ook met je meedenk.

Door jouw interpretatie als vraag te formuleren, blijft de ander eigenaar van zijn of haar verhaal. De ander kan bevestigen, corrigeren of aanvullen.

Wanneer is woorden geven helpend?

Woorden geven kan helpend zijn wanneer iemand wel iets ervaart, maar nog niet weet hoe hij of zij dat moet benoemen. Een zorgvuldige samenvatting kan dan helderheid brengen. Iemand herkent zichzelf in jouw woorden en kan vervolgens verder vertellen.

Dat vraagt wel terughoudendheid. Je helpt de ander niet door meteen een verklaring, diagnose of conclusie op te leggen. Woorden geven is een aanbod, geen definitief oordeel.

Wanneer vul je te veel in?

Je vult te veel in wanneer jouw interpretatie belangrijker wordt dan wat de ander zelf vertelt. Misschien denk je precies te weten wat iemand voelt, waarom iemand iets doet of wat er vroeger gebeurd moet zijn. Dan luister je niet meer open, maar plaats je het verhaal in jouw eigen model. Signalen dat je te veel invult zijn:

• Je presenteert jouw interpretatie als een feit.
• Je corrigeert de ander wanneer die jouw beeld niet herkent.
• Je denkt al te weten wat iemand gaat zeggen.
• Je zoekt vooral bevestiging voor jouw eigen verklaring.
• Je stelt sturende vragen waarin het antwoord al besloten ligt.
• Je laat weinig ruimte voor een andere betekenis.

Een verstaander blijft bescheiden. Je kunt veel aanvoelen en toch beseffen dat alleen de ander volledig kan vertellen wat er in hem of haar leeft.

Hoe ontvangen woorden, gevoel en lichaamstaal elkaar?

De ander verstaan vraagt dat je meer ontvangt dan alleen woorden. Je hoort wat iemand zegt, maar je let ook op toon, tempo, stiltes, gezichtsuitdrukking en lichaamshouding. Soms ondersteunen die signalen de woorden en soms lijken ze ermee in tegenspraak. Iemand zegt bijvoorbeeld: ‘Het maakt me niets uit’, maar spreekt zachter, kijkt weg en valt daarna stil. Dat hoeft niet te betekenen dat jij direct weet wat er speelt. Het is wel een reden om open te onderzoeken of de woorden het hele verhaal vertellen.

Welke relatie bestaat er tussen spreken en verstaan?

Een goede verstaander luistert niet alleen. Hij of zij geeft soms ook woorden terug die de ander helpen om het eigen verhaal te begrijpen. Daarmee ontstaat een verbinding tussen spreken en luisteren. Je ontvangt eerst wat de ander probeert te delen. Daarna geef je in eenvoudige woorden terug wat je hebt gehoord en aangevoeld. Niet om het verhaal over te nemen, maar om het te verhelderen.

Wat is jouw leerdoel?

Wanneer je de ander beter wilt verstaan, ligt jouw leerdoel bij openheid, empathie, perceptie en bescheidenheid. Je kunt werken aan:

• Jouw eerste oordeel uitstellen.
• De ander vanuit zijn of haar perspectief proberen te begrijpen.
• Luisteren naar woorden, toon en lichaamstaal.
• Onderscheid maken tussen jouw waarneming en jouw interpretatie.
• Voorzichtig woorden geven aan wat je denkt te horen.
• Controleren of jouw samenvatting klopt.
• Ruimte laten voor correctie en aanvulling.
• Jouw eigen perceptie herkennen.
• De ander ontvangen inclusief zijn of haar eigenaardigheid.
• Bescheiden blijven over wat je denkt te weten.

De ander verstaan is niet dat je alles van de ander weet. Het is dat je zo aandachtig en open aanwezig bent dat de ander zich gezien, gehoord en begrepen kan voelen.

Veelgestelde vragen over de ander verstaan

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over luisteren, begrijpen, aanvoelen en verstaan.

Wat betekent de ander verstaan?

De ander verstaan betekent dat je niet alleen de woorden hoort, maar ook probeert te begrijpen wat iemand bedoelt, voelt en mogelijk niet rechtstreeks uitspreekt.

Wat is het verschil tussen luisteren en verstaan?

Luisteren betekent dat je jouw aandacht bewust op de ander richt. Verstaan gaat verder: je probeert woorden, gevoelens, bedoeling, perceptie en non-verbale signalen in samenhang te ontvangen.

Is verstaan hetzelfde als gedachten lezen?

Nee. Verstaan blijft een poging om de ander te begrijpen. Je controleert jouw interpretatie altijd en geeft de ander ruimte om jou te corrigeren.

Hoe controleer ik of ik iemand goed begrijp?

Vat kort samen wat je denkt te horen en formuleer jouw indruk als vraag. Zo kan de ander bevestigen, corrigeren of aanvullen.

Kun je leren om een betere verstaander te worden?

Ja. Je kunt oefenen met aandachtig luisteren, jouw oordeel uitstellen, jouw eigen perceptie herkennen en open vragen stellen zonder te snel iets voor de ander in te vullen.