home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / luistervaardigheid / vraagtechnieken / suggestieve vragen

Suggestieve vragen: goed of fout?

Een suggestieve vraag: wat is dat? Wat betekent dat? Is een suggestieve vraag goed of fout? Daarover gaat dit artikel. Suggestieve vragen vormen een onderdeel van vraagtechnieken. Ze kunnen een gesprek sturen, maar soms ook helpen om een reactie op gang te brengen.

Welke voorbeelden zijn er van suggestieve vragen?

Ik zal wat voorbeelden noemen van suggestieve vragen:

• Jij drinkt zeker geen alcohol, hè?.
• O ja natuurlijk, jij mag je vanuit jouw geloof niet laten vaccineren, dat klopt toch?.
• Als ik jou zo zie, dan sta jij niet snel in vuur en vlam, hè?.

Zie je wat er gebeurt? De vraag is gekleurd en vooringenomen. De perceptie van de vragensteller komt al in de vraag terug. De ander moet zich eerst tot dat beeld verhouden voordat hij of zij een eigen antwoord kan geven.

Wat is er fout aan een suggestieve vraag?

Er is wat fout aan, toch? Dat is ook suggestief. Maar als er wat fout aan is, dan is dat wat mij betreft dat je de ander een beeld aanpraat of een antwoord opdringt. Dat komt de openheid van het gesprek niet ten goede. Daardoor hoor je vaak niet wat je wel had kunnen horen wanneer je een open vraag had gesteld. De ander kan instemmen omdat jouw antwoord aannemelijk klinkt, omdat hij of zij geen discussie wil of omdat jouw positie invloed heeft. Je weet dan nog steeds niet of het antwoord werkelijk vanuit de ander komt.

Waarom beperkt een suggestieve vraag de openheid?

Een open gesprek vraagt dat meerdere antwoorden mogelijk blijven. Bij een suggestieve vraag is die ruimte kleiner. De vraag laat vaak al zien welk antwoord logisch, gewenst of sociaal aanvaardbaar lijkt. Vergelijk deze vragen:

• Je vond het gesprek zeker niet prettig?.
• Hoe heb je het gesprek ervaren?.

De eerste vraag stuurt richting een negatieve ervaring. De tweede vraag laat de richting open. Daardoor kan de ander zelf bepalen wat belangrijk is om te vertellen.

Waarom is onbevooroordeeld vragen stellen een kracht?

Onbevooroordeeld vragen stellen is een kracht. Dat kun je leren. Je had ook kunnen vragen, om maar bij het voorbeeld te blijven: ‘Hoe kijken ze vanuit jouw geloof tegen vaccinatie aan?’ Dan krijg je waarschijnlijk een heel ander antwoord. En dan hoor je ook nog eens wat nieuws. Onbevooroordeeld betekent niet dat je zelf geen gedachten of vermoedens hebt. Het betekent dat je die niet automatisch als waarheid in jouw vraag verwerkt. Je laat ruimte voor een antwoord dat anders is dan je verwacht.

Wat is er goed aan een suggestieve vraag?

Er is ook een sterke kant aan suggestieve vragen. Maar dan is het niet bedoeld om de ander een antwoord aan te smeren, maar om iemand op gang te helpen een antwoord te vinden. Wanneer ik met een managementteam aan tafel zit en ik stel heel open vragen, gebeurt het weleens dat het gesprek niet op gang komt. Ik stel bijvoorbeeld de vraag: ‘Waar zou je over drie jaar willen staan met je bedrijf?’ Dat is ook een heel grote open vraag. Dan komt het gesprek soms slecht op gang. Een suggestieve vraag kan dan helpen. Bijvoorbeeld: ‘Jullie willen waarschijnlijk niet heel groot worden als bedrijf, hè?’

Ik kan er ook een controlerende vraag van maken: ‘Zoals ik naar jullie kijk, zijn jullie niet de ondernemers die een heel groot bedrijf ambiëren. Klopt dat?’ Soms krijg je zo sneller reactie: nee, daar klopt niets van, of ja, dat zie je goed.

Wat is het verschil tussen suggestief en controlerend vragen?

Bij een suggestieve vraag klinkt een gewenst of verwacht antwoord door. Bij een controlerende vraag benoem je jouw waarneming of interpretatie en vraag je uitdrukkelijk of die klopt. Dat verschil lijkt klein, maar de houding is anders. Een controlerende vraag kan bijvoorbeeld zijn: ‘Ik krijg de indruk dat groei voor jullie minder belangrijk is dan zelfstandigheid. Begrijp ik dat goed?’ Je maakt dan zichtbaar dat het om jouw indruk gaat en geeft de ander ruimte om die te corrigeren.

Wanneer wordt een suggestieve vraag te sturend?

Een suggestieve vraag wordt te sturend wanneer de ander nauwelijks nog ruimte ervaart om iets anders te antwoorden. Dat gebeurt vooral wanneer jouw oordeel, verwachting of voorkeur sterk in de vraag is verwerkt. Signalen daarvan zijn:

• Het gewenste antwoord ligt al duidelijk in de vraag besloten.
• De ander kan bijna alleen nog bevestigen of ontkennen.
• Jouw toon laat merken welk antwoord je verwacht.
• Je gebruikt woorden als zeker, natuurlijk, toch en vast.
• De ander moet eerst jouw beeld corrigeren voordat een eigen antwoord mogelijk is.
• Je gebruikt de vraag om instemming te krijgen in plaats van informatie.

Vooral in gesprekken waarin er een machtsverschil is, kan dat veel invloed hebben. De ander zegt dan mogelijk wat hij denkt dat jij wilt horen.

Hoe maak je een suggestieve vraag opener?

Je kunt een suggestieve vraag meestal opener maken door jouw aanname uit de vraag te halen. Bijvoorbeeld:

• In plaats van ‘Jij drinkt zeker geen alcohol, hè?’ vraag je: ‘Hoe ga jij om met alcohol?’.
• In plaats van ‘Jij bent vast ontevreden over jouw leidinggevende?’ vraag je: ‘Hoe ervaar jij de samenwerking met jouw leidinggevende?’.
• In plaats van ‘Je wilt dit toch zo snel mogelijk afronden?’ vraag je: ‘Welke planning heeft jouw voorkeur?’.
• In plaats van ‘Je vond de training zeker te theoretisch?’ vraag je: ‘Hoe heb je de verhouding tussen theorie en praktijk ervaren?’.

Daarmee verdwijnt jouw veronderstelling uit de vraag en krijgt de ander meer ruimte om een eigen antwoord te formuleren.

Welke rol spelen toon en context?

Niet alleen de woorden bepalen of een vraag suggestief overkomt. Ook toon, gezichtsuitdrukking, timing en verhouding spelen mee. Een neutraal geformuleerde vraag kan alsnog sturend klinken wanneer jouw stem duidelijk laat horen welk antwoord je verwacht. Ook de context maakt verschil. In een brainstorm kan een suggestie helpen om ideeën op gang te brengen. In een beoordelingsgesprek, onderzoek of conflict kan dezelfde formulering druk uitoefenen en de betrouwbaarheid van het antwoord verkleinen.

Waarom moet je blijven luisteren?

Ik heb problemen met suggestieve vragen wanneer ze niet helpen en de ander een antwoord opdringen. Ik heb geen problemen om af en toe een suggestie voor een antwoord te doen, mits je maar blijft luisteren. Blijven luisteren betekent dat je niet alleen zoekt naar bevestiging van jouw vermoeden. Je blijft openstaan voor correctie, tegenspraak en een antwoord dat je niet had verwacht. Daarmee voorkom je dat jouw suggestie de uitkomst van het gesprek bepaalt.

Welke fouten worden vaak gemaakt?

Suggestieve vragen ontstaan vaak ongemerkt. Veelvoorkomende fouten zijn:

• Jouw eigen conclusie als vraag formuleren.
• Instemming zoeken in plaats van informatie.
• Woorden gebruiken die een antwoord aantrekkelijker maken.
• Een vermeend feit in de vraag verstoppen.
• Niet luisteren wanneer de ander jouw beeld corrigeert.
• Dezelfde suggestie opnieuw formuleren totdat de ander instemt.
• Een suggestieve vraag verwarren met een open onderzoeksvraag.

De vraagtechniek is dus niet los te zien van jouw intentie. Wil je werkelijk begrijpen wat de ander denkt, of wil je jouw eigen beeld bevestigd krijgen?

Wat is jouw leerdoel?

Wanneer je vaak suggestieve vragen stelt, ligt jouw leerdoel bij openheid, luisteren en het herkennen van jouw eigen aannames. Je kunt werken aan:

• Herkennen welk antwoord jij zelf verwacht.
• Jouw oordeel niet in de vraag verwerken.
• Open vragen stellen wanneer je iets wilt onderzoeken.
• Jouw interpretatie duidelijk als interpretatie benoemen.
• De ander ruimte geven om jou te corrigeren.
• Luisteren naar antwoorden die niet bij jouw verwachting passen.
• Controlerende vragen gebruiken zonder druk uit te oefenen.
• Bewust omgaan met toon en timing.
• Suggesties alleen gebruiken wanneer ze het denken helpen openen.
• Voorkomen dat je instemming verwart met een eerlijk antwoord.

Samengevat: suggestieve vragen zijn niet automatisch goed of fout. Ze kunnen een gesprek sturen en openheid beperken, maar soms ook een reactie op gang brengen. Het belangrijkste is dat je weet wat je doet, ruimte laat voor correctie en werkelijk blijft luisteren.

Veelgestelde vragen over suggestieve vragen

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over suggestieve en sturende vragen.

Wat is een suggestieve vraag?

Een suggestieve vraag is een vraag waarin al een verwacht of gewenst antwoord doorklinkt. De formulering stuurt de ander daardoor in een bepaalde richting.

Zijn suggestieve vragen altijd fout?

Nee. Ze kunnen soms helpen om een gesprek of denkproces op gang te brengen. Ze worden problematisch wanneer ze een antwoord opdringen of de openheid van het gesprek beperken.

Hoe herken ik een suggestieve vraag?

Let op woorden als zeker, toch, natuurlijk en vast. Ook een oordeel, veronderstelling of gewenste conclusie in de vraag kan erop wijzen dat de vraag suggestief is.

Hoe maak ik een suggestieve vraag open?

Haal jouw veronderstelling uit de vraag en kies een formulering die meerdere antwoorden mogelijk maakt. Vraag bijvoorbeeld ‘Hoe heb je dit ervaren?’ in plaats van ‘Je vond dit zeker vervelend?’

Wat is het verschil tussen een suggestieve en controlerende vraag?

Een suggestieve vraag stuurt naar een bepaald antwoord. Bij een controlerende vraag benoem je jouw interpretatie en geef je de ander duidelijk ruimte om die te bevestigen of te corrigeren.