Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Oververantwoordelijk of een te hoog verantwoordelijkheidsgevoel

Voelt u zich oververantwoordelijk of hebt u een té hoog verantwoordelijkheidsgevoel? Merkt u dat dit soms een zware last is die op uw schouders drukt? We noemen drie varianten:

  • u voelt zich overal verantwoordelijk voor
  • u voelt zich altijd verantwoordelijk
  • u voelt zich voor iedereen verantwoordelijk

In feite is oververantwoordelijkheid een doorgeslagen variant van verantwoordelijkheidsgevoel. We noemen het een valkuil. In dit artikel gaan we in op:

Doe de uitgebreide analyse

Bij De Steven kunt u tegen betaling een uitgebreide analyse doen om inzicht te krijgen in uw kwaliteiten, eigenschappen,  persoonskenmerken en valkuilen.

Uitgebreide test

Gratis preview

U kunt de test ook doen via een gratis preview. U krijgt dan via een beknopt rapport inzicht in wat voor type mens u bent en welke kwaliteiten en valkuilen daarbij horen.

Gratis preview

Valkuil

In een gratis webinar (online workshop) leggen wij uit wat kernkwaliteiten, valkuilen,  leerdoelen en allergieën zijn. U kunt de webinar na inschrijving online volgen.

Webinar kwaliteiten

Kenmerken

Oververantwoordelijkheid

We noemen een aantal kenmerken:

  • U wilt dat het goed komt of dat het goed gaat en daarom trekt u snel taken of werkzaamheden naar u toe
  • Nee zeggen vindt u moeilijk want u weet dat het goed komt wanneer uzelf de taak uitvoert
  • Delegeren of loslaten van taken is lastig voor u
  • Wanneer iets niet lukt, kan u dat achtervolgen: soms kunt u zich daar schuldig over voelen
  • Wanneer u een fout maakt, ervaart u dat als een tekortkoming: u staat zichzelf niet toe om fouten te maken
  • U zegt snel sorry of u excuseert zich bij bepaalde ongemakken
  • U bent erop gericht om de situatie zo goed mogelijk te laten verlopen maar als dat niet lukt dan voelt u zich (bijna) schuldig
  • U voelt zich verantwoordelijk voor zaken waar u geen enkele invloed op hebt en dat geeft soms een machteloos gevoel
  • Bij ongepast gedrag van anderen bent u vervuld van een soort plaatsvervangende schaamte. U vindt het bijna gênant dat zoiets gebeurt.
  • U neemt werk mee naar huis en u denkt ook buiten werktijd na over tal van zaken: soms slaapt u er niet van
  • U ziet voortdurend haken en ogen bij vraagstukken die zich voordoen
  • U geeft anderen te weinig vertrouwen en waardering hetgeen de relatie niet altijd ten goede komt
  • U voelt zich regelmatig gefrustreerd of geïrriteerd omdat het niet lukt, anders gaat dan u had verwacht of gewild.
  • Wanneer u kritiek krijgt, kunt u dat enorm op uzelf betrekken, juist omdat u zo uw best doet alles goed te laten verlopen

Grenzen overschrijden

Oververantwoordelijkheid is onbalans tussen u en uw omgeving. In feite gaat het dus over grenzen. Wie zich oververantwoordelijk voelt gaat over de grens van de ander heen op een lieve soms zorgende manier of op een belerende of betuttelende manier. U wilt niet dat het fout gaat maar u wilt dat het goed gaat. U wilt niet dat het fout loopt maar u wilt dat het goed loopt. In feite ontneemt u de ander de mogelijkheid om:

  • zelf in beweging te komen
  • zelf te zorgen dat de zaken goed verlopen
  • in eigen behoeften te voorzien
  • keuzes te maken op basis van eigen inzichten

U loopt een ander dus voor de voeten. Of om bij het grasmaaien te blijven: u maait een ander het gras voor de voeten weg. Van over-verantwoordelijk gedrag kunt uzelf  overigens behoorlijk last krijgen. Ook uw omgeving zal er verkeerd op reageren. Ze zullen er gebruik of misbruik van maken. Kortom: u bereikt er niets mee. En het kost u alleen maar energie.

Over de grens van de ander heengaan

Waarom maait u het gras van de buurman?

Oververantwoordelijk gedrag

Oververantwoordelijkheid noemen wij ´het gras van de buurman maaien´. Buurman gaat ondertussen op de luie stoel zitten en doet niets. Maar u gaat door:

  • U maakt zich zorgen of het wel goed komt (de ander maakt zich geen zorgen)
  • U vindt dat de ander keuzes moet maken (de ander  is daar helemaal niet mee bezig)
  • U vindt dat de ander stappen moet nemen (de ander neemt geen stappen)
  • U bent bang dat er iets mis gaat (de ander is daar helemaal niet mee bezig)
  • U denkt na over van alles en nog wat (de ander lijkt nergens over na te denken)
  • U wilt de ander in beweging krijgen (de ander is niet in beweging te krijgen)

Kortom: u bent actief op het terrein van de buurman. Want als u het niet doet, wie doet het dan?  Hoe meer de ander verzaakt om de eigen verantwoordelijkheid te pakken, hoe harder u gaat lopen. Een vicieuze cirkel noemen wij dat. Want hoe harder u loopt, hoe luier de ander wordt. Wat u wilt bereiken, bereikt u niet. De beweging die u graag zou zien bij de ander, ziet u niet. Door uw eigen gedrag houdt u het gedrag van de ander namelijk  in stand. U maait het gras bij de buurman en buurman zegt: ‘Fijn dat je er weer bent. Maai jij het gras maar dan loop ik er de kantjes wel af’.

Machteloos gevoel: energievreter

Oververantwoordelijkheid geeft vaak gevoelens van onmacht. Hoe u ook trekt, duwt, gaten dicht loopt: u krijgt de ander niet in beweging. Hoe minder de ander doet, hoe harder u gaat lopen en werken. En hoe harder u loopt en werkt, hoe minder de ander doet! Het is een vicieuze cirkel die uzelf in stand houdt.

Het kan u leeg zuigen, uw energie opvreten. U komt ’s avonds weer uit uw werk en u voelt zich afgemat, uitgeput, lamlendig en leeggezogen. U hebt veel te veel energie gegeven namelijk.

Het is niet voor niets dat oververantwoordelijkheid een kernmerk is wat bij de persoonskenmerken van een burnout hoort.

Kenmerken burnout

Uit de praktijk van alledag

Iemand schreef ons: 'Ligt er rommel dan ben ik degene die het opruimt.  Ga ik als laatste naar huis, ben ik degene die alles controleert. Zijn de ramen en deuren dicht, de lichten uit? Is het kantoor niet netjes en overzichtelijk opgeruimd dan word ik mopperig en ga in mijzelf lopen praten:  Dit kan toch niet, wat moet bezoek hier wel niet van denken, we moeten ons schamen. De losse rommeltjes ruim ik op en met ergernis ga ik uiteindelijk naar huis. Wordt het bezoek niet op een correcte manier ontvangen dan voel ik plaatsvervangende schaamte opkomen en ga ik me lopen verontschuldigen voor de rommel of het ontvangst. Ik weet dat ik de persoon in kwestie moet aanspreken en dat is nu precies wat ik niet durf. Bang voor de reactie van de ander en niet wetende hoe ik het onder woorden zal brengen'.

Het is een valkuil

Een te hoog verantwoordelijkheidsgevoel is een valkuil van de kernkwaliteit verantwoordelijk en omvat een aantal aspecten.

  • De hele dag achter een ander aansjokken

    Gedrag dat u herkent misschien. De hele dag achter iemand aansjokken. Wij noemen het de heb-je-wel-dit en heb-je-wel-dat mentaliteit:

    • Zeg Piet, heb je de banden wel opgepompt van je fiets?
    • Heb je je brood gesmeerd?
    • Heb je de repetitie geleerd?

    Het leidt ertoe dat u de ander niet serieus neemt. U beschouwt hem/haar als iemand die niet verantwoordelijk kan zijn voor zijn eigen leven.

  • De ander in bescherming nemen (doodknuffelen)

    Pijn en verdriet kunt u de ander niet besparen. Maar wanneer u zich erg verantwoordelijk voelt voor het wel en wee van anderen dan kan uw gedrag erop gericht zijn om alles in het werk stellen om de ander pijn, moeite en verdriet te besparen. Bijvoorbeeld door bepaalde dingen niet te zeggen of door ze zo diplomatiek te verwoorden dat er eigenlijk niets gezegd wordt. Of door heel oplossingsgericht voor de ander aan de slag te gaan.

  • De patriarch: belerend of bemoederend

    U bent er niet verantwoordelijk hoe de ander zijn leven inricht. Ook niet als hij/zij zijn/haar leven anders inricht dan u zou willen zien. Maar nu kan het gebeuren dat u toch wel van mening ben dat de ander verkeerde keuzes maakt. U ziet het als het ware verkeerd gaan.

    • U zegt: ‘daar zul je vroeg of laat spijt van krijgen, let op mijn woorden’. Dat is de houding van ‘ik weet wat goed voor je is’.
    • Nog een mooie paternalistische opmerking? De ander maakt een keuze en komt er later op terug, heeft er spijt van en ziet dat het hem/haar niets heeft gebracht. Wat zegt u: ‘tsja dat heb ik toen al tegen je gezegd’.
  • Als ik jou was dan………….

    U wilt de ander wel graag onder controle hebben. U zegt: als ik jou was dan……..
    • zou ik maar eens keuzes maken, anders kom je nergens
    • zou ik maar eens tot actie overgaan want……
    • zou ik maar eens stappen gaan ondernemen

    Echter: u bent die ander niet. Die ander moet zelf leren om keuzes te maken, tot actie over te gaan en stappen ondernemen. Of die ander moet er zelf achter komen wat de gevolgen zijn als hij/zij geen stappen onderneemt en niet in actie komt. Lastig hé? Want ook al hebt u alle gelijk van de wereld, uw gedrag van oververantwoordelijkheid werkt averechts.

  • De oplosser: lost u het even op?

    U wilt het nog even oplossen. Als u het niet doet dan is er niemand die het doet. Waar ieder verzaakt om na te denken over een oplossing daar neemt u het voortouw wel. Wie oververantwoordelijk is:

    • komt geen minuut te laat op zijn afspraken, maar zit meest een kwartier van tevoren al te wachten
    • zit als eerste op de vergadering of het werkoverleg terwijl de anderen op het allerlaatste moment nog komen binnenstrompelen
    • veegt de sneeuw van zijn eigen straatje maar neemt het terrein van de buurvrouw ook mee: stel dat er iemand komt te vallen en buurvrouw doet er zelf niets aan

Leer uw kwaliteit verantwoordelijk benutten!

U komt meer in uw kracht door een balans te vinden tussen 'verantwoordelijk' en 'afstand houden' of 'loslaten'. Uw verantwoordelijkheidsgevoel krijgt dan meer effect en u creëert meer beweging bij anderen. Enerzijds: verantwoordelijkheid nemen voor uw eigen behoeften, keuzes en motivatie. Anderzijds: loslaten en begrenzen.

Verantwoordelijkheid nemen

Gevolgen

Wat zijn de gevolgen?

Over-verantwoordelijk

  • U creëert luie mensen

    Vaak weten mensen erg goed dat u het wel oplost. En daar vertrouwen ze op. Soms nog onbewust ook. Door hen de verantwoordelijkheid te ontnemen creëert u luie mensen.

    Het leerpunt zit met name in het feit dat u op het erf van de ANDER (we noemen het even de buurman) zit. U zit op het perceel van de Ander waar u niet verantwoordelijk voor bent. En door uw gedrag van oververantwoordelijkheid, ontneemt u de ander zijn/haar verantwoordelijkheid.

    • ieder mens is verantwoordelijk voor zijn eigen keuzes en ook voor de consequenties van zijn eigen keuzes
    • ieder mens is verantwoordelijk voor zijn eigen gevoelens en behoeften
    • ieder mens is verantwoordelijk voor zijn eigen motivatie ook voor zijn eigen gebrek aan motivatie (en de consequenties daarvan)

    Wanneer u zich verantwoordelijk blijft voelen voor alles en iedereen zal er niets gaan veranderen. U blijft problemen van anderen oplossen. Anderen hebt u al zo ‘opgevoed’ dat ze op u kunnen bouwen en vertrouwen in welke situatie ook. Dit zorgt ervoor dat zij zich minder verantwoordelijk gaan voelen, minder oplettend zullen zijn. Zij weten immers dat u de reddende engel bent. Wilt u deze situatie veranderen dan moet u eerst zelf veranderen en durven loslaten. U geeft de ander hun verantwoordelijkheidsgevoel terug door zelf meer afstand te nemen.

  • Het kan uzelf en de relatie schaden

    Oververantwoordelijkheid schaadt de relatie op den duur. U ontneemt de ander de vrijheid om zijn/haar leven in te vullen zoals hij/zij dat zelf wil. In feite gaat u over de grens van de ander heen. Dat komt de realtie niet ten goede. En bovendien: het kost u veel tijd en energie. Wie voelt zich verantwoordelijk voor u?

  • Energievreter

    Over-verantwoordelijkheid is een energievreter. En op het moment dat u overladen bent, kunt u uzelf alleen nog maar in bescherming nemen. U zegt: ‘ze zoeken het maar uit, het zal mijn tijd wel duren’. Of: ‘ze komen er vanzelf wel achter’. U noemt dat misschien loslaten maar wij menen dat hier een ander woord beter op zijn plek is. U voelt zich zo overladen en uw gedrag heeft u zoveel energie gekost dat u eigenlijk in een machteloos gebaar zegt: ‘stik er maar in’ of ‘als je toch niet wilt luisteren dan bekijk je het maar’. Het is eerder een uiting van frustratie en teleurstelling dan dat loslaten.

Leerdoelen voor de leidinggevende

De leerdoelen voor de leidinggevende die zich té verantwoordelijk voelt, kunnen divers zijn.  Wilt u als leidinggevende uw valkuil van oververantwoordelijkheid zoveel mogelijk vermijden? De Steven is specialist in training en coaching voor leidinggevenden en managers.

Persoonlijke ontwikkeling leidinggevende

Andere leerdoelen

We hebben nog veel meer  leerdoelen Persoonlijke ontwikkeling voor leidinggevenden  voor u uitgewerkt. 

U kunt ook het overzicht  bekijken met alle leerdoelen voor leidinggevenden.

Over-verantwoordelijkheid in een leidinggevende functie

Oververantwoordelijk of te hoog verantwoordelijkheidsgevoel in leidinggevende functieVoelt u zich als leidinggevende of manager regelmatig té verantwoordelijk, oververantwoordelijk en kampt u ook met een te hoog verantwoordelijkheidsgevoel? Dat belemmert uw functioneren en het functioneren van uw medewerkers.

  • Kenmerken

    Wat is het kenmerk van oververantwoordelijkheid voor leidinggevenden? U hebt de neiging:

    • Om gaten dicht te lopen binnen uw team of organisatie
    • Zaken of knelpunten op te lossen die verkeerd dreigen te gaan (in plaats van: laten oplossen door uw medewerkers)
    • Steeds harder te werken i.p.v. dat u mensen voor u laat werken
    • Te weinig de verantwoordelijkheid neer te leggen bij uw medewerkers (waardoor ze zich ook niet verantwoordelijk gaan voelen)
    • Te weinig taken te delegeren
    • Teveel de controle en de regie te houden
    • Teveel te controleren hetgeen de taakvolwassenheid van uw medewerkers niet ten goede komt
    • Teveel naar u toe te trekken en te weinig los te laten
  • Waarom doet u het?

    • U meent dat u de beste bent: zonder u komt er niets van terecht!
    • U vindt uw medewerkers niet capabel genoeg
    • U bent een controlefreak en u kunt moeilijk loslaten
    • U kunt moeilijk delegeren en loslaten en u beschikt over te weinig vaardigheden
    • U bent zich niet bewust van uw gedrag en van het feit dat oververantwoordelijkheid nadelig is voor uzelf en uw medewerkers
    • U hebt het zo geleerd en het is een gewoonte van u geworden.

    Staat uw reden er niet bij? Wij zijn benieuwd!

  • Gevolgen

    • U creëert passiviteit binnen uw team
    • Door uw gedrag zorgt u ervoor dat medewerkers hun verantwoordelijkheid niet invullen (u lost het toch zelf wel op)
    • Medewerkers ontwikkelen zich te weinig door in hun functie
    • Het kost uzelf veel energie en wellicht soms irritatie omdat u niet begrijpt waarom medewerkers hun verantwoordelijkheid niet pakken
    • U raakt overbelast door uw werk of u bent gedwongen werk mee te nemen naar huis
    • U staat taakvolwassenheid in de weg en u bent als leidinggevende een belemmerende factor in de ontwikkeling van taakvolwassen medewerkers.
  • Veranderen en ontwikkelen

    Wilt u zichzelf door ontwikkelen als leidinggevende dan is het zaak om te veranderen. Hoe geeft u anderen de ruimte om hun verantwoordelijkheid te kunnen pakken. Lees ook:

Leerdoelen Persoonlijke Effectiviteit

De Steven heeft  leerdoelen ontwikkeld voor de training Persoonlijke effectiviteit. U kunt ook het overzicht bekijken met alle persoonlijke leerdoelen.

Leerdoelen Persoonlijke effectiviteit

Training Persoonlijke Effectiviteit

Wilt u een training Persoonlijke Effectiviteit volgen? Aarzel niet! Neem meteen contact op. Bekijk de mogelijkheden voor training en coaching.

Training persoonlijke effectiviteit

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Voor andere publicaties kunt u ook terecht in onze webshop!

Coach Jan Stevens